Στην επιφάνεια, τα νερά μοιάζουν ήρεμα. ΗΠΑ και Κίνα ανταλλάσσουν χειραψίες, η Ουάσιγκτον «παγώνει» τις έρευνες για την κινεζική ναυπηγική βιομηχανία και οι αγορές ανασαίνουν νομίζοντας πως ο εμπορικός πόλεμος αποκλιμακώνεται. Ας μη γελιόμαστε όμως. Στη γεωπολιτική, όταν σταματάει η φασαρία, ξεκινάει η πραγματική δουλειά. Και η δουλειά αυτή γίνεται αθόρυβα, χειρουργικά και ύπουλα.
σχετικά άρθρα
Ενώ τα φώτα της δημοσιότητας πέφτουν στις εμπορικές συμφωνίες κορυφής, η αμερικανική πίεση μετατοπίζεται. Όχι με δασμούς και τυμπανοκρουσίες, αλλά με «φιλικές» προειδοποιήσεις σε ένα συγκεκριμένο σημείο του χάρτη: το λιμάνι του Πειραιά. Το μήνυμα που φτάνει στην Αθήνα είναι σαφές: ο ρόλος της Κίνας πρέπει να περιοριστεί. Κάποιοι κύκλοι μάλιστα το προχωρούν παραπέρα, ψιθυρίζοντας πως το λιμάνι θα ήταν «ασφαλέστερο» σε δυτικά χέρια.
Εδώ προκύπτει το μεγάλο ερώτημα, η αντίφαση που βγάζει μάτι: Αν οι σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας εξομαλύνονται, γιατί η Ουάσιγκτον παρεμβαίνει τόσο επιθετικά στο ποιος θα διαχειρίζεται το σημαντικότερο λιμάνι μιας ευρωπαϊκής χώρας; Η απάντηση είναι απλή. Δημόσια έχουμε συνεργασία, αλλά στο παρασκήνιο έχουμε ανάσχεση. Δεν είναι μια κατά μέτωπο σύγκρουση, είναι ένα χαμόγελο ενώ το μαχαίρι παίρνει θέση κάτω από το τραπέζι.
Η Γεωγραφία ως Πεπρωμένο
Για να καταλάβουμε τον πανικό της Δύσης, πρέπει να δούμε τον χάρτη με τα μάτια ενός logistic planner. Ο Πειραιάς δεν είναι απλώς ένα ελληνικό λιμάνι. Είναι η νότια πύλη της ευρασιατικής αγοράς. Είναι το κοντινότερο μεγάλο ευρωπαϊκό λιμάνι στη Διώρυγα του Σουέζ, από όπου περνά το 12% του παγκόσμιου εμπορίου.
Για ένα πλοίο που έρχεται από την Κίνα ή τη Νότια Κορέα, η επιλογή του Πειραιά έναντι του Ρότερνταμ ή του Αμβούργου σημαίνει επτά ημέρες λιγότερο ταξίδι. Στη ναυτιλία, επτά ημέρες είναι μια αιωνιότητα. Είναι τόνοι καυσίμων, εκατομμύρια σε λειτουργικά κόστη, δεσμευμένα κεφάλαια και καθυστερήσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού. Ο Πειραιάς είναι, ουσιαστικά, ένα shortcut, ένας «κόφτης» κόστους και χρόνου. Όποιος ελέγχει αυτό το σημείο, ελέγχει τον σφυγμό του εμπορίου μιας ολόκληρης ηπείρου. Και αυτό, κυρίες και κύριοι, δεν είναι ζήτημα ιδεολογίας. Είναι ζήτημα στρατηγικής ισχύος.
Το Χρονικό της Απαξίωσης
Ωστόσο, η γεωγραφία από μόνη της δεν αρκεί. Το ξεχνάμε συχνά αυτό, αλλά πριν την έλευση της COSCO, ο Πειραιάς ήταν συνώνυμο της αποτυχίας. Πρέπει να γυρίσουμε πίσω, στα μαύρα χρόνια της ελληνικής κρίσης. Τότε που η Ελλάδα κατέρρεε και μαζί της παρέσερνε και τις υποδομές της.
Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, ο ΟΛΠ ήταν μια κρατική «μαύρη τρύπα». Απεργίες, απλήρωτοι εργαζόμενοι, εμπορευματοκιβώτια που στοιβάζονταν για μέρες χωρίς να ξεφορτώνονται. Οι ναυτιλιακές εταιρείες αιμορραγούσαν οικονομικά κάθε ώρα που τα πλοία τους έμεναν αγκυροβολημένα και άρχισαν να τον αποφεύγουν. Στη διεθνή ναυτιλιακή πιάτσα κυκλοφορούσε το ρητό: «Απόφευγε τον Πειραιά, εκτός αν δεν έχεις άλλη επιλογή».
Ενώ η Βαλένθια και η Βαρκελώνη «πέταγαν» με 4 εκατομμύρια TEUs, ο Πειραιάς αγκομαχούσε στα 700.000. Απαρχαιωμένος εξοπλισμός, έλλειψη μηχανοργάνωσης, ακόμη και έλλειψη φωτισμού το βράδυ. Ένα λιμάνι φάντασμα σε μια προνομιακή τοποθεσία. Η γεωγραφία δεν μπορούσε να το σώσει. Χρειαζόταν επενδύσεις και ρίσκο.
Η Δυτική Απουσία και το Κινεζικό Ρίσκο
Όταν η ελληνική κυβέρνηση, με την πλάτη στον τοίχο, αποφάσισε να πουλήσει, περίμενε το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον. Αυτό που εισέπραξε ήταν μια ηχηρή σιωπή. Για τους Ευρωπαίους επενδυτές, ο Πειραιάς ήταν εφιάλτης: υψηλό πολιτικό ρίσκο, ανάγκη για τεράστιες επενδύσεις, συνδικαλιστικές αντιδράσεις. Η εξίσωση δεν έβγαινε. Έτσι, έμειναν μακριά.
Αυτό είναι το κομμάτι που τεχνητά ξεχνιέται στη σημερινή συζήτηση. Πριν έρθει η Κίνα, η Δύση δεν έκανε ουρά για να σώσει τον Πειραιά. Κανείς δεν ήθελε να λερώσει τα χέρια του.
Τότε μπήκε στο παιχνίδι η COSCO. Το 2009 με την παραχώρηση και αργότερα, το 2016, με την εξαγορά του πλειοψηφικού πακέτου. Δεν ήταν φιλανθρωπία, ούτε πολιτικό δώρο. Ήταν ένα εμπορικό στοίχημα. Οι Κινέζοι είδαν αυτό που οι άλλοι αγνόησαν: την μακροπρόθεσμη προοπτική. Δέχτηκαν να επενδύσουν κεφάλαια και να υποστούν την κριτική, ποντάροντας στο μέλλον.
Το «Θαύμα» και ο Τρόμος της Επιτυχίας
Η συνέχεια είναι γνωστή. Η COSCO δεν έκανε μερεμέτια. Γκρέμισε και έχτισε από την αρχή. Βάθυνε τα λιμάνια για να υποδέχονται τα γιγαντιαία πλοία της νέας εποχής, έφερε υπερσύγχρονες γερανογέφυρες, αυτοματοποίησε τα συστήματα. Εκεί που υπήρχε χάος, μπήκε τάξη. Εκεί που υπήρχε «μαντεψιά», μπήκαν δεδομένα και AI.
Το αποτέλεσμα; Ο Πειραιάς εκτοξεύτηκε. Μέσα σε λίγα χρόνια έφτασε τα 5,7 εκατομμύρια TEUs, μπαίνοντας στην τριάδα της Μεσογείου και στο top 10 της Ευρώπης. Οι κολοσσοί της ναυτιλίας, Maersk, MSC, επέστρεψαν. Το φορτίο που παρέκαμπτε την Ελλάδα, τώρα περνάει μέσα από αυτήν και φεύγει σιδηροδρομικώς για την καρδιά της Ευρώπης.
Και κάπου εδώ, η ανησυχία της Ουάσιγκτον μετατράπηκε σε τρόμο. Γιατί το πρόβλημα για τις ΗΠΑ δεν είναι ότι ο Πειραιάς απέτυχε. Το πρόβλημα είναι ότι πέτυχε. Ο Πειραιάς έγινε η ζωντανή απόδειξη του τι μπορεί να κάνει το «Belt and Road Initiative». Όχι στα χαρτιά, αλλά στην πράξη.
Η επιτυχία είναι μεταδοτική και επικίνδυνη. Αν μια χρεοκοπημένη χώρα μπορεί να αναστήσει ένα νεκρό λιμάνι με κινεζικά κεφάλαια, γιατί να μην το κάνουν και άλλοι; Αυτό είναι που φοβίζει τις ΗΠΑ. Το προηγούμενο που δημιουργείται. Ξαφνικά, οι Αμερικανοί άρχισαν να μιλούν για «θέματα ασφαλείας» και «στρατηγικές υποδομές». Πού ήταν αυτές οι ανησυχίες όταν το λιμάνι ρήμαζε; Πού ήταν οι εναλλακτικές προτάσεις όταν η Ελλάδα παρακαλούσε για επενδύσεις;
Η Μνήμη ως Πολιτική Πράξη
Η απάντηση της Ελλάδας στις πιέσεις για έξωση της Κίνας δεν βασίστηκε σε γεωπολιτικές αναλύσεις, αλλά στη μνήμη. Όσοι έζησαν την κρίση θυμούνται καλά. Όταν οι τράπεζες έκλειναν και η ανεργία κάλπαζε, τα ξένα κεφάλαια εξαφανίστηκαν. Οι «σύμμαχοι» μας γύρισαν την πλάτη.
Εκείνη τη στιγμή, η Κίνα ήταν παρούσα. Αγόρασε ελληνικά ομόλογα όταν όλοι τα ξεπουλούσαν. Έφερε τουρίστες όταν ο τουρισμός κατέρρεε. Έβαλε ελληνικά προϊόντα στα ράφια της. Δεν ήταν λόγια συμπαράστασης, ήταν χρήμα στο τραπέζι.
Γι’ αυτό, όταν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι πρότειναν αόριστα την αντικατάσταση της Κίνας, η Ελλάδα άκουσε «λόγια χωρίς ρίσκο». Η άρνηση της Αθήνας να διώξει τους Κινέζους δεν είναι θέμα ιδεολογικής συγγένειας. Είναι θέμα κυριαρχίας και κοινής λογικής. Είναι το δικαίωμα να θυμάσαι ποιος ήταν εκεί στα δύσκολα. «Η Κίνα μας βοήθησε όταν πνιγόμασταν. Δεν θα διώξουμε τους φίλους μας», ήταν η απάντηση. Μια απάντηση βασισμένη στην εμπειρία, όχι στις υποδείξεις.
Η Δύναμη κρύβεται στα Containers
Ο Πειραιάς σήμερα είναι κάτι περισσότερο από γερανούς και αποβάθρες. Είναι ένα σύμβολο. Μας αναγκάζει να δούμε μια νέα πραγματικότητα κατάματα: Η ισχύς στον σύγχρονο κόσμο δεν έρχεται πάντα με αεροπλανοφόρα και κυρώσεις. Συχνά φτάνει μέσα σε ένα εμπορευματοκιβώτιο, με επενδύσεις, υπομονή και αποτελεσματικότητα.
Η μάχη για τον Πειραιά δεν αφορά το ποιος θα φορτώνει τα πλοία. Αφορά το ποιος ελέγχει τη ροή του κόσμου. Και για την Ελλάδα, ο Πειραιάς είναι η απόδειξη ότι η επιβίωση εξαρτάται από τον ρεαλισμό. Η ιστορία έδειξε πως όταν τα αποτελέσματα της πραγματικής οικονομίας συγκρούονται με τις γεωπολιτικές πιέσεις, τα αποτελέσματα συνήθως κερδίζουν. Και αυτό, η Ουάσιγκτον άργησε πολύ να το καταλάβει.
