Το αμερικανικό παράδοξο: Η ήττα του Τράμπ πυροδότησε πάρτι τρισεκατομμυρίων στη Wall Street
Η ανατροπή στο Κογκρέσο, η απότομη πτώση του πετρελαίου και το παιχνίδι της αγοράς ομολόγων πίσω από το μετεκλογικό πάρτι των αγορών.
Αργά το βράδυ της Τρίτης, όταν το Associated Press «έδωσε» την κρίσιμη μάχη της Αϊόβα στους Δημοκρατικούς, κλείδωσε ταυτόχρονα και ο έλεγχος της αμερικανικής Γερουσίας. Η Βουλή των Αντιπροσώπων είχε ήδη αλλάξει χέρια. Το Κάνσας εξέλεξε τον πρώτο Δημοκρατικό γερουσιαστή από το 1932. Το Τέξας τον πρώτο του εδώ και πάνω από 30 χρόνια. Καθώς τα αποτελέσματα οριστικοποιούνταν, τα προθεσμιακά συμβόλαια της χρηματιστηριακής αγοράς κατέρρεαν. Στο χαμηλότερο σημείο τους, προμήνυαν απώλειες σχεδόν 1 τρισ. δολαρίων.
σχετικά άρθρα
Και τότε, συνέβη κάτι εξαιρετικά παράδοξο. Την Τετάρτη το πρωί, οι μετοχές δεν έπεσαν, αλλά εκτοξεύτηκαν. Μέχρι το κλείσιμο της συνεδρίασης, η αμερικανική αγορά είχε προσθέσει πάνω από 1 τρισ. δολάρια σε κεφαλαιοποίηση. Μόνο η Apple είδε την αξία της να αυξάνεται κατά 260 δισ. δολάρια. Το πετρέλαιο υποχώρησε σχεδόν κατά 9 δολάρια το βαρέλι. Και οι αποδόσεις του αμερικανικού χρέους, αντί να πάρουν την ανιούσα, σημείωσαν πτώση.
Γιατί λοιπόν η Wall Street να στήσει ένα τέτοιο πάρτι τη βραδιά που το κόμμα του προέδρου έχασε τον έλεγχο του Κογκρέσου; Η απάντηση κρύβεται στους μηχανισμούς των ομολόγων, στο πετρέλαιο και σε ένα ιδιόρρυθμο είδος ασφάλισης, τα περίφημα ασφάλιστρα κινδύνου (CDS). Πρόκειται για έναν μηχανισμό που δείχνει ακριβώς τι έρχεται για την οικονομία, την παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα και, τελικά, την τσέπη των καταναλωτών.
Η ανατομία της ανατροπής και το κόστος διαβίωσης
Αρχικά, οφείλουμε να κατανοήσουμε το μέγεθος του πολιτικού σεισμού. Μέχρι την Τετάρτη, το AP είχε επιβεβαιώσει 228 έδρες για τους Δημοκρατικούς στη Βουλή, ξεπερνώντας το όριο των 218 που απαιτείται για τον έλεγχο του σώματος, με δεκάδες μάχες να βρίσκονται ακόμη στην καταμέτρηση. Οι προβολές δείχνουν ότι θα κλείσουν με περίπου 258 έδρες, αφήνοντας 177 στους Ρεπουμπλικάνους, οι οποίοι μόλις πριν από δύο χρόνια είχαν κερδίσει 220.
Στη Γερουσία, οι Δημοκρατικοί ανέτρεψαν επτά έδρες σε πολιτείες-κλειδιά: Αϊόβα, Κάνσας, Μέιν, Βόρεια Καρολίνα, Οχάιο, Νότια Καρολίνα και Τέξας. Αυτό τους δίνει 54 έδρες έναντι 44 των Ρεπουμπλικάνων. Στο Τέξας μάλιστα, οι ψηφοφόροι εκθρόνισαν ακόμη και τον Ρεπουμπλικάνο κυβερνήτη. Οι ενδιάμεσες εκλογές παραδοσιακά τιμωρούν το κόμμα που βρίσκεται στον Λευκό Οίκο, αλλά κύματα αυτού του μεγέθους είναι σπάνια ιστορικά.
Ρωτήστε τους ψηφοφόρους γιατί συνέβη αυτό, και η πρώτη απάντηση είναι ξεκάθαρη: τα χρήματα. Σε έρευνα του AP σε περίπου 80.000 ψηφοφόρους, η οικονομία ήταν το κορυφαίο ζήτημα, με τους μισούς να δηλώνουν ότι το κόστος διαβίωσης έκρινε την ψήφο τους. Η τιμή της βενζίνης είχε σκαρφαλώσει από τα 3 δολάρια τον Ιανουάριο σε πάνω από 4,60 δολάρια τον Μάιο, μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, παραμένοντας ψηλά και τον Οκτώβριο.
Το παράδοξο της Wall Street και η γοητεία του αδιεξόδου
Ο φόβος των επενδυτών πριν στηθούν οι κάλπες ήταν απλός: ένα ελεγχόμενο από τους Δημοκρατικούς Κογκρέσο θα μπορούσε να υιοθετήσει σκληρότερη γραμμή απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη, τη βιομηχανία που βρίσκεται στην καρδιά του σημερινού χρηματιστηριακού ράλι. Όμως, μέχρι το πρωί της Τετάρτης, η αγορά εστίασε σε κάτι άλλο: το πολιτικό αδιέξοδο.
Με έναν Ρεπουμπλικάνο πρόεδρο και ένα Δημοκρατικό Κογκρέσο, η ψήφιση μεγάλων νομοσχεδίων γίνεται εξαιρετικά δύσκολη. Για να παρακαμφθεί ένα προεδρικό βέτο, απαιτούνται τα δύο τρίτα και στα δύο σώματα. Για τους επενδυτές, αυτή η παράλυση μεταφράζεται σε λιγότερες αιφνίδιες αλλαγές πολιτικής. Κάθε αγορά αφηγήθηκε την ίδια ιστορία: ο δείκτης Dow Jones κατέγραψε την καλύτερη μετεκλογική του συνεδρίαση από το 1982, ενώ το δολάριο υποχώρησε και ο χρυσός σημείωσε υψηλό κέρδους. Ακόμη και ο δείκτης φόβου VIX έπεσε αισθητά.
Η γεωπολιτική σκακιέρα και η πτώση του πετρελαίου
Ο δεύτερος βασικός λόγος του ράλι ήταν το πετρέλαιο. Το αργό τύπου Brent, το παγκόσμιο σημείο αναφοράς, έκανε βουτιά 9 δολαρίων, κλείνοντας στα 94,62 δολάρια το βαρέλι. Οι δηλώσεις του προέδρου ότι δεν υπάρχουν άμεσα σχέδια για χτύπημα στο Ιράν, σε συνδυασμό με την προοπτική μιας διπλωματικής συμφωνίας, καθησύχασαν την αγορά.
Μια πτώση 10 δολαρίων στο αργό μεταφράζεται σε περίπου 24 σεντς φθηνότερης βενζίνης ανά γαλόνι. Ταυτόχρονα, κάτω από την επιφάνεια των δεικτών, το χρήμα κινήθηκε με αστραπιαίες ταχύτητες. Οι επενδυτές στοιχημάτισαν ότι το νέο Κογκρέσο μπορεί να επιβραδύνει την κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων (data centers), κάτι που σημαίνει λιγότερα έξοδα για τους τεχνολογικούς κολοσσούς, ανεβάζοντας τις μετοχές εταιρειών όπως η Microsoft και η Amazon, ενώ “τιμώρησε” τους προμηθευτές εξοπλισμού, όπως η Nvidia.
Ομόλογα, δημόσιο χρέος και το τέλος των επιταγών
Γιατί όμως ανακουφίστηκαν τόσο πολύ οι διαπραγματευτές ομολόγων; Πριν από τις εκλογές, η κυβέρνηση είχε υποσχεθεί μια επιταγή 5.000 δολαρίων σε κάθε ενήλικα αν κέρδιζαν οι Ρεπουμπλικάνοι, ένα σχέδιο με εκτιμώμενο κόστος άνω του 1 τρισ. δολαρίων. Αυτό θα σήμαινε ακατάσχετο δανεισμό και πλημμύρα νέων ομολόγων στην αγορά. Με τους Δημοκρατικούς στο τιμόνι του Κογκρέσου, το σχέδιο αυτό μπήκε στο συρτάρι.
Η άμεση αντίδραση ήταν η πτώση της απόδοσης του αμερικανικού 10ετούς ομολόγου στο 4,88%. Πρέπει να γίνει σαφές ότι ο δανεισμός των ΗΠΑ είναι ήδη δυσθεώρητος. Η ταχύτερα αυξανόμενη δαπάνη της υπερδύναμης είναι πλέον οι τόκοι για την εξυπηρέτηση του χρέους, αγγίζοντας το 1,14 τρισ. δολάρια. Αυτό το ποσό είναι μεγαλύτερο από τον αμυντικό προϋπολογισμό του Πενταγώνου. Όταν το χρέος που κατέχουν οι επενδυτές φτάνει τα 32,4 τρισ. δολάρια, κάθε απειροελάχιστη κίνηση στις αποδόσεις είναι καθοριστική για το κόστος δανεισμού αλλά και για τα στεγαστικά δάνεια των νοικοκυριών.
Η απειλή της χρεοκοπίας και τα ασφάλιστρα κινδύνου (CDS)
Τι μπορούν πραγματικά να κάνουν οι Δημοκρατικοί πλέον; Τρία πράγματα: Ελέγχουν τον προϋπολογισμό, διαθέτουν ελεγκτική εξουσία με κλητεύσεις, και, το σημαντικότερο, ελέγχουν το ανώτατο όριο του χρέους (debt ceiling). Αν αυτό δεν αυξηθεί εγκαίρως, το αμερικανικό κράτος μπορεί να βρεθεί σε αδυναμία πληρωμών.
Για να καταλάβουμε πόσο σοβαρά παίρνουν οι αγορές αυτή την απειλή, αρκεί να κοιτάξουμε τα ασφάλιστρα κινδύνου (CDS), ένα χρηματοοικονομικό εργαλείο που λειτουργεί σαν ασφάλεια έναντι αθέτησης πληρωμών. Στις προηγούμενες πολιτικές κρίσεις του 2011 και του 2023, το κόστος ασφάλισης έναντι του αμερικανικού δημοσίου εκτοξεύτηκε, ξεπερνώντας μάλιστα κάποια στιγμή το κόστος ασφάλισης χρέους αναδυόμενων αγορών. Σήμερα, το ρίσκο παραμένει στο τραπέζι, με τους ρόλους απλώς να έχουν αντιστραφεί ανάμεσα σε Λευκό Οίκο και Καπιτώλιο.
Δασμοί, υγεία και τα επιτόκια της ομοσπονδιακής τράπεζας
Όσον αφορά την πραγματική οικονομία, η αγορά εργασίας έχει σχεδόν παγώσει, με την ανεργία στο 4,2%. Ενώ οι μισθοί αυξήθηκαν κατά 3%, οι τιμές αυξήθηκαν κατά 3,7%, αφήνοντας τον μέσο εργαζόμενο οικονομικά εκτεθειμένο. Στο μέτωπο των δασμών, παρά τις υποσχέσεις των Δημοκρατικών για κατάργησή τους, η απουσία προεδρικής υπογραφής καθιστά τις αλλαγές απίθανες. Το ίδιο ισχύει και για τις μόνιμες φορολογικές περικοπές.
Η Federal Reserve παρακολουθεί στενά. Με τον δομικό πληθωρισμό στο 2,6%, η προοπτική φθηνότερου πετρελαίου της δίνει ίσως τον πιο πειστικό λόγο για να φρενάρει τις διαδοχικές αυξήσεις των επιτοκίων της, κάτι που περιμένει πώς και πώς το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η φρενίτιδα της τεχνητής νοημοσύνης και οι υποδομές
Ο μεγαλύτερος ίσως κινητήρας της αμερικανικής οικονομίας αυτή τη στιγμή είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Τέσσερις τεχνολογικοί κολοσσοί σχεδιάζουν να ξοδέψουν πάνω από 740 δισ. δολάρια φέτος, κυρίως σε υποδομές δεδομένων, δανειζόμενοι τεράστια ποσά.
Ωστόσο, υπάρχει έντονη κοινωνική αντίδραση. Οι ψηφοφόροι σε τοπικό επίπεδο, όπως φάνηκε στο Οχάιο, αντιδρούν στην κατασκευή data centers λόγω του τεράστιου ενεργειακού κόστους. Αν η κατασκευή τους επιβραδυνθεί, θα δούμε μικρότερη ανάπτυξη, αλλά ίσως σταθεροποίηση στις τιμές του ρεύματος, οι οποίες έχουν αυξηθεί ραγδαία. Ο κίνδυνος μιας φούσκας χτισμένης με φθηνό δανεικό χρήμα χτυπάει ήδη το καμπανάκι στις αγορές εταιρικού χρέους.
Οι παγκόσμιες συνέπειες σε δολάριο, ενέργεια και χρέος
Ο αντίκτυπος ξεπερνά τα σύνορα των ΗΠΑ. Το φθηνότερο πετρέλαιο λειτουργεί ως μια τεράστια φοροαπαλλαγή για χώρες που εισάγουν ενέργεια, όπως η Ινδία, η Ιαπωνία και τα κράτη της Ευρωζώνης. Η πτώση του Brent εξοικονομεί δισεκατομμύρια στους κρατικούς προϋπολογισμούς και δίνει ανάσα στον ευρωπαϊκό πληθωρισμό.
Ταυτόχρονα, το φθηνότερο δολάριο είναι βάλσαμο για τις αναδυόμενες αγορές, οι οποίες καλούνται να εξυπηρετήσουν χρέη ρεκόρ που ξεπερνούν τα 3,5 τρισ. δολάρια φέτος. Όταν το αμερικανικό νόμισμα υποχωρεί και οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων πέφτουν, η ανακούφιση μεταδίδεται αυτόματα σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Ο δρόμος προς τη νέα πολιτική πραγματικότητα
Τι μπορεί να χαλάσει αυτό το πάρτι των αγορών; Πρώτον, ο πόλεμος. Το Κογκρέσο ελέγχει τα χρήματα, αλλά η εξωτερική πολιτική ασκείται από τον πρόεδρο. Αν οι γεωπολιτικές εντάσεις αναζωπυρωθούν, το πετρέλαιο θα εκτιναχθεί ξανά. Δεύτερον, η επιβράδυνση της τεχνητής νοημοσύνης και η αύξηση του κόστους δανεισμού για τις εταιρείες τεχνολογίας.
Ο Νοέμβριος και ο Δεκέμβριος είναι γεμάτοι κρίσιμες ημερομηνίες: από τα στοιχεία του πληθωρισμού μέχρι την απόφαση της Fed για τα επιτόκια και την προθεσμία χρηματοδότησης της αμερικανικής κυβέρνησης. Παρόλα αυτά, η ιστορία είναι με το μέρος των επενδυτών, καθώς παραδοσιακά η αγορά καταγράφει κέρδη το δωδεκάμηνο που ακολουθεί τις ενδιάμεσες εκλογές.
Το τελικό συμπέρασμα είναι καθαρό. Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έστειλαν ένα αυστηρό μήνυμα για την ακρίβεια και τον πόλεμο. Οι αγορές, ωστόσο, άκουσαν κάτι τελείως διαφορετικό: θεσμικό αδιέξοδο, λιγότερο κρατικό δανεισμό και ίσως φθηνότερο πετρέλαιο. Και μέσα σε μία μόνο μέρα, τιμολόγησαν αυτή την προσδοκία προσθέτοντας πάνω από ένα τρισεκατομμύριο δολάρια στο τραπέζι. Από τον Ιανουάριο, οι Δημοκρατικοί κρατούν το κλειδί του ταμείου. Ο πραγματικός λογαριασμός της νέας συγκατοίκησης, όμως, μόλις τώρα αρχίζει να γράφεται.
