Γιατί η Δύση έχασε τη βιομηχανική παραγωγή από την Κίνα και πώς μπορεί να την πάρει πίσω
Η ανάλυση ενός Αμερικανού επιχειρηματία για το πώς η αποβιομηχάνιση κατέστρεψε την τοπική παραγωγή και τα στρατηγικά βήματα για την ανάκτηση της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Αν δεν κατανοείς πώς λειτουργεί η Κίνα, τότε δεν μπορείς να κατανοήσεις πώς να επιβιώσεις και να κερδίσεις επιχειρηματικά τα επόμενα χρόνια. Αυτή είναι η βασική αρχή που καθοδηγεί τον Ντέιβιντ Κόρνουελ, έναν Αμερικανό επιχειρηματία που διευθύνει τη Filterbuy, μια εταιρεία κατασκευής φίλτρων αέρα με έσοδα που αγγίζουν τα 25 εκατομμύρια δολάρια τον μήνα. Κάθε μέρα, η επιχείρησή του ανταγωνίζεται τα κινεζικά εργοστάσια με πραγματικά χρήματα να διακυβεύονται στην αγορά.
σχετικά άρθρα
Μέσα από την καθημερινή τριβή, έχει εξάγει πολύτιμα συμπεράσματα για το τι πραγματικά κάνει η Κίνα καλύτερα από τον δυτικό κόσμο, πού υπερβάλλει και πού ακριβώς βρίσκεται η πραγματική ευκαιρία για τις δυτικές επιχειρήσεις σήμερα. Η δική του εμπειρία αποτελεί έναν καθρέφτη για την ευρύτερη πορεία της βιομηχανίας και προσφέρει ένα ρεαλιστικό σχέδιο δράσης για όσους θέλουν να επιστρέψουν στην τοπική παραγωγή, αποφεύγοντας τις παγίδες του παρελθόντος.
Το χρονικό μιας λάθος απόφασης
Για να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε στο σημερινό αδιέξοδο της υπερεξάρτησης, πρέπει να ανατρέξουμε σε μια σειρά αποφάσεων που ελήφθησαν τα τελευταία τριάντα χρόνια. Η Δύση δεν έχασε τη μεταποιητική της ικανότητα σε μια μέρα ή σε μια μεγάλη ιστορική στιγμή. Την έχασε μέσα από εκατομμύρια μικρές, καθημερινές αποφάσεις. Στις δεκαετίες του 1990 και του 2000, υπογράφηκαν σωρηδόν εμπορικές συμφωνίες. Όταν η Κίνα εντάχθηκε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001, οι πύλες άνοιξαν διάπλατα. Ξαφνικά, οι εταιρείες μπορούσαν να κατασκευάσουν σχεδόν οτιδήποτε στο εξωτερικό με ένα κλάσμα του κόστους.
Οι επιχειρήσεις έκαναν ακριβώς αυτό που αναμενόταν: κυνήγησαν τη χαμηλότερη τιμή. Και, για να είμαστε ειλικρινείς, βραχυπρόθεσμα το μοντέλο αυτό λειτούργησε άψογα. Οι καταναλωτές απέκτησαν πρόσβαση σε φθηνότερα αγαθά και οι εταιρείες πετύχαιναν συνεχώς τους τριμηνιαίους στόχους τους, κάτι που λάτρεψαν οι αγορές. Ωστόσο, υπήρχε μια τεράστια παράπλευρη απώλεια που ελάχιστοι είχαν προβλέψει. Κάθε φορά που ένα προϊόν έφευγε για να κατασκευαστεί στο εξωτερικό, δεν χανόταν απλώς ένα εργοστάσιο. Χάνονταν οι μηχανικοί που ήξεραν πώς να φτιάχνουν τα μηχανήματα, οι προμηθευτές που κατασκεύαζαν τα ανταλλακτικά και οι μονάδες επεξεργασίας πρώτων υλών. Ολόκληρο το βιομηχανικό οικοσύστημα κατέρρευσε. Και όταν ένα τέτοιο σύστημα πεθαίνει, δεν ανασταίνεται μέσα σε μια νύχτα. Απαιτούνται δεκαετίες, ίσως και γενιές, για να ανοικοδομηθεί.
Η οδυνηρή διαπίστωση για την εγχώρια παραγωγή
Η συνειδητοποίηση του μεγέθους αυτής της απώλειας έρχεται συνήθως τη στιγμή που κάποιος προσπαθεί να δημιουργήσει κάτι από το μηδέν. Όπως περιγράφει ο Ντέιβιντ, γύρω στο 2015, η εταιρεία του προσπάθησε να επεκταθεί σε πιο εξειδικευμένα εμπορικά προϊόντα φιλτραρίσματος. Ήθελε να προμηθευτεί τα υλικά εγχώρια. Πρόκειται για κρίσιμα προϊόντα που χρησιμοποιούνται σε νοσοκομεία και βιομηχανικά συστήματα. Η λογική έλεγε ότι κάποιος στη χώρα θα έπρεπε να τα κατασκευάζει ακόμα.
Οι συνεχόμενες κλήσεις σε προμηθευτές, όμως, αποκάλυψαν μια πικρή αλήθεια. Το σοκαριστικό δεν ήταν ότι η τιμή των τοπικών εταιρειών ήταν υψηλότερη – αυτό ήταν απολύτως αναμενόμενο. Το πραγματικό σοκ ήταν ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν υπήρχε καμία εγχώρια πηγή κατασκευής. Υπήρχε η ζήτηση, υπήρχε το κεφάλαιο, υπήρχε η θέληση για αγορά τοπικών εξαρτημάτων, αλλά η ικανότητα παραγωγής είχε απλώς εξαφανιστεί. Εκείνη ήταν η στιγμή που έγινε σαφές ότι η Κίνα δεν είναι απλώς ένα τεράστιο εργοστάσιο, αλλά ένα «εργοστάσιο ικανοτήτων». Η δυτική τεχνογνωσία είχε σταδιακά εξανεμιστεί: όχι μόνο τα εργατικά χέρια, αλλά τα μηχανήματα, η μηχανική γνώση και η βάση των προμηθευτών.
Το πραγματικό πλεονέκτημα δεν είναι τα φθηνά εργατικά χέρια
Πολλοί εξακολουθούν να πιστεύουν ότι το μεγάλο πλεονέκτημα της Κίνας είναι το φθηνό εργατικό δυναμικό. Αυτή, όμως, είναι μια απάντηση που ανήκει στη δεκαετία του 1990. Το πραγματικό πλεονέκτημα σήμερα είναι κάτι πολύ πιο επικίνδυνο και δυσεπίλυτο: η ταχύτητα και η προσαρμοστικότητα. Σε μια τυπική δυτική επιχείρηση, όταν παρουσιάζεται μια νέα ιδέα, ακολουθούν ατέρμονες συναντήσεις, σύμβουλοι, εγκρίσεις και διαδικασίες που απαιτούν τουλάχιστον ένα τρίμηνο για να αποδώσουν.
Στην Κίνα, η ίδια διαδικασία είναι ριζικά διαφορετική. Ένας μηχανικός φτιάχνει ένα πρόχειρο σχέδιο, κάποιος ρυθμίζει τα μηχανήματα στο πάτωμα του εργοστασίου και τα πρώτα δείγματα είναι έτοιμα μέχρι το τέλος της εβδομάδας. Ο λόγος που οι κινεζικές εταιρείες μπορούν να κινούνται με αυτή την ασύλληπτη ταχύτητα δεν είναι μαγικός. Οφείλεται στο ότι ο προμηθευτής των εργαλείων, ο προμηθευτής των πρώτων υλών και το μηχανουργείο βρίσκονται στον ίδιο δρόμο ή στην ίδια πόλη. Στην περιοχή της Shenzhen, για παράδειγμα, κάθε εξάρτημα που μπορεί να χρειαστεί μια βιομηχανία βρίσκεται σε ακτίνα λίγων χιλιομέτρων. Αντίθετα, στη Δύση, ο κοντινότερος προμηθευτής μπορεί να βρίσκεται σε άλλη χώρα.
Η γεωγραφία της παραγωγής και το οικοσύστημα
Αυτό που πραγματικά τρομάζει τους συνειδητοποιημένους επιχειρηματίες δεν είναι ότι η Κίνα δουλεύει φθηνότερα, αλλά ότι έχει χτίσει ένα σύστημα βελτιστοποιημένο για τη μέγιστη ταχύτητα βιομηχανικής μάθησης. Με κάθε κύκλο παραγωγής γίνονται λίγο καλύτεροι, και αυτή η βελτίωση λειτουργεί σωρευτικά. Η μεταποίηση, άλλωστε, δεν είναι απλώς ένα κτίριο με μηχανήματα. Είναι ένα ζωντανό οικοσύστημα.
Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο «οικονομίες συγκέντρωσης» (agglomeration) για να περιγράψουν αυτό το φαινόμενο. Όταν προμηθευτές, ταλέντα και πελάτες συγκεντρώνονται στο ίδιο μέρος, όλοι μέσα σε αυτόν τον κύκλο γίνονται ταχύτεροι, εξυπνότεροι και πιο αποτελεσματικοί. Είναι ο ίδιος λόγος που ο κινηματογράφος ανθεί στο Χόλιγουντ, η τεχνολογία στη Σίλικον Βάλεϊ και η χρηματοοικονομική βιομηχανία στη Νέα Υόρκη. Αντίστοιχα, η Κίνα κατέχει αυτή τη στιγμή τη φυσική παραγωγή, όχι επειδή νίκησε στους μισθούς, αλλά επειδή νίκησε στη γεωγραφία και την οργάνωση των υποδομών.
Το τίμημα της εξάρτησης και η επιλογή του ελέγχου
Εάν λοιπόν η Κίνα είναι τόσο γρήγορη και αποτελεσματική, γιατί κάποιος να επιλέξει να παράγει εγχώρια, με υψηλότερο κόστος; Η απάντηση κρύβεται στα μαθηματικά και τη στρατηγική. Για ογκώδη προϊόντα, τα μεταφορικά κόστη καταστρέφουν την οικονομική λογική της εισαγωγής. Όμως για μικρότερα και πιο συμπαγή προϊόντα, η απόφαση είναι πιο δύσκολη. Συχνά, το κόστος εισαγωγής έτοιμων αγαθών από την Ασία είναι σχεδόν ίσο με το κόστος εγχώριας κατασκευής, πριν καν υπολογιστούν οι επενδύσεις σε μηχανήματα.
Ο λόγος που αξίζει να επιλέξει κανείς την τοπική παραγωγή, αποδεχόμενος μεγαλύτερη πολυπλοκότητα και χαμηλότερες βραχυπρόθεσμες αποδόσεις, είναι η ανθεκτικότητα. Η εξάρτηση από τρίτους είναι ακριβή, και οι περισσότεροι το καταλαβαίνουν μόνο όταν είναι πλέον αργά. Όταν παράγεις τοπικά, δεν περιμένεις ένα κοντέινερ να ξεκολλήσει από κάποιο λιμάνι ούτε αιφνιδιάζεσαι από ξαφνικούς δασμούς. Ενώ οι περισσότερες εταιρείες βελτιστοποιούν τη λειτουργία τους για το επόμενο τρίμηνο, οι πραγματικά διορατικές επιχειρήσεις σχεδιάζουν για τα επόμενα είκοσι χρόνια. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να ρωτάς «τι είναι φθηνό σήμερα;» και στο να αναρωτιέσαι «τι μου δίνει τον έλεγχο του μέλλοντός μου;».
Τα κρυφά πλεονεκτήματα της τοπικής παραγωγής
Σε αυτή τη διαρκή συζήτηση, σπάνια αναφέρονται τα αθέμιτα πλεονεκτήματα που εξακολουθεί να διαθέτει η Δύση, τα οποία οι περισσότεροι επιχειρηματίες αγνοούν. Ένας τοπικός κατασκευαστής μπορεί να παραδώσει ένα προϊόν στον πελάτη μέσα σε δύο ημέρες. Η Κίνα, αντικειμενικά, δεν μπορεί. Αν ένας πελάτης χρειαστεί ένα εξάρτημα σε προσαρμοσμένες, περίεργες διαστάσεις την επόμενη εβδομάδα, η τοπική αγορά μπορεί να ανταποκριθεί, ενώ η κινεζική αγορά απαιτεί εβδομάδες αναμονής και μεγάλες ελάχιστες ποσότητες παραγγελίας. Παράλληλα, τα σχέδια και οι πατέντες προστατεύονται καλύτερα, χωρίς τον φόβο να αντιγραφούν και να πουληθούν φθηνότερα στο διαδίκτυο μετά από λίγους μήνες.
Το μεγαλύτερο ίσως συμπέρασμα είναι η κατανόηση του πού ακριβώς υπερτερεί η κάθε πλευρά. Το πλεονέκτημα της Κίνας βρίσκεται σε βιομηχανίες όπου η ταχύτητα της μαζικής αλλαγής έχει τη μεγαλύτερη σημασία, όπως τα καταναλωτικά ηλεκτρονικά, η γρήγορη μόδα και τα προϊόντα με κύκλο ζωής 90 ημερών. Εκεί, η μάχη είναι μάλλον χαμένη για τη Δύση. Αντίθετα, το δυτικό πλεονέκτημα βρίσκεται σε τομείς όπου κυριαρχούν η αξιοπιστία, η εξατομίκευση, η εξυπηρέτηση και η εγγύτητα.
Η στρατηγική επιβίωσης και ο δρόμος προς το μέλλον
Βιομηχανικά προϊόντα, υλικά υποδομών, εξαρτήματα επισκευής και εξειδικευμένα αναλώσιμα. Αυτές είναι οι «βαρετές» επιχειρήσεις, και ακριβώς επειδή δεν έχουν τη λάμψη της τεχνολογίας, ελάχιστοι ανταγωνίζονται σε αυτές. Για να κερδίσει κανείς σήμερα, πρέπει να επιλέξει το σωστό πεδίο μάχης. Δεν χρειάζεται να προσπαθήσει να εφεύρει το επόμενο smartphone, αλλά να εστιάσει σε προϊόντα που απαιτούν αξιοπιστία και λύνουν καθημερινά προβλήματα άλλων επιχειρήσεων.
Για όσους ήδη εξαρτώνται από ξένες εφοδιαστικές αλυσίδες, ο πανικός δεν είναι η λύση. Η πλήρης απεξάρτηση μέσα σε μια νύχτα είναι εξωπραγματική. Η σωστή προσέγγιση ξεκινά με μια απλή ερώτηση: ποια είναι τα κρίσιμα εξαρτήματα της επιχείρησής μου και τι θα συνέβαινε αν έχανα την πρόσβαση σε αυτά αύριο; Η απάντηση οδηγεί στη στρατηγική της διπλής πηγής εφοδιασμού, στην αναζήτηση τοπικών συνεργατών ή στη σταδιακή ενσωμάτωση μέρους της παραγωγής. Οι χώρες και οι εταιρείες που θα κυριαρχήσουν μακροπρόθεσμα δεν είναι αυτές που κυνηγούν το χαμηλότερο κόστος, αλλά εκείνες που μαθαίνουν βιομηχανικά ταχύτερα και χτίζουν ανθεκτικά συστήματα γύρω τους. Οι επόμενες μεγάλες επιχειρήσεις δεν θα είναι εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης, αλλά παραδοσιακές, στιβαρές βιομηχανίες που θα θυμίσουν στον δυτικό κόσμο πώς να κατασκευάζει ξανά το ίδιο του το μέλλον.
