Παρακολουθώντας τις εξελίξεις από εδώ, από την Ελλάδα, συχνά δεχόμαστε τις αναλύσεις των αμερικανικών και δυτικών δεξαμενών σκέψης ως θέσφατα, ξεχνώντας πως η γεωπολιτική σκακιέρα δεν παίζεται με όρους ηθικής, αλλά με όρους ισχύος και συμφερόντων. Όταν όμως στο τραπέζι κάθεται ένας άνθρωπος όπως ο Ράιαν Μίλερ —καθηγητής διεθνούς δικαίου, πρώην νομικός σύμβουλος του Γκορμπατσόφ, συντάκτης της διακήρυξης ανεξαρτησίας της Εσθονίας και σύμβουλος του Γέλτσιν— η οπτική γωνία αλλάζει δραματικά. Έχοντας βρεθεί και στις δύο πλευρές του τραπεζιού, η ανάλυσή του ρίχνει φως στο πώς η Ευρώπη σύρθηκε σε έναν πόλεμο φθοράς, εξυπηρετώντας ξένες ατζέντες.
σχετικά άρθρα
Η Σταδιακή Διολίσθηση και η Παγίδευση της Ευρώπης
Σύμφωνα με τον Μίλερ, η σημερινή κατάσταση στην Ουκρανία δεν προέκυψε εν κενώ το 2022. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακρόχρονης διαδικασίας, κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέσυραν τα ευρωπαϊκά κράτη —άλλα πρόθυμα και άλλα λιγότερο— σε μια σύγκρουση ενάντια στα ίδια τους τα συμφέροντα. Από τα γεγονότα του Μαϊντάν στο Κίεβο το 2014 μέχρι τον συνεχή εξοπλισμό της Ουκρανίας, η στρατηγική της Ουάσινγκτον ήταν ξεκάθαρη: η διατήρηση της αμερικανικής επιρροής μέσω της διαίρεσης της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Το αρχικό στάδιο του πολέμου, το οποίο έφερε τα χαρακτηριστικά μιας εμφύλιας σύρραξης με εξωτερική εμπλοκή, μετατράπηκε ραγδαία σε μια ανοιχτή, διεθνή ένοπλη σύγκρουση μεταξύ της Δύσης και της Ρωσίας. Για την αμερικανική εξωτερική πολιτική, το κλειδί ήταν πάντα η αποτροπή μιας στενής ευρω-ρωσικής συνεργασίας. Η λογική είναι απλή: όσο η Ευρώπη παραμένει ανασφαλής και εξαρτημένη στρατιωτικά, τόσο το ΝΑΤΟ (και κατ’ επέκταση οι ΗΠΑ) διατηρεί τον λόγο ύπαρξής του και την ηγεμονία του.
Ο Καταλύτης της Μέσης Ανατολής και το Οικονομικό Αδιέξοδο
Οι γεωπολιτικές κρίσεις λειτουργούν συγκοινωνούντα δοχεία. Η πρόσφατη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, με την ευθεία αντιπαράθεση Ισραήλ-ΗΠΑ και Ιράν, έχει άμεσο και κρίσιμο αντίκτυπο στο ουκρανικό μέτωπο, δημιουργώντας τρεις βασικές δυναμικές που ευνοούν τη Μόσχα:
-
Ενεργειακά Κέρδη: Η αστάθεια στα στενά του Ορμούζ και οι πιθανές καταστροφές ενεργειακών υποδομών οδηγούν σε εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αυτό μεταφράζεται σε αυξημένα έσοδα για τη Ρωσία, επιτρέποντάς της να χρηματοδοτεί απρόσκοπτα την πολεμική της μηχανή.
-
Στρατιωτική Αιμορραγία της Δύσης: Η αναχαίτιση των φθηνών ιρανικών drones (κόστους 20.000 – 30.000 δολαρίων) απαιτεί τη χρήση πανάκριβων δυτικών πυραύλων αναχαίτισης από συστήματα Patriot ή THAAD, που κοστίζουν εκατομμύρια δολάρια. Αυτή η οικονομική και υλική εξάντληση αφήνει το Κίεβο εκτεθειμένο, καθώς οι ΗΠΑ έχουν πλέον λιγότερο πλεόνασμα οπλικών συστημάτων για να προωθήσουν στην Ευρώπη και την Ουκρανία.
-
Διπλωματική Σκλήρυνση: Η Ρωσία, έχοντας πάρει τα μαθήματά της από την αφέλεια των περιόδων Γκορμπατσόφ και Γέλτσιν, δεν τρέφει πλέον αυταπάτες για τις προθέσεις της Δύσης. Παρακολουθεί την αμερικανική τακτική και προσαρμόζεται με σκληρό πραγματισμό.
Ο Εφιάλτης του Κίσινγκερ και η Ευρασιατική Συσπείρωση
Ο Χένρι Κίσινγκερ είχε έναν μόνιμο διπλωματικό εφιάλτη: την ένωση των δύο ευρασιατικών γιγάντων, της Σοβιετικής Ένωσης (Ρωσίας) και της Κίνας, εναντίον της Αμερικής. Γι’ αυτό το 1972, η διπλωματία του Νίξον προσέγγισε το Πεκίνο για να απομονώσει τη Μόσχα. Σήμερα, τα λάθη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής έχουν καταφέρει το ακριβώς αντίθετο: όχι μόνο έσπρωξαν τη Ρωσία σε μια συμπαγή συμμαχία με την Κίνα, αλλά προσέθεσαν σε αυτόν τον άξονα και το Ιράν.
Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο μπλοκ, το οποίο στέκεται πλάτη με πλάτη απέναντι σε έναν κοινό αντίπαλο. Το Ιράν, διαθέτοντας ισχυρά κίνητρα επιβίωσης απέναντι στην αμερικανική και ισραηλινή πίεση, αναδεικνύεται σε στρατηγικό εταίρο της Μόσχας, ακυρώνοντας τις δυτικές ελπίδες για αλλαγή καθεστώτος.
Ο Ευρωπαϊκός Βάλτος και η Κρίση Ηγεσίας
Γιατί όμως η Ευρώπη συνεχίζει μια πολιτική που την αποβιομηχανίζει, την καθιστά λιγότερο ανταγωνιστική και την περιθωριοποιεί; Η απάντηση του Μίλερ είναι αφοπλιστική: οι σημερινοί Ευρωπαίοι ηγέτες είναι εγκλωβισμένοι.
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου μια αλλαγή διοίκησης (π.χ. η πιθανή επιστροφή Τραμπ) μπορεί εύκολα να αλλάξει ρότα χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο “πρόβλημα του Μπάιντεν”, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν επενδύσει όλο τους το πολιτικό κεφάλαιο σε μια απόλυτη, αντιρωσική ρητορική. Έχουν αποδεχθεί την “βασαλοποίηση” (vassalization) των κρατών τους. Η αναδίπλωση πλέον ισοδυναμεί με πολιτική, ίσως και κυριολεκτική σε κάποιες περιπτώσεις, αυτοκτονία. Ο Ζελένσκι, ο οποίος εκλέχθηκε με πλατφόρμα ειρήνης, πιέστηκε από ακραία στοιχεία στο εσωτερικό και από τη Δύση (όπως με την παρέμβαση του Μπόρις Τζόνσον το 2022) να πολεμήσει “μέχρι τον τελευταίο Ουκρανό”.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της σύγχρονης Ευρώπης είναι η απώλεια της βαθιάς διπλωματικής γνώσης. Οι ειδικοί της εποχής του Ψυχρού Πολέμου, που κατανοούσαν τον αντίπαλο, αντικαταστάθηκαν από γραφειοκράτες χαμηλής ποιότητας που αναπαράγουν ηθικολογικά συνθήματα και τρέφουν ένα τυφλό μίσος για τη Ρωσία. Αυτό το μείγμα άγνοιας, φανατισμού και εξάρτησης είναι εκρηκτικό.
Η Επόμενη Μέρα
Η εποχή της αμερικανικής παντοδυναμίας και του “τέλους της ιστορίας”, όπως το οραματίστηκε ο Φουκουγιάμα, έχει παρέλθει. Τα διαδοχικά λάθη σε Μέση Ανατολή, Αφγανιστάν και τώρα στην Ουκρανία επιτάχυναν τη μετατόπιση της ισχύος. Η Ρωσία διέθετε σχεδόν πάντα μια ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική και αρνείται να ενσωματωθεί σε ρόλο υποτελούς.
Παρά τον παραλογισμό της σημερινής σύγκρουσης, η ιστορική πραγματικότητα παραμένει: η Ρωσία είναι αναπόσπαστο κομμάτι του ευρωπαϊκού πολιτισμού —της λογοτεχνίας, της μουσικής, της ευρωπαϊκής ψυχής. Η συνεχιζόμενη προσπάθεια αποκοπής της δεν βλάπτει απλώς τη Μόσχα, αλλά ακρωτηριάζει την ίδια την Ευρώπη, μετατρέποντάς την σε έναν απλό παρατηρητή των γεωπολιτικών αλλαγών που συντελούνται στην αυλή της.
