Το αόρατο χέρι της Κίνας: Πώς το Πεκίνο απέτρεψε την ενεργειακή κρίση στο Ορμούζ

Η διακοπή του εφοδιασμού πετρελαίου μέσω των στενών του Ορμούζ αποτέλεσε ένα ισχυρό σοκ για την παγκόσμια οικονομία. Οι τιμές εκτοξεύτηκαν απότομα, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο άρχισαν να αναζητούν εναγωνίως αποθέματα έκτακτης ανάγκης, και πολλοί αναλυτές εξέφραζαν τον φόβο ότι η κρίση βρισκόταν μόνο στην αρχή της. Όμως, ενάντια σε κάθε πρόβλεψη, συνέβη κάτι το εντελώς απροσδόκητο. Μετά το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τον Ιούνιο —το οποίο, ας θυμηθούμε, αποτέλεσε απλώς το σημείο εκκίνησης για ευρύτερες διαπραγματεύσεις— οι αγορές πετρελαίου σταθεροποιήθηκαν με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από τους αναμενόμενους.

σχετικά άρθρα

Το μεγάλο μυστικό της Wall Street: Μήπως η τεχνητή νοημοσύνη είναι η επόμενη φούσκα;

Ο νέος πόλεμος των δεδομένων: Πώς τα data centers έγιναν ο κύριος στρατιωτικός στόχος

Πώς η κρατικοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στις ΗΠΑ έγινε το νέο mainstream

Στο επίκεντρο αυτής της ταχύτατης εξομάλυνσης βρέθηκε μια δραματική και ξαφνική πτώση των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου. Το μεγάλο ερώτημα που πλανάται πλέον στις αγορές είναι το εξής: πώς και γιατί συνέβη αυτό; Σύμφωνα με κορυφαίους αναλυτές της αγοράς πετρελαίου, η Κίνα ουσιαστικά έσωσε την παγκόσμια αγορά. Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι ότι πέρα από το γεγονός πως δεν έχουμε κατανοήσει πλήρως το πώς το κατάφερε, έχουμε ακόμη μικρότερη ορατότητα ως προς το γιατί.

Το αίνιγμα των κινεζικών εισαγωγών

Κατά τη διάρκεια της κρίσης, το Πεκίνο μείωσε τόσο δραστικά τις εισαγωγές αργού πετρελαίου, που αυτή η κίνηση λειτούργησε ως αντίβαρο, απορροφώντας ουσιαστικά το σοκ της προσφοράς που προερχόταν από τη Μέση Ανατολή. Το αποτέλεσμα ήταν ότι η πολυπόθητη παγκόσμια ενεργειακή κρίση δεν υλοποιήθηκε ποτέ σε όλη της την έκταση. Αυτό που κανένας αναλυτής δεν περίμενε ήταν η ασύλληπτη κλίμακα αυτής της κινεζικής υποχώρησης.

Για να κατανοήσουμε τα μεγέθη, οι κινεζικές εισαγωγές αργού πετρελαίου έπεσαν κατά 40% με 45%. Μιλάμε για μια μείωση της τάξης των 5 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, συγκρίνοντας τα προπολεμικά επίπεδα με τους μέσους όρους που καταγράφηκαν μέχρι και τον Ιούνιο. Η ποσότητα αυτή είναι απλώς κολοσσιαία. Πρόκειται για μια μετατόπιση μεγαλύτερη από το σύνολο όλων των αποδεσμεύσεων από τα Στρατηγικά Αποθέματα Πετρελαίου (SPR) παγκοσμίως. Τα SPR είναι τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης που διατηρούν οι κυβερνήσεις ακριβώς για τέτοιες περιπτώσεις μεγάλων διαταραχών του εφοδιασμού. Το ότι μια και μόνο χώρα απέσυρε ζήτηση ίση με 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως αποτελεί το μεγαλύτερο μυστήριο στην αγορά πετρελαίου.

Το “φάντασμα” μιας ανύπαρκτης ύφεσης

Επειδή η Κίνα δεν δημοσιεύει επίσημα στοιχεία για την εσωτερική της ζήτηση, οι αναλυτές την συμπεραίνουν με βάση τις ροές από και προς τη χώρα. Με βάση, λοιπόν, αυτή τη φαινομενική ζήτηση, η εικόνα που προκύπτει θα έπρεπε να παραπέμπει σε μια χώρα που βιώνει βαθιά οικονομική ύφεση ή βρίσκεται υπό καθεστώς αυστηρού lockdown, παρόμοιου με εκείνα του 2022. Όμως, η πραγματικότητα διαψεύδει τους αριθμούς: η Κίνα ούτε σε ύφεση βρίσκεται, ούτε έχει επιβάλει περιοριστικά μέτρα.

Αυτή ακριβώς η αναντιστοιχία είναι που αφήνει τους αναλυτές να απορούν. Μια κατάρρευση των εισαγωγών πετρελαίου τέτοιου μεγέθους θα έπρεπε νομοτελειακά να συνοδεύεται από ένα ισχυρό οικονομικό σοκ. Αντίθετα, η Κίνα φαίνεται να απορρόφησε την αναταραχή χωρίς να υποστεί τον οικονομικό πόνο που όλοι ανέμεναν. Ποιες είναι, λοιπόν, οι πιθανές εξηγήσεις για αυτό το φαινόμενο που αψηφά την οικονομική λογική;

Πράσινη μετάβαση ή προληπτική αποθήκευση;

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι το κινεζικό σύστημα έχει αποκτήσει τεράστια ευελιξία. Γνωρίζουμε ότι η χώρα κατέχει ηγετική θέση παγκοσμίως στα ποσοστά διείσδυσης των ηλεκτρικών οχημάτων (EV). Είναι γνωστό ότι το Πεκίνο εργάζεται συστηματικά εδώ και χρόνια για να μειώσει την εξάρτησή του από το πετρέλαιο. Το ίδιο ισχύει και για τον τομέα των πετροχημικών, όπου υπάρχουν σημαντικά περιθώρια προσαρμογής. Η μία άποψη, επομένως, είναι ότι επρόκειτο για μια φυσική αντίδραση της αγοράς.

Ωστόσο, αυτή η εξήγηση δεν επαρκεί. Ακόμη και αν η ηλεκτροκίνηση και η ευελιξία δικαιολογούν ένα μέρος της πτώσης, η αντίδραση ήταν απλώς υπερβολικά μεγάλη σε όγκο και κράτησε υπερβολικά πολύ. Αν ήταν μια αμιγώς φυσιολογική αντίδραση της αγοράς, θα περιμέναμε ότι, καθώς η αγορά του αργού χαλάρωνε, η Κίνα θα επανερχόταν στις αγορές. Αυτό δεν συνέβη. Η αίσθηση που επικρατεί είναι ότι κάποιος, κάπου, έδωσε την εντολή: μην αγοράζετε πετρέλαιο τώρα. Μια άλλη λογική εξήγηση είναι ότι η Κίνα είχε αποθηκεύσει τεράστιες ποσότητες ντίζελ και βενζίνης, προετοιμαζόμενη ακριβώς για το σενάριο αποκοπής της από τις παγκόσμιες προμήθειες. Όμως, και πάλι, η μείωση των εισαγωγών ήταν τόσο κολοσσιαία που τα αποθέματα από μόνα τους δύσκολα την εξηγούν.

Η θεωρία του γεωπολιτικού αλτρουισμού

Αν απομακρυνθούμε από την αυστηρά οικονομική ανάλυση, περνάμε στο πεδίο της γεωπολιτικής. Μια ερμηνεία, ίσως υπερβολικά “αλτρουιστική”, είναι ότι το Πεκίνο θέλησε να βοηθήσει σιωπηλά τον υπόλοιπο κόσμο. Η κρίση έθεσε την Ασία σε μια τρομακτική θέση ενεργειακής ανασφάλειας. Μια ενδεχόμενη κατάρρευση της ασιατικής οικονομίας θα ήταν, προφανώς, επιζήμια και για την ίδια την Κίνα.

Ειδικά σε μια περίοδο όπου το Πεκίνο προσπαθεί να απεξαρτηθεί από την αμερικανική αγορά λόγω των εμπορικών πολέμων, στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς την Ασία και την Ευρώπη. Αυτές ακριβώς οι δύο περιοχές θα ήταν τα μεγαλύτερα θύματα της κρίσης στο Ορμούζ. Επομένως, το να περιορίσει ηθελημένα η Κίνα τις αγορές της, ώστε να κρατήσει τις τιμές χαμηλά, θα μπορούσε να διαβαστεί ως μια κίνηση ιδιοτελούς προστασίας των εναλλακτικών της αγορών, αφήνοντας παράλληλα τις ΗΠΑ —που χάρη στην παραγωγή της Βόρειας Αμερικής θα έμεναν σχετικά αλώβητες— εκτός της εξίσωσης.

Μυστικές συμφωνίες στο παρασκήνιο;

Υπάρχει, όμως, και μια πιο σκοτεινή, άκρως κερδοσκοπική και γεωπολιτική ερμηνεία, την οποία δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Αφορά το ενδεχόμενο μιας μυστικής συμφωνίας. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ βρίσκονταν στο Πεκίνο για συνομιλίες υψηλού προφίλ. Τότε δεν τους δόθηκε ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν υπήρξαν μεγάλες ανακοινώσεις και φάνηκαν μάλλον ανεπιτυχείς. Συμπτωματικά, όμως, εκείνη ακριβώς την περίοδο παρατηρήθηκε η πιο επιθετική μείωση των κινεζικών εισαγωγών αργού.

Υπήρξε κάποια συνεννόηση; Ζήτησε ίσως η αμερικανική πλευρά από τον Σι Τζινπίνγκ να “βάλει πλάτη” και τι θα μπορούσε να έχει λάβει ως αντάλλαγμα η Κίνα; Εδώ εισερχόμαστε στη σφαίρα θεωριών όπως το λεγόμενο “δόγμα Ντάνρο”, το οποίο υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να χωρίσουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής: η Αμερική διατηρεί το Δυτικό Ημισφαίριο, παραχωρεί γεωπολιτικά ζωτικά συμφέροντα της Ευρώπης και της Ευρασίας στη Μόσχα, και αφήνει την Ασία ως πεδίο δράσης του Πεκίνου. Σε αυτό το πλαίσιο, είδαμε τις ΗΠΑ να μεταφέρουν στρατιωτικό εξοπλισμό από την Ασία, για παράδειγμα από την Ταϊβάν, πίσω στη Μέση Ανατολή, επιβεβαιώνοντας μια στρατηγική υποχώρηση από τον Ειρηνικό, κάτι που σαφώς εξυπηρετεί τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Κίνας. Φυσικά, δεν υπάρχουν απτές αποδείξεις για τίποτα από όλα αυτά, γι’ αυτό και παραμένει ένα μεγάλο μυστήριο της αγοράς.

Η διπλή ενεργειακή κυριαρχία του Πεκίνου

Ακόμη κι αν αφήσουμε στην άκρη τις θεωρίες συνωμοσίας, το αποτέλεσμα είναι ξεκάθαρο. Συχνά συζητάμε για το πώς το Πεκίνο έχει θέσει ως εθνική προτεραιότητα την κυριαρχία του στις τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στα φωτοβολταϊκά, στις μπαταρίες λιθίου και ούτω καθεξής. Η δυτική πεποίθηση ήταν ότι, ενώ η Κίνα κερδίζει στο πεδίο της πράσινης ενέργειας, η Δύση και ειδικά η Βόρεια Αμερική παραμένει κυρίαρχη στα ορυκτά καύσιμα, χρησιμοποιώντας τα ως γεωπολιτικό ατού.

Αυτό που ζήσαμε, όμως, αποτελεί επίδειξη δύναμης. Αποδεικνύει ότι η ίδια συστηματική προσπάθεια που κατέβαλε η Κίνα για τις αλυσίδες εφοδιασμού της ενεργειακής μετάβασης, εφαρμόστηκε εξίσου αποτελεσματικά και στις αλυσίδες ορυκτών καυσίμων. Η Κίνα έδειξε ότι είναι απολύτως ικανή να λειτουργεί πολυδιάστατα στον ενεργειακό χώρο. Ανέτρεψε το πλεονέκτημα της Δύσης, αποδεικνύοντας ότι μπορεί να επηρεάσει τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες χωρίς να χρειαστεί να αγοράσει ούτε ένα επιπλέον βαρέλι πετρελαίου.

Νικητές, ηττημένοι και το ανθρώπινο κόστος

Συνολικά, η Κίνα αναδεικνύεται ως ο απόλυτος και ξεκάθαρος νικητής. Απέδειξε στην πράξη ότι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αργού στον κόσμο μπορεί να κόψει τις εισαγωγές του σχεδόν στο μισό, χωρίς αυτό να έχει άμεσες καταστροφικές συνέπειες για την οικονομία του. Αυτό την καθιστά αυτομάτως ενεργειακή υπερδύναμη, ικανή να χειραγωγεί την αγορά με τους δικούς της όρους. Μαζί με την Κίνα, μεγάλος κερδισμένος θεωρείται και το Ιράν, το οποίο μπήκε στην κρίση χωρίς να ελέγχει τα στενά του Ορμούζ και εξέρχεται από αυτήν σε κυρίαρχη θέση.

Στον αντίποδα, οι μεγάλοι ηττημένοι είναι τα κράτη του Κόλπου, και ιδιαίτερα η Σαουδική Αραβία. Μπορεί τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να έδειξαν ανθεκτικότητα, κυριαρχώντας στο σκιώδες εμπόριο που αναδύθηκε, όμως ο ΟΠΕΚ στο σύνολό του υπέστη ιστορικό πολιτικό πλήγμα.

Πέρα, όμως, από τις γεωπολιτικές σκακιέρες, δεν πρέπει να ξεχνάμε το ανθρώπινο κόστος. Η κρίση και η άνοδος των τιμών ενέργειας χτύπησαν αλύπητα τον παγκόσμιο Νότο. Τα αυξημένα κόστη τροφίμων και μεταφορών επιδείνωσαν την επισιτιστική ανασφάλεια, θέτοντας εκατομμύρια ευάλωτους ανθρώπους υπό ασφυκτική οικονομική πίεση. Η Κίνα ίσως έσωσε σιωπηλά τον ανεπτυγμένο κόσμο από μια πολύ χειρότερη κρίση, όμως οι κραδασμοί αυτής της γεωπολιτικής αναταραχής θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητοί στις πιο αδύναμες οικονομίες του πλανήτη.