Αν γυρίζαμε τον χρόνο πίσω, μόλις μια δεκαετία, η εικόνα της ευρωπαϊκής οικονομίας φάνταζε αμετάβλητη και, για πολλούς, αποκαρδιωτική. Ο Νότος ήταν ο «ασθενής», ο δημοσιονομικός παραβάτης, το βαρίδι. Ο Βορράς ήταν ο αυστηρός επιτηρητής, το πρότυπο της πειθαρχίας και της ανάπτυξης. Σήμερα, όμως, το σενάριο έχει ανατραπεί με έναν τρόπο που ελάχιστοι θα μπορούσαν να προβλέψουν.
σχετικά άρθρα
Η ιβηρική χερσόνησος δεν είναι πια ο φτωχός συγγενής. Η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν εξελιχθεί στους πρωταγωνιστές μιας απροσδόκητης οικονομικής αναγέννησης, καταγράφοντας επιδόσεις που κάνουν τη Γερμανία και τη Γαλλία να μοιάζουν με σταματημένα τρένα. Με την Πορτογαλία να ανακηρύσσεται από τον Economist ως η οικονομία με τις καλύτερες επιδόσεις για το 2025 και την Ισπανία να καλπάζει ως η ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη οικονομία της ηπείρου, βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορική αντιστροφή ρόλων.
Οι αριθμοί λένε την αλήθεια
Ας μιλήσουμε με στοιχεία, γιατί αυτά δεν λένε ψέματα. Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα της Eurostat, το τελευταίο τρίμηνο του 2025 έκλεισε με ανάπτυξη 0,8% τόσο για την Ισπανία όσο και για την Πορτογαλία. Για να καταλάβουμε το μέγεθος της επιτυχίας, αρκεί να το συγκρίνουμε με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης που μόλις και μετά βίας άγγιξε το 0,3%. Σε ετήσια βάση, μιλάμε για ρυθμούς που ξεπερνούν το 3%, νούμερα που στην υπόλοιπη Ευρώπη φαντάζουν πλέον εξωπραγματικά.
Είναι εντυπωσιακό αν αναλογιστεί κανείς από πού ξεκίνησαν. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, η Πορτογαλία βυθιζόταν υπό το βάρος ενός χρέους που άγγιζε το 130% του ΑΕΠ, ενώ η Ισπανία φλέρταρε με το 100%. Τα μέτρα λιτότητας που επιβλήθηκαν τότε έμοιαζαν να σφίγγουν τη θηλιά, μειώνοντας την ανάπτυξη και καθιστώντας τη διαχείριση του χρέους έναν γόρδιο δεσμό. Το χάσμα Βορρά-Νότου φαινόταν αγεφύρωτο. Κι όμως, η πραγματικότητα του 2026 μας διαψεύδει όλους.
Το «θαύμα» μετά την πανδημία
Η μεγάλη στροφή έγινε μετά την πανδημία. Ενώ οι χώρες του Βορρά αγκομαχούσαν να επιστρέψουν στην κανονικότητα, οι οικονομίες της Νότιας Ευρώπης πάτησαν γκάζι. Το 2022, η Ισπανία μείωσε το έλλειμμά της στο μισό και η Πορτογαλία πέτυχε πρωτογενές πλεόνασμα 1,6% του ΑΕΠ. Και το κυριότερο; Αυτή η δημοσιονομική εξυγίανση δεν έφερε ύφεση, όπως συνέβη τη δεκαετία του ’10. Αντίθετα, η ανάπτυξη επιταχύνθηκε.
Η Ισπανία, συγκεκριμένα, έχει καταφέρει κάτι που πριν από δέκα χρόνια θα ακουγόταν ως ανέκδοτο: από το 2008 μέχρι σήμερα, έχει σημειώσει μεγαλύτερη συνολική αύξηση ΑΕΠ από τη Γερμανία. Το 2025, η ισπανική οικονομία έτρεξε με 2,8%, όταν η «ατμομηχανή» Γερμανία ρόχχαζε στο 0,4% και η Γαλλία στο 1,1%. Ακόμα και οι ΗΠΑ, που ηγούνται της G7, βλέπουν την Ισπανία να τις ξεπερνά σε αρκετούς δείκτες.
Το μυστικό της αγοράς εργασίας
Τι κρύβεται όμως πίσω από αυτή την εκτόξευση; Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη, αλλά ξεκινά από την αγορά εργασίας. Οι τολμηρές μεταρρυθμίσεις, ειδικά στην Ισπανία υπό τον Πέδρο Σάντσεθ, έπαιξαν καταλυτικό ρόλο. Η ενίσχυση των συνδικάτων και ο περιορισμός των επισφαλών συμβάσεων ορισμένου χρόνου δεν αύξησαν την ανεργία, όπως πολλοί νεοφιλελεύθεροι αναλυτές φοβούνταν. Αντίθετα, σταθεροποίησαν τους μισθούς κοντά στα επίπεδα του πληθωρισμού και μείωσαν την ανεργία από το 16% του 2021 στο 10% σήμερα.
Είναι οξύμωρο, αλλά σήμερα η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας από σκανδιναβικές χώρες-πρότυπα, όπως η Σουηδία και η Φινλανδία (η οποία είδε την ανεργία της να σπάει το φράγμα του 10% για πρώτη φορά μετά το ’90). Η αύξηση της απασχόλησης έφερε διπλό όφελος: τόνωσε την κατανάλωση – που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του ΑΕΠ – και βελτίωσε τα δημόσια οικονομικά μέσω αυξημένων φορολογικών εσόδων και μειωμένων επιδομάτων πρόνοιας.
Ενέργεια και τουρισμός: Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα
Πέρα από την εργασία, η Ιβηρική εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο δύο ακόμη παράγοντες: τον τουρισμό και την ενέργεια. Ο τουρισμός, που πλέον εισφέρει περίπου το 12-13% του ΑΕΠ και στις δύο χώρες, ανέκαμψε βίαια μετά την πανδημία, τροφοδοτώντας τον τομέα των υπηρεσιών.
Ακόμα πιο κρίσιμος όμως είναι ο ρόλος της ενέργειας. Ισπανία και Πορτογαλία έχουν επενδύσει μαζικά στις ανανεώσιμες πηγές. Η Ισπανία διαθέτει τεράστιες υποδομές LNG και ΑΠΕ, ενώ η Πορτογαλία έχει αναδειχθεί σε ευρωπαϊκό ηγέτη στην πράσινη μετάβαση. Το αποτέλεσμα; Σημαντικά χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για βιομηχανία και νοικοκυριά σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Αυτό το φθηνό ρεύμα κράτησε τον πληθωρισμό χαμηλά, δίνοντας ένα τεράστιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που ο Βορράς, εξαρτημένος από ακριβότερα ορυκτά καύσιμα, δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή.
Οι «αστερίσκοι» που δεν πρέπει να κρύβουμε
Ωστόσο, η δημοσιογραφική δεοντολογία και η κοινή λογική επιβάλλουν να μην ωραιοποιούμε καταστάσεις. Δεν είναι όλα ρόδινα στην Ιβηρική. Υπάρχουν σκιές που απειλούν να θολώσουν το successstory.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η στέγαση. Η ραγδαία ανάπτυξη και ο τουρισμός έχουν εκτινάξει το κόστος διαβίωσης, δημιουργώντας σοβαρές κρίσεις στέγασης στη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη, τη Λισαβόνα και το Πόρτο. Για τον μέσο πολίτη, η αύξηση του ΑΕΠ δεν μεταφράζεται πάντα σε ευημερία όταν το ενοίκιο απορροφά το μισό μισθό. Ειδικά στην Πορτογαλία, οι μισθοί παραμένουν από τους χαμηλότερους στην Ε.Ε., δημιουργώντας ένα αίσθημα ανισότητας.
Επιπλέον, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με την ερμηνεία των αριθμών. Ένα σημαντικό κομμάτι της αύξησης του ισπανικού ΑΕΠ οφείλεται στην τεράστια αύξηση της μετανάστευσης και τις μαζικές νομιμοποιήσεις. Περισσότεροι άνθρωποι σημαίνουν μεγαλύτερο συνολικό ΑΕΠ, αλλά όχι απαραίτητα πλουσιότερους πολίτες. Παρόλα αυτά, ακόμα και αν κοιτάξουμε το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, η βελτίωση είναι υπαρκτή (+40% σε δολάρια σύμφωνα με το ΔΝΤ από την πανδημία), αλλά ίσως όχι τόσο εκρηκτική όσο δείχνουν τα γενικά νούμερα.
Ένα μάθημα για την Ευρώπη
Τι μας διδάσκει λοιπόν η περίπτωση της Ιβηρικής; Ότι η οικονομική μοίρα μιας χώρας δεν είναι προδιαγεγραμμένη. Η δημοσιονομική πειθαρχία, όταν συνδυάζεται με έξυπνες επενδύσεις στην ενέργεια και μεταρρυθμίσεις που προστατεύουν την εργασία αντί να την απορρυθμίζουν πλήρως, μπορεί να φέρει αποτελέσματα.
Η Ισπανία ετοιμάζεται να παρουσιάσει μικρότερο έλλειμμα από τη Γερμανία – μια φράση που πριν λίγα χρόνια θα ακουγόταν ως επιστημονική φαντασία. Η Πορτογαλία οδεύει προς δημοσιονομικό πλεόνασμα το 2026. Το κέντρο βάρους της ευρωπαϊκής δυναμικής μετατοπίζεται. Ο Νότος έμαθε από τα λάθη του, προσάρμοσε το μοντέλο του και πλέον τρέχει. Το ερώτημα είναι αν ο Βορράς, εγκλωβισμένος στις δικές του αγκυλώσεις, μπορεί να ακολουθήσει. Η Ιβηρική χερσόνησος δεν είναι πια το πρόβλημα. Είναι, ίσως, η λύση.
