Στις 26 Δεκεμβρίου 2025, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου πραγματοποίησε ένα τηλεφώνημα που πίστευε ότι θα άλλαζε τον στρατηγικό χάρτη της Ανατολικής Αφρικής για πάντα. Στην άλλη άκρη της γραμμής βρισκόταν ο πρόεδρος της Σομαλιλάνδης, μιας περιοχής που αναζητά διεθνή αναγνώριση εδώ και τρεις δεκαετίες. Με την κίνηση αυτή, το Ισραήλ έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που αναγνώρισε επίσημα την ανεξαρτησία της. Για τον Νετανιάχου, ήταν μια «ιστορική στιγμή» που θα εξασφάλιζε στο Ισραήλ ένα προκεχωρημένο φυλάκιο στην Ερυθρά Θάλασσα, απέναντι στην απειλή των Χούθι. Ωστόσο, αυτό που ο Ισραηλινός πρωθυπουργός θεώρησε ως κίνηση «ματ», αποδείχθηκε η θρυαλλίδα για μια σαουδαραβική αντεπίθεση τόσο σφοδρή, που άλλαξε τις ισορροπίες σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο.
σχετικά άρθρα
Η γεωγραφία ως το απόλυτο τρόπαιο
Για να καταλάβουμε γιατί αυτή η κίνηση προκάλεσε γεωπολιτικό σεισμό, πρέπει να κοιτάξουμε τον χάρτη. Η Σομαλιλάνδη ελέγχει μια ακτογραμμή στον Κόλπο του Άντεν, ακριβώς πάνω στο στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Πρόκειται για μία από τις κρισιμότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη, από όπου διέρχεται το 12% του παγκόσμιου εμπορίου. Όποιος ελέγχει τα λιμάνια της, όπως το στρατηγικό Berbera, κρατά το χέρι του στη «σφαγίτιδα» του παγκόσμιου εμπορίου και της ενέργειας. Για την Ελλάδα, μια ναυτική υπερδύναμη που βασίζεται στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, η ασφάλεια αυτού του περάσματος είναι ζωτικής σημασίας, καθώς κάθε αναταραχή εκεί επηρεάζει άμεσα το κόστος των προϊόντων στο λιμάνι του Πειραιά.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) είχαν αντιληφθεί αυτή την αξία χρόνια πριν. Μέσω της DP World, επένδυσαν εκατοντάδες εκατομμύρια στο λιμάνι Berbera, χτίζοντας μια υποδομή που συνδέει την Αιθιοπία με τη θάλασσα και εξυπηρετεί το όραμα του Αμπού Ντάμπι ως παγκόσμιου κόμβου logistics. Όμως, η επίσημη αναγνώριση από το Ισραήλ έσπρωξε τα πράγματα στα άκρα. Το Ριάντ είδε πίσω από αυτή την κίνηση έναν «άξονα» Ισραήλ-ΗΑΕ-Αιθιοπίας που απειλούσε να εγκλωβίσει τη Σαουδική Αραβία και να υπονομεύσει το Vision 2030 του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS).
Η αστραπιαία αντεπίθεση του Ριάντ
Η αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας δεν ήταν απλώς διπλωματική· ήταν ολοκληρωτική. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, ο MBS κατάφερε να κινητοποιήσει τον Αραβικό Σύνδεσμο, την Αφρικανική Ένωση και τον Οργανισμό Ισλαμικής Συνεργασίας. Το μήνυμα ήταν σαφές: η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης αποτελεί ευθεία απειλή για την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας και τη σταθερότητα της περιοχής. Στις 9 Φεβρουαρίου 2026, η Σαουδική Αραβία υπέγραψε μνημόνιο στρατιωτικής συνεργασίας με την κεντρική κυβέρνηση στο Μογκαντίσου, παίρνοντας ουσιαστικά υπό την προστασία της το κράτος που τα Εμιράτα προσπαθούσαν να παρακάμψουν.
Η Σομαλία, νιώθοντας την πλάτη του Ριάντ, προχώρησε σε μια κίνηση που σόκαρε τη διεθνή κοινότητα: ακύρωσε όλες τις αμυντικές και λιμενικές συμφωνίες με τα ΗΑΕ. Οι αρχές του Μογκαντίσου κατηγόρησαν το Αμπού Ντάμπι για υπονόμευση της κυριαρχίας τους, απαγορεύοντας ακόμα και τη χρήση του εναέριου χώρου τους από εμιρατινά αεροσκάφη. Μέσα σε ένα μήνα, ένα δίκτυο επιρροής που χτιζόταν για μια δεκαετία με δισεκατομμύρια δολάρια, κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος. Τα ΗΑΕ αναγκάστηκαν να αποσύρουν προσωπικό και εξοπλισμό, την ίδια στιγμή που η Σαουδική Αραβία άρχιζε να συζητά για τη δημιουργία δικής της ναυτικής βάσης στο Las Khorey της βόρειας Σομαλίας.
Η συμμαχία των «παραδοσιακών δυνάμεων»
Το πραγματικό αριστούργημα του MBS, όμως, ήταν η συγκρότηση μιας ετερόκλητης αλλά ισχυρής συμμαχίας. Κατάφερε να φέρει στο ίδιο τραπέζι την Τουρκία και την Αίγυπτο, δύο χώρες που παραδοσιακά συγκρούονται για την επιρροή στη Μεσόγειο και τη Λιβύη. Το Ριάντ τις ένωσε κάτω από την κοινή απειλή της εμιρατινής επέκτασης και της ισραηλινής διείσδυσης στο Κέρας της Αφρικής. Η Αίγυπτος, που ανησυχεί για τα νερά του Νείλου και το φράγμα της Αιθιοπίας, είδε στη συμμαχία με τη Σαουδική Αραβία έναν τρόπο να μπλοκάρει την έξοδο της Αιθιοπίας στη θάλασσα μέσω της Σομαλιλάνδης.
Αυτή η «συμμαχία του status quo» περιλαμβάνει επίσης το Πακιστάν, το Κατάρ, την Ερυθραία και το Τζιμπουτί. Είναι μια αρχιτεκτονική ασφαλείας που θυμίζει τη σημασία των πολυμερών σχημάτων που επιδιώκει και η Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η στρατηγική του Ριάντ βασίζεται στην προάσπιση της κρατικής κυριαρχίας έναντι των αποσχιστικών κινημάτων που στήριζαν τα ΗΑΕ. Ενώ το Αμπού Ντάμπι προτιμούσε να συνεργάζεται με τοπικούς πολέμαρχους και αυτονομιστές (όπως στην Υεμένη και τη Σομαλιλάνδη) για να ελέγχει λιμάνια, η Σαουδική Αραβία επενδύει στις επίσημες κυβερνήσεις, κερδίζοντας τη διεθνή νομιμότητα.
Vision 2030 και η ασφάλεια των εξαγωγών
Γιατί όμως ο MBS ρισκάρει μια τόσο μετωπική σύγκρουση με τον «αδελφό» του, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ (MBZ) των ΗΑΕ; Η απάντηση κρύβεται στο Vision 2030. Το φιλόδοξο σχέδιο μετασχηματισμού της Σαουδικής Αραβίας εξαρτάται απόλυτα από την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας. Η χώρα εξάγει 6-7 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα. Οι επιθέσεις των Χούθι από το 2023 έδειξαν πόσο ευάλωτη είναι η σαουδαραβική οικονομία αν κλείσουν τα στενά. Για το Ριάντ, η παρουσία του Ισραήλ ή μιας ανεξέλεγκτης Σομαλιλάνδης στην «αυλή» του είναι ένα ρίσκο που δεν μπορεί να αποδεχθεί.
Εδώ αναδεικνύεται και μια διαφορά νοοτροπίας που συναντάμε συχνά και στην Ευρώπη: η σύγκρουση μεταξύ της τακτικής και της στρατηγικής. Το Ισραήλ κέρδισε μια τακτική νίκη εξασφαλίζοντας μια βάση, αλλά έχασε στρατηγικά, καθώς συσπείρωσε εναντίον του όλο το μουσουλμανικό κόσμο, καθιστώντας τις «Συμφωνίες του Αβραάμ» ένα μακρινό όνειρο για τη Σαουδική Αραβία. Ο MBS χρησιμοποίησε το ηθικό πλεονέκτημα του προστάτη της Παλαιστίνης και της ισλαμικής ενότητας για να απομονώσει τα ΗΑΕ, την ώρα που ο ίδιος «έχτιζε» τη σχέση του με τον Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσιγκτον.
Το νέο δόγμα του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν
Η Σαουδική Αραβία του 2026 δεν είναι η χώρα που ξεκίνησε τον πόλεμο στην Υεμένη το 2015. Τότε βασιζόταν στην ωμή στρατιωτική ισχύ· σήμερα βασίζεται στη διπλωματική σοφία και την οικονομική επιρροή. Ο MBS έμαθε ότι οι βόμβες έχουν όρια, αλλά οι συμμαχίες και ο έλεγχος των logistics μπορούν να γονατίσουν αντιπάλους χωρίς να πέσει ούτε μια τουφεκιά. Κατάφερε να πείσει ακόμα και την Ουάσιγκτον να στρέψει την προσοχή της στη Σομαλία και το Σουδάν, εξυπηρετώντας τα δικά του συμφέροντα και παραγκωνίζοντας τα Εμιράτα.
Για εμάς στην Ελλάδα, τα μαθήματα από αυτή την κρίση είναι πολύτιμα. Η γεωπολιτική δεν είναι ποτέ στατική. Μια κίνηση στη μία πλευρά της σκακιέρας μπορεί να προκαλέσει τσουνάμι στην άλλη. Η επιστροφή της Σαουδικής Αραβίας ως της απόλυτης ηγεμονικής δύναμης στην Ερυθρά Θάλασσα σημαίνει ότι το Ριάντ είναι πλέον ο βασικός συνομιλητής για κάθε ζήτημα που αφορά τη ναυσιπλοΐα προς το Σουέζ. Το «παιχνίδι των θρόνων» στο Κέρας της Αφρικής μόλις μπήκε σε μια νέα, πιο επικίνδυνη αλλά και πιο ξεκάθαρη φάση, με τη Σαουδική Αραβία να κρατά πλέον το τιμόνι.
