Πάσχα 1941: Συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς αντί για Ανάσταση την Κυριακή του Πάσχα
Αυτοκτονία Κορυζή, συνθηκολόγηση, εισβολή: το «μαύρο» Πάσχα του 1941 και η αρχή της Κατοχής
Το Πάσχα του 1941 στην Ελλάδα δεν είχε λαμπάδες, είχε σειρήνες. Δεν μύριζε ψητό αρνί, αλλά καμένο πετρέλαιο και καπνό από τις βόμβες. Στη θέση του «Χριστός Ανέστη» κυριαρχούσε μια βαριά σιωπή, διακοπτόμενη μόνο από τα πολεμικά ανακοινωθέντα και τον υπόκωφο φόβο ότι το μέτωπο έχει πια καταρρεύσει.
σχετικά άρθρα
Η Μεγάλη Εβδομάδα της ήττας
Λίγες μέρες πριν, στις 6 Απριλίου 1941, οι Γερμανοί έχουν ήδη ξεκινήσει την εισβολή από τη Μακεδονία, παρακάμπτοντας τη Γραμμή Μεταξά και σαρώντας τις ελληνικές θέσεις με την ταχύτητα του Blitzkrieg. Τα βρετανικά στρατεύματα που έχουν σταλεί εσπευσμένα για ενίσχυση αποδεικνύονται ανεπαρκή, ενώ το ηθικό του στρατού, εξαντλημένου από τον πόλεμο στο αλβανικό μέτωπο, δοκιμάζεται σκληρά. Στην Αθήνα, ο κόσμος ακούει στο ραδιόφωνο τα ανακοινωθέντα και καταλαβαίνει ότι η άμυνα στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα υποχωρεί μέρα με τη μέρα. Είναι μια Μεγάλη Εβδομάδα κυριολεκτικού Γολγοθά για τη χώρα: κάθε νέα είδηση είναι ένα βήμα πιο κοντά στην άλωση.
Στο κέντρο της Αθήνας, στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία», χτυπά ο πολιτικός παλμός της πρωτεύουσας. Εκεί συνεδριάζει η κυβέρνηση, εκεί φθάνουν οι αναφορές από το μέτωπο, εκεί συγκρούονται στρατηγοί, βασιλιάς και Βρετανοί για το «τι μέλλει γενέσθαι». Ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Κορυζής, τραπεζίτης χωρίς πολιτική βάση, βρέθηκε λίγους μήνες πριν στη θέση του Ιωάννη Μεταξά, περισσότερο ως λύση ανάγκης και βρετανική επιλογή παρά ως ηγέτης έτοιμος για τη στιγμή της καταστροφής.
Η Μεγάλη Παρασκευή του Κορυζή
Μεγάλη Παρασκευή, 18 Απριλίου 1941. Ο Κορυζής ανεβαίνει στη «Μεγάλη Βρεταννία» για να συναντήσει τον βασιλιά Γεώργιο Β΄. Οι μαρτυρίες κάνουν λόγο για μια βαριά, σχεδόν ασφυκτική σύσκεψη: ο βασιλιάς απαιτεί να μάθει γιατί το μέτωπο καταρρέει, οι Βρετανοί πιέζουν για συνέχιση της αντίστασης μέχρι τέλους, οι στρατιωτικοί ζητούν σαφή πολιτική γραμμή. Ο πρωθυπουργός δέχεται βροχή ερωτήσεων και μομφών, χωρίς να έχει ούτε τα μέσα ούτε το κύρος να επιβάλει μια καθαρή στρατηγική.
Σε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα που διασώζεται σε μεταγενέστερες αφηγήσεις, περιγράφεται ότι ο Κορυζής βγήκε από τη συνάντηση «βαρυαλγής προ της διαφαινόμενης ως επικειμένης μεγάλης καταστροφής» και επέστρεψε συντετριμμένος στην οικία του. Λίγες ώρες αργότερα, ενώ ο διάδοχος Παύλος φτάνει στο σπίτι του για να τον συναντήσει, ακούγονται δύο πυροβολισμοί από το εσωτερικό. Ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, σε ηλικία 56 ετών, βρίσκεται νεκρός με δύο σφαίρες στην καρδιά – μια αυτοκτονία που έκτοτε θα τροφοδοτήσει θεωρίες, ερωτήματα και σκοτεινούς υπαινιγμούς.
Εκείνη τη Μεγάλη Παρασκευή, την ώρα που στις εκκλησίες ψάλλεται το «Ω γλυκύ μου έαρ», η κυβέρνηση βυθίζεται στο κενό εξουσίας. Ο λαός μαθαίνει για το τέλος του Κορυζή από σύντομα, στεγνά ανακοινωθέντα, χωρίς πολλές εξηγήσεις. Για πολλούς ιστορικούς, η πράξη του συνιστά όχι μόνο προσωπικό αδιέξοδο αλλά και σύμπτωμα του πόσο ανοχύρωτο ήταν το πολιτικό σύστημα μπροστά στη θύελλα του πολέμου και των ξένων πιέσεων.
Κυριακή του Πάσχα: συνθηκολόγηση αντί για Ανάσταση
Κι όμως, η κορύφωση έρχεται την Κυριακή του Πάσχα, 20 Απριλίου 1941. Εκείνη την ημέρα που, υπό άλλες συνθήκες, οι καμπάνες θα ηχούσαν χαρμόσυνα, υπογράφεται η συνθηκολόγηση με τα γερμανικά στρατεύματα. Ο υποστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου, μαζί με άλλους ανώτερους αξιωματικούς, αποφασίζει να προχωρήσει σε συμφωνία παράδοσης με τους Γερμανούς, παρακάμπτοντας ουσιαστικά τον βασιλιά και την πολιτική ηγεσία.
Η σκηνή, όπως περιγράφεται σε μαρτυρίες και ιστορικές αναλύσεις, έχει κάτι από σκληρό, «αντι-ηρωικό» δράμα: την ώρα που η επίσημη γραμμή επέμενε στη συνέχιση του αγώνα, έστω και συμβολικά, η στρατιωτική ηγεσία στην Ήπειρο, αντιμέτωπη με την προοπτική παράδοσης στους Ιταλούς και περαιτέρω αιματοχυσίας, επιλέγει την απευθείας συμφωνία με τους Γερμανούς. Οι υπογραφές μπαίνουν σε ένα ορεινό χωριό, μέσα σε ένα κλίμα κόπωσης, πικρίας και προσπάθειας να σωθεί ό,τι μπορεί να σωθεί.
Την ίδια ώρα, στον ουρανό της Αττικής, σμήνη γερμανικών Στούκας καταδιώκουν ό,τι έχει απομείνει από τον ελληνικό στόλο. Ανήμερα Πάσχα, βομβαρδίζουν ελληνικά πλοία στα Μέγαρα και βυθίζουν το αντιτορπιλικό «Ψαρά», με το πλήρωμα να συνεχίζει να μάχεται μέχρι τη στιγμή της βύθισης. Είναι ένα από τα πολλά επεισόδια εκείνης της ημέρας που καταγράφονται ως «μαύρο Πάσχα» για το Πολεμικό Ναυτικό, αλλά και για τη συλλογική μνήμη των ναυτικών οικογενειών.
Η πόλη που περίμενε τους Γερμανούς
Στην Αθήνα, την Κυριακή του Πάσχα δεν υπάρχει αληθινή γιορτή. Ο κόσμος πηγαίνει στην εκκλησία περισσότερο από ανάγκη να κρατηθεί από κάτι σταθερό, παρά από διάθεση πανηγυρισμού. Τα καταστήματα είναι άδεια, οι ελλείψεις τροφίμων έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές και, κυρίως, όλοι γνωρίζουν ότι η είσοδος των