Η συζήτηση για το τι ακριβώς αποτελεί «Ευρώπη» και μέχρι πού μπορεί να φτάσει η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέρχεται δυναμικά, σε μια περίοδο γεωπολιτικών ανακατατάξεων και αναζήτησης νέου ρόλου για το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Στο πλαίσιο αυτό, αναλυτές και νομικοί δεν αποκλείουν πλέον ακόμη και το ενδεχόμενο ένταξης χωρών εκτός ευρωπαϊκής ηπείρου, όπως ο Καναδάς, ανοίγοντας μια συζήτηση που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν θεωρητική.
σχετικά άρθρα
Ήδη σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν περιορίζεται αυστηρά σε μια γεωγραφική αντίληψη της Ευρώπης. Υπερπόντια εδάφη κρατών-μελών, όπως της Ολλανδίας και της Γαλλίας, επεκτείνουν την παρουσία της Ένωσης σε περιοχές πέρα από την ευρωπαϊκή ήπειρο, δημιουργώντας μια πραγματικότητα που υπερβαίνει τους παραδοσιακούς χάρτες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ίδια η έννοια της «Ευρώπης» δεν ορίζεται αποκλειστικά γεωγραφικά, αλλά αποτελεί και πολιτική και νομική επιλογή. Όταν η Ένωση αποφασίζει ποια χώρα μπορεί να γίνει μέλος, δεν χαράσσει απλώς σύνορα, αλλά ερμηνεύει τι σημαίνει «ευρωπαϊκό κράτος» στη σύγχρονη εποχή.
Παράλληλα, οι πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις δείχνουν ότι η ΕΕ παραμένει ένα δυναμικό σύστημα. Οι εκλογές στην Ουγγαρία φαίνεται να ανοίγουν ξανά τη συζήτηση για τη δημοκρατική πορεία της χώρας, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο επανέρχεται – έστω δειλά – το ενδεχόμενο επαναπροσέγγισης με την ευρωπαϊκή οικογένεια.
Τι λένε οι Συνθήκες
Το βασικό νομικό πλαίσιο για την ένταξη νέων κρατών καθορίζεται από το Άρθρο 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο προβλέπει ότι «κάθε ευρωπαϊκό κράτος» που σέβεται τις αξίες της Ένωσης μπορεί να υποβάλει αίτηση ένταξης.
Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η Συνθήκη δεν ορίζει με σαφήνεια τι σημαίνει «ευρωπαϊκό κράτος» ούτε θέτει αυστηρά γεωγραφικά όρια. Αυτό αφήνει περιθώριο πολιτικής και νομικής ερμηνείας.
Σε συνδυασμό με τον κλασικό ορισμό του κράτους στο διεθνές δίκαιο – που βασίζεται σε πληθυσμό, έδαφος, κυβέρνηση και διεθνείς σχέσεις – προκύπτει ότι η ένταξη δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη γεωγραφία, αλλά και από αξιακά και πολιτικά κριτήρια.
Γιατί μπαίνει στο τραπέζι ο Καναδάς
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Καναδάς εμφανίζεται ως μια ενδιαφέρουσα περίπτωση. Πρόκειται για μια ανεπτυγμένη φιλελεύθερη δημοκρατία, με ισχυρούς θεσμούς, οικονομία αγοράς και πολιτισμικά χαρακτηριστικά που σε αρκετά σημεία συγκλίνουν με την Ευρώπη.
Η διγλωσσία (αγγλικά και γαλλικά), η στενή πολιτισμική σχέση με την Ευρώπη και η συμμετοχή σε κοινές αξίες, όπως το κράτος δικαίου και τα κοινωνικά δικαιώματα, ενισχύουν το επιχείρημα ότι η «ευρωπαϊκότητα» μπορεί να ερμηνευτεί ευρύτερα.
Η συζήτηση αυτή δεν είναι εντελώς νέα, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει επανέλθει πιο σοβαρά, με αναλυτές να εξετάζουν την ένταξη του Καναδά ως μια μακροπρόθεσμη – έστω θεωρητική – επιλογή.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη συζήτηση παίζει η ήδη πολύ στενή σχέση μεταξύ των δύο πλευρών. Η εμπορική συμφωνία CETA, που τέθηκε σε εφαρμογή το 2017, έχει δημιουργήσει ένα βαθύ επίπεδο οικονομικής και ρυθμιστικής σύγκλισης.
Η συμφωνία προβλέπει, μεταξύ άλλων:
- κατάργηση δασμών στη μεγάλη πλειονότητα των προϊόντων,
- άνοιγμα αγορών και δημοσίων συμβάσεων,
- διευκόλυνση επενδύσεων και υπηρεσιών,
- πρόνοιες για εργασιακά και περιβαλλοντικά πρότυπα.
Στην πράξη, ο Καναδάς συμμετέχει ήδη σε μεγάλο βαθμό στον οικονομικό και κανονιστικό χώρο της ΕΕ, χωρίς να είναι κράτος-μέλος.
Η πιθανότητα ένταξης του Καναδά θέτει ένα βαθύτερο ερώτημα για την ίδια την ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: είναι μια γεωγραφική ένωση ή μια κοινότητα αξιών και κανόνων;
Αν η Ένωση επιλέξει μια πιο «λειτουργική» ερμηνεία, βασισμένη στη σύγκλιση θεσμών, οικονομίας και αξιών, τότε – τουλάχιστον θεωρητικά – η ένταξη μιας χώρας όπως ο Καναδάς δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ των προτέρων.
Μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε μια ριζική αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την Ευρώπη, μετατρέποντάς την από γεωγραφικό χώρο σε ένα ευρύτερο πολιτικό και νομικό σύστημα με παγκόσμια διάσταση.
Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση αυτή, ακόμη και σε θεωρητικό επίπεδο, αποτυπώνει τις αλλαγές που συντελούνται στη διεθνή τάξη και την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο και τα όριά της στον σύγχρονο κόσμο.
