Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής αναδιατάσσεται με ταχύτητες που συχνά ξεπερνούν την ικανότητα της Δύσης να τις αφομοιώσει. Ενώ στην Ελλάδα και την ευρύτερη ευρωπαϊκή γειτονιά παρακολουθούμε με έκδηλη ανησυχία τις στρατιωτικές κινήσεις και τις ανθρωπιστικές κρίσεις, στις Ηνωμένες Πολιτείες μια μερίδα έγκριτων αναλυτών και ακαδημαϊκών εστιάζει σε έναν διαφορετικό, εξίσου καταστροφικό κίνδυνο: την απόλυτη κατάρρευση της αμερικανικής οικονομίας.
σχετικά άρθρα
Το αφήγημα που κυριαρχεί στα αμερικανικά δεξαμενές σκέψης, και το οποίο οφείλουμε να αναλύσουμε ψύχραιμα, δεν περιορίζεται σε στρατηγικές νίκες ή ήττες στο πεδίο της μάχης. Αφορά τον πυρήνα της αμερικανικής ηγεμονίας, ο οποίος δεν είναι άλλος από τη συνεχή ροή ξένων κεφαλαίων προς τη Wall Street. Και το “κλειδί” σε αυτή την εξίσωση δεν βρίσκεται στην Ουάσιγκτον, αλλά στις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC).
Το Θεμέλιο του Πετροδολαρίου
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της απειλής, πρέπει να επιστρέψουμε στα βασικά. Το GCC, το οποίο περιλαμβάνει χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Ομάν, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αμερικανικής οικονομικής σταθερότητας.
Το μοντέλο, εδώ και δεκαετίες, είναι απλό και αποδοτικό:
-
Οι χώρες του Κόλπου πωλούν τεράστιες ποσότητες πετρελαίου, πληρώνονται σε αμερικανικά δολάρια (το λεγόμενο πετροδολάριο).
-
Στη συνέχεια, αναζητώντας ασφαλή καταφύγια για αυτά τα ιλιγγιώδη ποσά, επανεπενδύουν τα δολάρια στην αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά.
-
Από το 2012 και μετά, οι επενδύσεις των κρατικών ταμείων πλούτου της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΑΕ και του Κουβέιτ προς τις αμερικανικές αγορές έχουν εκτοξευθεί, δημιουργώντας ένα δίχτυ ασφαλείας για την οικονομία των ΗΠΑ.
Η αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά λειτουργεί ως η πραγματική μηχανή ανάπτυξης των ΗΠΑ. Ωστόσο, αυτή η ανάπτυξη δεν είναι καθολική. Εξαρτάται σε συντριπτικό βαθμό από μια χούφτα τεχνολογικών κολοσσών—συχνά αναφερόμενων ως οι “Επτά Υπέροχοι” (όπως η Nvidia, η Apple, η Google, η Microsoft), οι οποίοι ηγούνται της κούρσας της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτές ακριβώς οι εταιρείες υποστηρίζονται σθεναρά από τα κεφάλαια του Κόλπου.
Η Σύγκρουση με το Ιράν και η Αίσθηση Εγκατάλειψης
Τι συμβαίνει όμως όταν αυτό το οικοσύστημα διαταραχθεί βίαια; Σύμφωνα με Αμερικανούς οικονομικούς και γεωπολιτικούς αναλυτές, μια ευρεία σύγκρουση με το Ιράν αλλάζει ριζικά τους κανόνες του παιχνιδιού.
Οι αναφορές που έρχονται στο φως—είτε αφορούν πραγματικά πλήγματα είτε προβολές ακραίων σεναρίων—δείχνουν ότι οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή του Κόλπου είναι εξαιρετικά ευάλωτες στην ιρανική πυραυλική ικανότητα. Παράλληλα, το Ιράν διατηρεί τη δυνατότητα να κλείσει το Στενό του Ορμούζ, την κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία από την οποία διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Εδώ εντοπίζεται το μεγαλύτερο ρήγμα: Οι χώρες του GCC αισθάνονται πλέον εγκαταλελειμμένες. Η άρρητη συμφωνία δεκαετιών προέβλεπε ότι ο Κόλπος στηρίζει το δολάριο και οι ΗΠΑ παρέχουν απόλυτη στρατιωτική προστασία. Σήμερα, τα αραβικά κράτη παρατηρούν ότι η Ουάσιγκτον ρίχνει όλο το βάρος της στρατιωτικής και διπλωματικής της ασπίδας στην προστασία του Ισραήλ, αφήνοντας τις υποδομές του Κόλπου έκθετες στα ιρανικά αντίποινα. Η παραδοχή είναι πικρή: Οι ΗΠΑ, όπως φαίνεται, δεν μπορούν (ή δεν θέλουν) να προστατεύσουν το GCC με τον ίδιο ζήλο.
Το Οικονομικό Αντίμετρο: Force Majeure
Αν οι χώρες του Κόλπου δεν μπορούν να εξάγουν το πετρέλαιό τους λόγω του αποκλεισμού του Ορμούζ και ταυτόχρονα νιώθουν ανασφαλείς, η αντίδρασή τους δεν θα είναι στρατιωτική, αλλά οικονομική.
Ήδη, υπάρχουν διαρροές ότι τρεις από τις μεγαλύτερες οικονομίες του Κόλπου βρίσκονται σε εσωτερικές συζητήσεις για την ενεργοποίηση ρητρών “ανωτέρας βίας” (force majeure) σε τρέχοντα συμβόλαια. Ο στόχος είναι η αναστολή ή η ακύρωση μελλοντικών επενδυτικών δεσμεύσεων στις ΗΠΑ. Οι λόγοι είναι καθαρά πραγματιστικοί:
-
Μειωμένα Έσοδα: Η αδυναμία εξαγωγής ενέργειας και η κατάρρευση τομέων όπως ο τουρισμός και οι αερομεταφορές λόγω του πολέμου μειώνουν δραματικά τα διαθέσιμα κεφάλαια.
-
Αυξημένες Αμυντικές Δαπάνες: Τα κράτη αυτά αναγκάζονται να στρέψουν τους πόρους τους στην εσωτερική τους θωράκιση.
-
Απώλεια Εμπιστοσύνης: Αν οι ΗΠΑ δεν παρέχουν ασφάλεια, δεν υπάρχει κίνητρο διατήρησης της αμερικανικής οικονομικής ηγεμονίας.
Αν οι ροές κεφαλαίων από το GCC προς τη Wall Street στερέψουν, η αξία των τεχνολογικών κολοσσών που κρατούν όρθιο το χρηματιστήριο θα καταρρεύσει. Και μαζί της, ολόκληρη η αμερικανική οικονομία, συμπαρασύροντας τις παγκόσμιες αγορές σε μια βαθιά ύφεση, πολύ ταχύτερα από όσο υπολογίζουν οι αισιόδοξοι των αγορών.
Το Μάθημα της Ιστορίας: Μια Σύγκρουση που δεν μπορεί να κερδηθεί
Δεν είναι τυχαίο ότι όλες οι προηγούμενες αμερικανικές κυβερνήσεις—από τον Τζορτζ Μπους μέχρι τον Μπαράκ Ομπάμα—απέφυγαν μια άμεση, ολομέτωπη πολεμική σύρραξη με την Τεχεράνη. Ενώ προχώρησαν σε επεμβάσεις στο Ιράκ, τη Λιβύη και τη Συρία, το Ιράν αποτελούσε πάντα την “κόκκινη γραμμή”.
Οι Αμερικανοί στρατηγικοί αναλυτές γνωρίζουν καλά αυτό που ορισμένοι πολιτικοί τείνουν να ξεχνούν: Το Ιράν δεν είναι Ιράκ. Είναι ένα έθνος με τεράστιο βάθος, ανθεκτικότητα και στρατιωτική ετοιμότητα. Στον οκταετή πόλεμο με το Ιράκ, το Ιράν θρήνησε περίπου 300.000 νεκρούς—ένας αριθμός μεγαλύτερος από τις απώλειες των ΗΠΑ σε όλους τους πολέμους μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι ένας λαός προετοιμασμένος για θυσίες, που περιμένει “στο έδαφος” οποιαδήποτε εξωτερική επέμβαση.
Είναι διατεθειμένη η αμερικανική κοινωνία να υποστεί τέτοιες απώλειες για να διατηρήσει την επιρροή της στη Μέση Ανατολή και να προστατεύσει τους συμμάχους της; Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική. Η σύγκρουση αυτή, με συμβατικούς όρους, δεν είναι κερδίσιμη.
Καθώς παρακολουθούμε αυτές τις εξελίξεις, γίνεται σαφές ότι η γεωπολιτική δεν αφορά μόνο στρατούς και σύνορα, αλλά ισολογισμούς, επενδυτικά ταμεία και ροές κεφαλαίων. Οι Αμερικανοί αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου επειδή βλέπουν το αόρατο θεμέλιο της οικονομίας τους να ραγίζει. Αν ο Κόλπος γυρίσει την πλάτη στη Wall Street, οι συνέπειες θα φανούν πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή, επηρεάζοντας άμεσα και εμάς εδώ στην Ευρώπη. Η αλαζονεία της ισχύος έχει πάντα ένα τίμημα, και φαίνεται πως ο λογαριασμός πλησιάζει στο ταμείο.
