Πώς η Τουρκία του Ερντογάν είδε την πόρτα των BRICS να κλείνει δύο φορές – Το βέτο της Ινδίας και η καχυποψία Κίνας και Ρωσίας

Υπάρχει μια διπλωματική ιστορία που εκτυλίχθηκε τους τελευταίους μήνες στο διεθνές στερέωμα, για την οποία ελάχιστοι μιλούν ανοιχτά, παρότι οι γεωπολιτικές της προεκτάσεις είναι τεράστιες. Μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ επιχείρησε να ενταχθεί στους BRICS όχι μία, αλλά δύο φορές, και βρέθηκε αντιμέτωπη με ισάριθμες απορρίψεις. Η χώρα αυτή είναι η Τουρκία. Ωστόσο, οι πραγματικοί λόγοι πίσω από αυτό το διπλό դιπλωματικό «χαστούκι» φαίνεται να αποκαλύπτουν περισσότερα για τις βαθιές ρωγμές στο εσωτερικό των BRICS, παρά για την ίδια την τουρκική εξωτερική πολιτική.

σχετικά άρθρα

Το νέο όπλο της Ουκρανίας απέναντι στις ρωσικές βόμβες – Το στοίχημα για χιλιάδες πυρομαχικά

Έχει η «Ασπίδα του Αχιλλέα» την Αχίλλειο πτέρνα της; Η Κύπρος μπαίνει στην εξίσωση

Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία σε σταυροδρόμι: Κίνα, Αμερική ή ελεγχόμενη υποχώρηση;

Η προσπάθεια της Άγκυρας να παίξει σε διπλό ταμπλό, ισορροπώντας ανάμεσα στη Δύση και τον ανατολικό άξονα, αποτελεί πάγια τακτική της εδώ και χρόνια. Παρόλα αυτά, η κίνηση να χτυπήσει επίσημα την πόρτα μιας συμμαχίας που έχει συγκροτηθεί σε μεγάλο βαθμό ως αντίβαρο στη δυτική ηγεμονία, ξεπέρασε τα συνηθισμένα όρια της διπλωματικής ευελιξίας. Το αποτέλεσμα, όμως, απέδειξε ότι η ένταξη σε ένα τέτοιο μπλοκ απαιτεί πολύ περισσότερα από μια απλή δήλωση προθέσεων.

Το πρώτο ιστορικό βήμα και η ψυχρολουσία στο Καζάν

Ας γυρίσουμε τον χρόνο πίσω, τον Σεπτέμβριο του 2024, στη σύνοδο κορυφής των BRICS στο Καζάν της Ρωσίας. Εκεί, η Τουρκία έκανε κάτι που κανένα άλλο μέλος του ΝΑΤΟ δεν είχε τολμήσει στο παρελθόν: κατέθεσε επίσημο αίτημα για πλήρη ένταξη στον οργανισμό. Επρόκειτο για μια κίνηση που προκάλεσε αίσθηση. Μια χώρα που αποτελεί βασικό σύμμαχο στο ΝΑΤΟ και υποψήφιο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης επί δεκαετίες, ζητούσε να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τη Ρωσία, την Κίνα, την Ινδία και μια αυξανόμενη λίστα κρατών με σαφή αντιδυτικό προσανατολισμό.

Όμως, η απάντηση του μπλοκ δεν ήταν το αναμενόμενο «ναι». Δεν ήταν, βέβαια, ούτε ένα ξεκάθαρο «όχι». Αντ’ αυτού, προσέφεραν στην Τουρκία κάτι πολύ πιο αόριστο: το καθεστώς της «χώρας-εταίρου». Επρόκειτο ουσιαστικά για ένα βραβείο παρηγοριάς, το ίδιο ακριβώς που δόθηκε σε περισσότερα από δέκα άλλα έθνη κατά τη διάρκεια της ίδιας συνόδου. Η κίνηση αυτή ήταν ένας κομψός τρόπος να κρατηθεί η Άγκυρα στον προθάλαμο, χωρίς να της δοθεί ουσιαστική πρόσβαση στον πυρήνα των αποφάσεων.

Η καχυποψία του Πεκίνου και της Μόσχας

Πίσω από τις κλειστές πόρτες, η πραγματική ιστορία ήταν κυριαρχούμενη από την απόλυτη επιφυλακτικότητα. Η Κίνα και η Ρωσία, τα δύο μεγάλα «βαριά χαρτιά» του μπλοκ, σύμφωνα με αναλυτές δεν είδαν με καθόλου καλό μάτι την προοπτική να καλωσορίσουν ένα ενεργό μέλος του ΝΑΤΟ σε μια λέσχη που πλασάρεται ως η κορυφαία εναλλακτική λύση απέναντι στη δυτική ισχύ. Η υποψία ότι η Τουρκία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δούρειος ίππος των δυτικών συμφερόντων ήταν κάτι παραπάνω από διάχυτη.

Πέρα από τη γενική στρατηγική δυσπιστία, υπήρχαν και ειδικότερα αγκάθια. Η Κίνα, για παράδειγμα, διατηρούσε έντονη δυσφορία για τη στάση της Τουρκίας στο ζήτημα των Ουιγούρων, ένα θέμα που η Άγκυρα έχει εργαλειοποιήσει πολιτικά στο παρελθόν. Παράλληλα, το Πεκίνο εξέφραζε σοβαρές ανησυχίες για την τουρκική οικονομική αστάθεια. Ο φόβος ήταν ότι η εύθραυστη τουρκική οικονομία θα μπορούσε να μετατραπεί σε βαρίδι για την αναπτυξιακή τράπεζα των BRICS. Η διάθεση για την ενσωμάτωση ενός τόσο απρόβλεπτου παίκτη, απλά δεν υπήρχε.

Η δεύτερη ευκαιρία στη Βραζιλία και ο ρόλος του Χακάν Φιντάν

Παρά την πρώτη ψυχρολουσία, η Τουρκία αποφάσισε να περιμένει και να δοκιμάσει ξανά την τύχη της. Τον Ιούλιο του 2025, η σύνοδος κορυφής των BRICS φιλοξενήθηκε στη Βραζιλία. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, έδωσε το παρών, αναλαμβάνοντας προσωπικά να προωθήσει το τουρκικό αίτημα. Το μήνυμα ήταν σαφές: η Τουρκία θέλει να μπει στον οργανισμό και είναι διατεθειμένη να διαπραγματευτεί.

Για άλλη μια φορά, όμως, η απάντηση ήταν απορριπτική. Αυτή τη φορά, μάλιστα, το εμπόδιο δεν ήταν ανώνυμο ούτε κρυβόταν πίσω από γενικές γεωπολιτικές ανησυχίες. Το εμπόδιο είχε συγκεκριμένο όνομα και προερχόταν από την Ασία. Ήταν η Ινδία. Δεδομένου ότι οι αποφάσεις στους BRICS λαμβάνονται αυστηρά με βάση την αρχή της ομοφωνίας, κάθε κράτος-μέλος κρατά ουσιαστικά στα χέρια του το δικαίωμα του βέτο. Και η Ινδία, όπως αναφέρουν οι πληροφορίες, δεν δίστασε να το χρησιμοποιήσει.

Το ινδικό βέτο και η σύγκρουση για το Πακιστάν

Ποια ήταν η αφορμή για την ινδική άρνηση; Η εξαιρετικά δημόσια και ένθερμη υποστήριξη της Τουρκίας προς το Πακιστάν. Η Άγκυρα είχε φτάσει στο σημείο να παρέχει στρατιωτική στήριξη στο Ισλαμαμπάντ κατά τη διάρκεια μιας εξαιρετικά επικίνδυνης αναζωπύρωσης της έντασης με την Ινδία για το ζήτημα του Κασμίρ, μόλις λίγους μήνες νωρίτερα. Η επιλογή της Τουρκίας να εμπλακεί τόσο ενεργά σε μια σύγκρουση ζωτικής σημασίας για το Νέο Δελχί, είχε ήδη προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στις διμερείς τους σχέσεις.

Η κρίση αυτή είχε οδηγήσει σε πλήρη πάγωμα των σχέσεων Ινδίας-Τουρκίας. Μια προγραμματισμένη επίσκεψη του Ινδού πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι στην Άγκυρα ακυρώθηκε, σημαντικές αμυντικές συμφωνίες πετάχτηκαν στον κάλαθο των αχρήστων και οι εμπορικοί δεσμοί υπέστησαν βαρύτατο πλήγμα. Επομένως, ενώ η Ρωσία και η Κίνα είχαν φροντίσει να «παγώσουν» την πρώτη τουρκική προσπάθεια, ήταν η Ινδία που ανέλαβε να κρατήσει την Τουρκία οριστικά εκτός παιχνιδιού στη δεύτερη φάση.

Οι εσωτερικές ρωγμές των BRICS και το τουρκικό αδιέξοδο

Αυτή η εξέλιξη αναδεικνύει την πραγματική είδηση που κρύβεται πίσω από την τουρκική αποτυχία. Οι BRICS δεν αποτελούν ένα ενιαίο, αρραγές αντιδυτικό μέτωπο, όπως συχνά παρουσιάζεται από ορισμένους αναλυτές. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έναν συνασπισμό κρατών με βαθιές αντιθέσεις, όπου το καθένα φέρει τις δικές του μνησικακίες, τις δικές του περιφερειακές συμμαχίες και, το κυριότερο, τις δικές του κόκκινες γραμμές.

Η Τουρκία μετατράπηκε άθελά της στο απόλυτο case study που αποδεικνύει αυτούς τους περιορισμούς. Το όνειρο της Άγκυρας για πλήρη ένταξη στους BRICS, τουλάχιστον για το ορατό μέλλον, θεωρείται πλέον νεκρό από τους περισσότερους έμπειρους παρατηρητές. Η Τουρκία παραμένει εγκλωβισμένη στη θέση της ως μέλος του ΝΑΤΟ, φλερτάροντας επίμονα με ένα εναλλακτικό μπλοκ το οποίο, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, δεν σταματά να της επαναλαμβάνει: «Όχι ακόμα».