Αν αναζητούσαμε τον μεγάλο νικητή μέσα από τη σκόνη που σηκώνει η τρέχουσα ένταση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, αυτός δεν θα ήταν ούτε η μία ούτε η άλλη πλευρά. Ο πραγματικός κερδισμένος είναι η Κίνα. Ζούμε τη γέννηση μιας νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων, και φοβάμαι πως αναλυτές και επενδυτές υποτιμούν το μέγεθος της τεκτονικής αλλαγής που συντελείται μπροστά στα μάτια μας.
σχετικά άρθρα
Επί μισό αιώνα, ο πλανήτης πορεύτηκε υπό την αμερικανική ηγεμονία, σε έναν κόσμο «κανόνων». Ας μη γελιόμαστε, όμως: αυτοί οι κανόνες ήταν κομμένοι και ραμμένοι στα μέτρα της Αμερικής και των συμμάχων της –ή, αν θέλετε, των «δορυφόρων» της στη Δυτική Ευρώπη. Σήμερα, υπό τη διοίκηση Τραμπ, το δόγμα έχει αλλάξει. Το «το δίκαιο του ισχυρού» αντικατέστησε κάθε πρόσχημα διεθνούς νομιμότητας. Από τον αποκλεισμό της Κούβας μέχρι τις πιέσεις στη Βενεζουέλα, οι κανόνες του παιχνιδιού αναθεωρούνται βίαια, δημιουργώντας ένα κενό ισχύος που οι παγκόσμιες δυνάμεις σπεύδουν να καλύψουν.
Η ψευδαίσθηση της «μόχλευσης» και η πραγματικότητα των αριθμών
Στην Ουάσιγκτον λατρεύουν τη λέξη «μόχλευση» (leverage). Θεωρούν ότι την κατέχουν επειδή μπορούν να βομβαρδίσουν, να δολοφονήσουν ηγέτες ή να στραγγαλίσουν οικονομίες. Όμως, η ιστορία του εμπορικού πολέμου με το Πεκίνο δίδαξε κάτι που πολλοί αρνούνται να εμπεδώσουν: οι Αμερικανοί υποτιμούν τη δύναμη του αντιπάλου και υπερεκτιμούν τη δική τους.
Η Κίνα κέρδισε τον εμπορικό πόλεμο γιατί πολύ απλά βρήκε εναλλακτικές. Αντί για αμερικανικό βόειο κρέας, αγόρασε από την Αυστραλία· αντί για πετρέλαιο από τις ΗΠΑ, στράφηκε στον Καναδά. Και το κυριότερο; Κρατά στα χέρια της τη «Δαμόκλειο Σπάθη» των σπάνιων γαιών, ελέγχοντας το 90% της παγκόσμιας επεξεργασίας. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, η σύγχρονη τεχνολογία απλώς σταματά να υφίσταται.
Στην περίπτωση του Ιράν, η Ουάσιγκτον κάνει το ίδιο λάθος. Θεωρεί ότι έχει το πάνω χέρι, αλλά αγνοεί την πολιτική αντοχή μιας ηγεσίας που δεν έχει τίποτα πλέον να χάσει. Αντίθετα, ο Τραμπ έχει να χάσει πολλά: από τα ρεκόρ του Dow Jones μέχρι την οργή των καταναλωτών στις αντλίες των βενζινάδικων, καθώς οι τιμές του πετρελαίου παίρνουν την ανηφόρα.
Η στρατηγική κυριαρχία στις πρώτες ύλες
Για εμάς εδώ στην Ελλάδα, που βιώνουμε συχνά τις συνέπειες των ενεργειακών κρίσεων και των διεθνών ανατιμήσεων, το μάθημα είναι σαφές. Η ισχύς δεν βρίσκεται πλέον μόνο στα όπλα, αλλά στον έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η Κίνα δεν ελέγχει μόνο το 30% της παγκόσμιας παραγωγής προϊόντων· ελέγχει τη διύλιση και την επεξεργασία κρίσιμων μεταλλευμάτων όπως το νικέλιο, το χρώμιο και ο χαλκός.
Χωρίς το χρώμιο –που επεξεργάζεται κατά κόρον η Κίνα– δεν υπάρχει ανοξείδωτος χάλυβας. Χωρίς αυτόν, ξεχάστε τους ουρανοξύστες, τα αεροπλάνα και τα αυτοκίνητα. Οι Κινέζοι επενδυτές, με την υποστήριξη των κρατικών τραπεζών τους, «σαρώνουν» ορυχεία σε Ζιμπάμπουε, Κονγκό και Νότια Αφρική, εξασφαλίζοντας τις πρώτες ύλες του μέλλοντος. Είναι μια κίνηση ματ που καθιστά τις αμερικανικές απειλές για κυρώσεις να μοιάζουν με «άσφαιρα πυρά».
Το τέλος του πετροδολαρίου και η άνοδος του γιουάν
Η μεγαλύτερη ίσως ανατροπή έρχεται από το μέτωπο του νομίσματος. Ο Marco Rubio, ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, παραδέχθηκε πρόσφατα ότι σε λίγα χρόνια οι κυρώσεις θα είναι εργαλείο του παρελθόντος. Γιατί; Διότι ο κόσμος κουράστηκε να εξαρτάται από το δολάριο. Ήδη, πετρελαιοπαραγωγές χώρες συζητούν τη χρήση του petroyuan για τις συναλλαγές τους.
Όταν η Αμερική χρησιμοποιεί το νόμισμά της ως όπλο, αναγκάζει τον υπόλοιπο κόσμο να αναζητήσει ασφάλεια αλλού. Το Πεκίνο προβάλλει πλέον ως η «ενήλικη», σταθερή δύναμη. Δεν είναι τυχαίο ότι ηγέτες από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία κάνουν «προσκύνημα» στο Πεκίνο, επιδιώκοντας τη μείωση του ρίσκου (de-risking) από την αμερικανική αστάθεια.
Από τον «μονόδρομο» της Δύσης στην πολυπολικότητα
Η κριτική περί «διπλωματίας της παγίδας χρέους» που εκτοξεύει η Δύση κατά της Κίνας στην Αφρική και την Ασία, φαίνεται πως δεν πείθει τους ντόπιους πληθυσμούς. Στην πραγματικότητα, πολλές χώρες του «Παγκόσμιου Νότου» καλωσορίζουν τις κινεζικές επενδύσεις γιατί φέρνουν υποδομές και θέσεις εργασίας, χωρίς τις απαιτήσεις για δημιουργία κρατών-υποτελών που χαρακτήριζαν την αποικιοκρατική και μετέπειτα την αμερικανική πολιτική.
Είναι οξύμωρο, αλλά η επιθετική πολιτική του Τραμπ στο Ιράν λειτουργεί ως καταλύτης για τη συσπείρωση της «παγκόσμιας πλειοψηφίας» γύρω από την Κίνα. Όταν οι πολίτες στην Ταϊλάνδη δεν βρίσκουν καύσιμα και στην Ευρώπη οι πολιτικοί συζητούν για τηλεργασία λόγω ενεργειακών ελλείψεων, η αμερικανική αίγλη καταρρέει.
Καταλήγοντας, η εικόνα είναι ξεκάθαρη: η Αμερική δείχνει να εγκλωβίζεται σε μια αλαζονική άγνοια, με ηγέτες που δεν έχουν επισκεφθεί ποτέ την Κίνα και δεν κατανοούν το βάθος της εξάρτησης της παγκόσμιας οικονομίας από αυτήν. Η μετατόπιση της ισχύος δεν είναι πια ένα σενάριο του μέλλοντος, αλλά μια πραγματικότητα που αναδιαμορφώνει τα πάντα. Και σε αυτόν τον νέο κόσμο, η Κίνα έχει ήδη μοιράσει την τράπουλα.
