Γεωπολιτικό πόκερ στο Αιγαίο: Το Ισραήλ συζητά να εποικίσει 40 ελληνικά νησιά και η Τουρκία καραδοκεί
Η άγνωστη πρόταση για αγορά ελληνικών βραχονησίδων ως «Plan B» απέναντι στην ιρανική απειλή, το ιστορικό παρασκήνιο της κρίσης και ο στρατηγικός άξονας Αθήνας-Λευκωσίας-Τελ Αβίβ που βάζει φωτιά στα τουρκικά ραντάρ
Η σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου ποτέ δεν φημιζόταν για την ηρεμία της, όμως οι πρόσφατες συζητήσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας στο Ισραήλ έρχονται να προσθέσουν μια εντελώς νέα, σχεδόν δυστοπική, διάσταση στο ήδη βεβαρυμμένο γεωπολιτικό τοπίο. Η πρόταση που κατατέθηκε στους κόλπους του Εβραϊκού Εθνικού Ταμείου (JNF) από στελέχη που πρόσκεινται στον πρώην υπουργό Άμυνας, Μπένι Γκαντζ, για την εξαγορά ελληνικών νησιών προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως ζώνες έκτακτης εκκένωσης Ισραηλινών πολιτών, ξεπερνά τα όρια της απλής φαντασίας. Αποτελεί τον καθρέφτη των βαθύτατων υπαρξιακών ανησυχιών του Τελ Αβίβ και, ταυτόχρονα, το απόλυτο «κόκκινο πανί» για την Τουρκία.
σχετικά άρθρα
Στα μάτια της τουρκικής κοινής γνώμης και μέσα από το πρίσμα αναλύσεων εφημερίδων όπως η Yeni Şafak, το ζήτημα αυτό δεν αντιμετωπίζεται ως ένα γραφικό σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά ως μια άμεση, απτή απειλή που επιβεβαιώνει τους χειρότερους φόβους της Άγκυρας για περικύκλωση.
Ο Ιρανικός Εφιάλτης και η Αναζήτηση Στρατηγικού Βάθους
Για να κατανοήσει κανείς τη λογική πίσω από την πρόταση του Άβρι Στάινερ, μέλους του Δ.Σ. της θυγατρικής του JNF, πρέπει να μπει στη ψυχοσύνθεση ενός κράτους που νιώθει διαρκώς υπό πολιορκία. Το Ισραήλ αντιμετωπίζει μια άνευ προηγουμένου απειλή από το βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν και των πληρεξουσίων του. Με εκτιμήσεις που κάνουν λόγο για χιλιάδες πυραύλους ικανούς να πλήξουν κάθε εκατοστό της ισραηλινής επικράτειας, η ιδέα του «Σιδερένιου Θόλου» φαντάζει πλέον ανεπαρκής για το χειρότερο σενάριο.
Η πρόταση για τα ελληνικά νησιά γεννήθηκε από αυτή ακριβώς την απελπισία: τη δημιουργία ενός «εναλλακτικού, γεωγραφικού Σιδερένιου Θόλου». Ένα καταφύγιο για αμάχους εκτός της ζώνης πυρός. Μπορεί το διοικητικό συμβούλιο του JNF να απέρριψε την ιδέα —κυρίως επειδή το καταστατικό του οργανισμού από το 1901 ορίζει ρητά την αγορά γης αποκλειστικά εντός της ιστορικής Παλαιστίνης— ωστόσο το γεγονός ότι η συζήτηση έφτασε σε αυτό το επίπεδο, καταδεικνύει ότι το Ισραήλ αναζητά απεγνωσμένα στρατηγικό βάθος, κάτι που η δική του γεωγραφία του στερεί.
Το Φάντασμα του 2012 και το Ζήτημα της Κυριαρχίας
Η επιλογή της Ελλάδας δεν έγινε τυχαία. Το φλερτ με το Αιγαίο έχει παρελθόν. Την περίοδο 2012-2013, όταν η Ελλάδα βρισκόταν στη δίνη της βαθύτερης οικονομικής της κρίσης και το δημόσιο χρέος απειλούσε την ίδια την υπόσταση της χώρας, είχαν κυκλοφορήσει έντονα σενάρια (τόσο στον ισραηλινό όσο και στον διεθνή Τύπο) για την ενοικίαση ή ακόμα και την πώληση ακατοίκητων νησιών σε ξένα κράτη ή ιδιώτες. Τότε, η συζήτηση αφορούσε την ανάπτυξη ισραηλινών ναυτικών βάσεων ή σταθμών παρακολούθησης.
Το σημερινό αφήγημα πάει την κατάσταση ένα βήμα παραπέρα. Ο Στάινερ μίλησε για 40 ακατοίκητα νησιά και για τη δυνατότητα διαπραγμάτευσης ενός νομικού πλαισίου με την Αθήνα, το οποίο θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να συνεπάγεται μέχρι και μεταβίβαση κυριαρχίας για τη διασφάλιση της πλήρους αυτονομίας της ισραηλινής ζώνης εκκένωσης. Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου το θέμα των βραχονησίδων και της εθνικής κυριαρχίας αποτελεί ανοιχτή πληγή, μια τέτοια προοπτική μοιάζει πολιτικά αυτοκτονική για οποιαδήποτε κυβέρνηση. Όμως, το ίδιο το άκουσμα της είδησης αρκεί για να πυροδοτήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου.
Η Οπτική της Yeni Şafak: Το Σύνδρομο της Περικύκλωσης
Εδώ ακριβώς μπαίνει στο κάδρο η Τουρκία. Διαβάζοντας κανείς την κάλυψη της είδησης από μέσα όπως η φιλοκυβερνητική Yeni Şafak, η οπτική γωνία αλλάζει άρδην. Για την τουρκική διπλωματία και τον Τύπο, αυτή η πρόταση δεν αφορά την ανθρωπιστική εκκένωση αμάχων. Αντιθέτως, μεταφράζεται ως το απόλυτο δούρειο ίππο για την εγκαθίδρυση ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας στην καρδιά του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Τουρκία νιώθει ήδη έντονη ασφυξία από το στρατηγικό δόγμα της Αθήνας. Οι Τούρκοι αναλυτές παρακολουθούν με έκδηλη νευρικότητα τη ραγδαία σύσφιξη των σχέσεων ανάμεσα στην Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Η πρόσφατη τριμερής σύνοδος κορυφής, όπου οι Νετανιάχου, Μητσοτάκης και Χριστοδουλίδης υπερθεμάτισαν για την ανάγκη αμυντικής συνεργασίας, ερμηνεύτηκε στην Άγκυρα ως μια ευθεία προσπάθεια αποκλεισμού της Τουρκίας από τις ενεργειακές και γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η ενδεχόμενη αγορά ή μακροχρόνια μίσθωση ελληνικών εδαφών από ισραηλινούς φορείς φέρνει την Άγκυρα αντιμέτωπη με έναν διπλό εφιάλτη. Πρώτον, βάζει το Ισραήλ —μια πανίσχυρη στρατιωτική μηχανή— κυριολεκτικά στην «αυλή» της Τουρκίας, αλλοιώνοντας δραματικά το status quo του Αιγαίου, το οποίο η Τουρκία πασχίζει δεκαετίες να κρατήσει σε μια ιδιότυπη, γκρίζα ισορροπία. Δεύτερον, νομιμοποιεί και εδραιώνει εδαφικά την τριμερή συμμαχία που η Άγκυρα θεωρεί casus belli. Οι Τούρκοι αναλυτές διερωτώνται ανοιχτά: ένα νησί που φιλοξενεί ισραηλινές υποδομές, ακόμα και πολιτικές, δεν θα χρειαστεί ισραηλινή αεράμυνα; Δεν θα φέρει ραντάρ, συστήματα επικοινωνιών και ναυτικές περιπολίες;
Το Μέλλον του Γεωπολιτικού Πόκερ
Το γεγονός ότι η πρόταση μπήκε, προς το παρόν, στο συρτάρι από τους ίδιους τους Ισραηλινούς, προσφέρει μια προσωρινή ανακούφιση, όμως δεν σβήνει τη φωτιά. Η δυναμική έχει δημιουργηθεί. Το Ισραήλ δοκιμάζει τις αντοχές της διεθνούς κοινότητας και ψάχνει ενεργά για ζωτικό χώρο. Η Ελλάδα, από την άλλη, καλείται να ισορροπήσει σε ένα τεντωμένο σχοινί: να εμβαθύνει τη στρατηγική της συμμαχία με το Τελ Αβίβ, η οποία της προσφέρει τεράστια ασπίδα προστασίας και διπλωματικό κεφάλαιο, χωρίς όμως να επιτρέψει εκχωρήσεις που θα άνοιγαν τον ασκό του Αιόλου στο ζήτημα της κυριαρχίας.
Για την Τουρκία, τα αντανακλαστικά είναι πλέον ρυθμισμένα στο «κόκκινο». Κάθε δημοσίευμα, κάθε πρόταση, κάθε τριμερής συνάντηση, καταγράφεται ως εχθρική ενέργεια. Η Ανατολική Μεσόγειος και το Αιγαίο δεν είναι πια απλώς το πεδίο μιας ελληνοτουρκικής διένεξης, αλλά έχουν μετατραπεί σε προέκταση του εκρηκτικού μεσανατολικού παζλ. Και σε αυτό το τραπέζι του πόκερ, οι μπλόφες κοστίζουν ακριβά.