Σκάνδαλα, μυστικές χρηματοδοτήσεις και η πιθανή έξοδος του Νάιτζελ Φάρατζ από το Reform
Το βαρύ κλίμα στο συνέδριο του κόμματος, οι αποκαλύψεις για παράνομες αμερικανικές δωρεές και η μάχη της διαδοχής σε μια περίοδο δημοσκοπικής κατάρρευσης.
Την περασμένη εβδομάδα, το κόμμα Reform πραγματοποίησε το εθνικό του συνέδριο. Υπό κανονικές συνθήκες, μια τέτοια πολιτική συγκέντρωση θα αποτελούσε ένα γεγονός γεμάτο ενέργεια, ενθουσιασμό και συσπείρωση για τα στελέχη και τους ψηφοφόρους. Ωστόσο, η ατμόσφαιρα αυτή τη φορά, ιδιαίτερα στις επαφές με τους δημοσιογράφους, ήταν αισθητά τεταμένη. Ο λόγος δεν ήταν άλλος από την εμφάνιση ενός ακόμη σκανδάλου που εμπλέκει τον επικεφαλής του κόμματος, Νάιτζελ Φάρατζ, υψηλόβαθμα στελέχη του Reform και ένα πλέγμα παράνομων πληρωμών.
σχετικά άρθρα
Αντί να εστιάσει στο πολιτικό του όραμα, ο Φάρατζ αναγκάστηκε να αφιερώσει μεγάλο μέρος του χρόνου του στο να αμύνεται και να δικαιολογεί τόσο τις δικές του πράξεις όσο και τις ενέργειες άλλων προσώπων στο εσωτερικό της παράταξης. Με το Reform να συνεχίζει να παλεύει σκληρά για να ανακάμψει στις δημοσκοπήσεις, η εξασφάλιση θετικής δημοσιογραφικής κάλυψης ήταν πιο κρίσιμη από ποτέ. Στόχος ήταν η δημιουργία μιας νέας δυναμικής, η οποία θα άφηνε πίσω τις σκιές του παρελθόντος. Όπως αποδείχθηκε, κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Αντιθέτως, η δύσκολη περίοδος για το κόμμα παρατείνεται, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για το αν ο Φάρατζ επιθυμεί πραγματικά να συνεχίσει να ηγείται της προσπάθειας, ειδικά από τη στιγμή που μια μετακίνησή του στις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να του αποφέρει μια πραγματική περιουσία.
Ο αντίκτυπος της πρώτης έρευνας για τις αδιαφανείς δωρεές
Οι τελευταίοι μήνες αποδείχθηκαν καταστροφικοί για την εικόνα του Reform. Ανάμεσα σε μια πληθώρα αποκαλύψεων, το χειρότερο πλήγμα φάνηκε να είναι η έρευνα της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Προτύπων σχετικά με μια αμφιλεγόμενη πληρωμή από τον Κρίστοφερ Χάρμπορν, έναν δωρητή με έδρα την Ταϊλάνδη. Αυτή η υπόθεση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο πολιτικό σκηνικό και δημιούργησε σημαντικά, αναπάντητα ερωτήματα γύρω από τις οικονομικές διασυνδέσεις του Νάιτζελ Φάρατζ.
Αρχικά, η υπερασπιστική γραμμή του Φάρατζ χαρακτηρίστηκε από αντιφάσεις. Ο ίδιος προέβαλε διάφορες δικαιολογίες, υποστηρίζοντας σε ορισμένες περιπτώσεις ότι η πληρωμή προοριζόταν αποκλειστικά για την κάλυψη εξόδων ασφαλείας, ενώ σε άλλες περιπτώσεις περιέγραφε το ποσό ως ένα «ευχαριστώ» χωρίς ανταλλάγματα για την επίτευξη του Brexit. Αυτές οι εξηγήσεις, αντί να κατευνάσουν τα πνεύματα, πολλαπλασίασαν τα ερωτήματα του Τύπου, μετατρέποντας το θέμα σε μία από τις κυρίαρχες ειδήσεις του καλοκαιριού. Η αδυναμία της ηγεσίας να δώσει πειστικές απαντήσεις τραυμάτισε την αξιοπιστία του κόμματος, δίνοντας την εντύπωση ενός πολιτικού σχηματισμού που κινείται στα όρια της θεσμικής νομιμότητας, χωρίς διαφάνεια στα οικονομικά του.
Η ανορθόδοξη στρατηγική του Κλάκτον και η πολιτική φάρσα
Σε μια απέλπιδα προσπάθεια να βάλει τέλος στη συζήτηση, ο Φάρατζ επέλεξε μια εντελώς ανορθόδοξη πολιτική στρατηγική: προκάλεσε επαναληπτική εκλογή (by-election) στην εκλογική του περιφέρεια, το Κλάκτον, κατεβαίνοντας ξανά ως υποψήφιος. Το σκεπτικό του ήταν απλό αλλά ριψοκίνδυνο. Εάν κέρδιζε εκ νέου την έδρα, θα μπορούσε να ισχυριστεί με πειστικότητα ότι οι ψηφοφόροι του δεν ενδιαφέρονται για τα οικονομικά του σκάνδαλα, πιέζοντας έτσι έμμεσα τον Επίτροπο Κοινοβουλευτικών Προτύπων να κλείσει την υπόθεση.
Ήλπιζε ότι αυτή η κίνηση θα λειτουργούσε ως επικοινωνιακός περισπασμός, στρέφοντας την προσοχή μακριά από την έρευνα. Το πρόβλημα, ωστόσο, ήταν ότι η εκλογική διαδικασία κατέληξε σε απόλυτη φάρσα. Κανένα άλλο μεγάλο πολιτικό κόμμα δεν κατέβασε υποψήφιο απέναντί του. Αυτή η απουσία πολιτικού ανταγωνισμού του στέρησε μια πραγματική νίκη και μια ουσιαστική λαϊκή εντολή. Το κυριότερο, του στέρησε τη δυνατότητα να υπονομεύσει την έρευνα εναντίον του, καθώς το εκλογικό αποτέλεσμα έμοιαζε περισσότερο με μια εσωτερική, στημένη διαδικασία παρά με μια γνήσια πολιτική αναμέτρηση που θα έδινε συγχωροχάρτι στις πράξεις του.
Η άνοδος του Άντι Μπέρναμ και η δημοσκοπική κατάρρευση
Η κατάσταση για το Reform έγινε ακόμη χειρότερη λόγω των ευρύτερων πολιτικών εξελίξεων στη Βρετανία. Η αιφνίδια παραίτηση του Κιρ Στάρμερ οδήγησε στην πρωθυπουργία τον Άντι Μπέρναμ, ο οποίος έγινε ο έκτος πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου μέσα σε μόλις δέκα χρόνια. Η διαδρομή του Μπέρναμ προς την κορυφή ήταν γεμάτη προκλήσεις, ίσως η πιο απαιτητική από όλους τους προκατόχους του, όμως η άνοδός του άλλαξε τα δεδομένα.
Ο Μπέρναμ αποδείχθηκε σημαντικά πιο δημοφιλής από τον προκάτοχό του, αποτελώντας πλέον μια άμεση και σοβαρή απειλή για τη θέση του Reform στις δημοσκοπήσεις. Από τη στιγμή που ανέλαβε ο νέος πρωθυπουργός, το κόμμα του Φάρατζ είδε τα ποσοστά του να υποχωρούν, πέφτοντας στη δεύτερη θέση, ενώ παράλληλα η προσωπική δημοτικότητα του ίδιου του ηγέτη του Reform δέχθηκε ισχυρό πλήγμα. Σε έναν ιδανικό κόσμο, το πρόσφατο συνέδριο θα λειτουργούσε ως μια επανεκκίνηση. Θα αποδείκνυε στα μέσα ενημέρωσης ότι το κόμμα έχει αντοχές και μέλλον. Αντί αυτού, το κόμμα εμφανίστηκε αποδιοργανωμένο και αδύναμο να διαχειριστεί την πίεση, με τις πολιτικές εξελίξεις να το αφήνουν στο περιθώριο.
Η μυστική έρευνα και το νέο σκάνδαλο του Verbatim
Η χαριστική βολή για την εικόνα του κόμματος ήρθε στις 3 Σεπτεμβρίου, όταν μια ομάδα ερευνητών δημοσιογράφων με την ονομασία Verbatim έφερε στο φως τα αποτελέσματα μιας μυστικής έρευνας (undercover). Οι αποκαλύψεις ήταν καταπελτικές. Αποδείχθηκε ότι ανώτερα στελέχη του Reform, συμπεριλαμβανομένου του Τζέιμς Ορ, επικεφαλής πολιτικού σχεδιασμού, και του Νταν Τζουκς, στενού συνεργάτη του Φάρατζ, είχαν κανονίσει την παράνομη χρηματοδότηση τριών δημοσκοπήσεων του κόμματος από μια εταιρεία με έδρα τις ΗΠΑ.
Αυτό που αγνοούσαν τα στελέχη του κόμματος ήταν πως οι εκπρόσωποι της συγκεκριμένης αμερικανικής εταιρείας ήταν στην πραγματικότητα η ομάδα των ερευνητών δημοσιογράφων. Το πιο ενοχοποιητικό στοιχείο, ωστόσο, ήταν η συμμετοχή του ίδιου του Φάρατζ. Σε μια ξεχωριστή συνάντηση, ο ηγέτης του κόμματος ακούγεται να δηλώνει ενθουσιασμένος, λέγοντας ότι οι δημοσκοπήσεις ήταν «εκπληκτικές» και ότι τα χρήματα έπιασαν τόπο. Στην ίδια συνάντηση, ενημερώθηκε αναλυτικά για ένα σχέδιο διοχέτευσης 500.000 λιρών από τον Αμερικανό δωρητή μέσω του γιου του, ο οποίος έχει ως βάση το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Φάρατζ, αντί να αρνηθεί, τους ευχαρίστησε θερμά, διαβεβαιώνοντας πως όλα ήταν απόλυτα νόμιμα, γεγονός που τον εκθέτει ανεπανόρθωτα.
Νομικές συνέπειες και η πίεση για αστυνομική έρευνα
Το θεμελιώδες πρόβλημα σε αυτή την υπόθεση είναι η αυστηρή βρετανική εκλογική νομοθεσία. Οι κάτοικοι των ΗΠΑ δεν αποτελούν επιτρεπτούς δωρητές, ακόμη και αν τα χρήματά τους διοχετεύονται μέσω ενός προσώπου που διαμένει νόμιμα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σύμφωνα με τον νόμο, κάθε δωρεά από μη επιτρεπτό δωρητή πρέπει να αναφέρεται άμεσα στην Εκλογική Επιτροπή και το ποσό να επιστρέφεται. Το Εργατικό κόμμα έχει ήδη ζητήσει την άμεση διεξαγωγή αστυνομικής έρευνας για τις πρακτικές του Reform.
Ωστόσο, η βρετανική πραγματικότητα στις εκλογικές παραβάσεις είναι συχνά διαφορετική. Όπως επισημαίνει το BBC, τα εκλογικά αδικήματα σπάνια οδηγούν σε ποινικές διώξεις. Είναι ενδεικτικό ότι μεταξύ του 2011 και του 2021, μόλις οκτώ τέτοιες υποθέσεις αναφέρθηκαν στη Μητροπολιτική Αστυνομία, και καμία από αυτές δεν κατέληξε στην απαγγελία κατηγοριών. Παρόλα αυτά, η πολιτική ζημιά έχει ήδη γίνει. Το σκάνδαλο έχει παγιωθεί στην κοινή γνώμη, εδραιώνοντας την πεποίθηση ότι το Reform βρίσκεται σε βαθιά, δομική κρίση, αδυνατώντας να λειτουργήσει με διαφάνεια.
Η αμερικανική διέξοδος και η φθορά του ηγέτη
Η διαρκής έκθεση σε σκάνδαλα έχει προκαλέσει τεράστιο εκνευρισμό στον ίδιο τον Νάιτζελ Φάρατζ. Δεν χρειάζεται πλέον να υπερασπίζεται μόνο τον εαυτό του, αλλά υποχρεούται να απομακρύνει συνεργάτες του, όπως συνέβη με τις παραιτήσεις του Τζέιμς Ορ και του Νταν Τζουκς. Υπό το βάρος αυτών των εξελίξεων, πληθαίνουν οι φωνές που υποστηρίζουν ότι ο Φάρατζ βρίσκεται στα πρόθυρα παραίτησης από την ηγεσία του κόμματος. Μια τέτοια κίνηση θα τον απελευθέρωνε, επιτρέποντάς του να μετακομίσει στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εκεί, οι επιλογές του είναι σαφώς πιο προσοδοφόρες: θα μπορούσε είτε να συνεργαστεί στενά με τον Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου είναι γνωστός και πιστός σύμμαχος, είτε να αναλάβει ρόλο τηλεοπτικού σχολιαστή στα μεγάλα αμερικανικά δίκτυα. Και τα δύο σενάρια του προσφέρουν τη δυνατότητα να κερδίσει πολλαπλάσια χρήματα σε σχέση με την πολιτική του καριέρα στη Βρετανία, χωρίς την ψυχοφθόρα διαδικασία της συνεχούς απολογίας στα βρετανικά μέσα ενημέρωσης. Η μετακόμιση στις ΗΠΑ φαντάζει πλέον όχι ως υποχώρηση, αλλά ως η τέλεια «χρυσή» έξοδος από το βρετανικό πολιτικό αδιέξοδο.
Ο παράγοντας της οικογένειας και οι πιθανότητες αποχώρησης
Η ιδέα της φυγής προς την Αμερική δεν αποτελεί απλώς αντικείμενο εικασιών. Όταν ο Φάρατζ είχε παραιτηθεί από την έδρα του στο Κλάκτον τον περασμένο Ιούλιο, είχε εξομολογηθεί στους δημοσιογράφους τις σκέψεις του: είχε σκεφτεί σοβαρά να πάει στις ΗΠΑ, όπου είχε άφθονες προσφορές για να βγάλει “πραγματικά μεγάλα χρήματα”. Παρότι τότε αποφάσισε να παραμείνει, σήμερα η ιδέα μοιάζει πιο δελεαστική από ποτέ. Το πιο εντυπωσιακό, όμως, ήρθε μέσα από μια πρόσφατη συνέντευξή του στην έγκριτη δημοσιογράφο Λόρα Κούνσμπεργκ.
Ο Φάρατζ παραδέχθηκε ανοιχτά ότι πλέον ούτε η ίδια του η οικογένεια δεν υποστηρίζει την παραμονή του στην ηγεσία. «Για πρώτη φορά στην πολιτική μου καριέρα, δεν έχω τη στήριξη της οικογένειάς μου. Θα προτιμούσαν να τα μαζέψω και να φύγω», δήλωσε χαρακτηριστικά. Αυτή η συναισθηματική κόπωση και η απουσία οικογενειακής στήριξης, σε συνδυασμό με την πίεση των σκανδάλων, εξηγούν γιατί οι στοιχηματικές αποδόσεις για την παραίτησή του μέσα στη χρονιά έχουν κατακρημνιστεί, δίνοντας πλέον 40% πιθανότητα αποχώρησης.
Ο Ζία Γιούσουφ στο προσκήνιο της διαδοχής
Καθώς το ενδεχόμενο αποχώρησης του Φάρατζ γίνεται όλο και πιο ορατό, κορυφαία στελέχη του Reform έχουν ήδη αρχίσει να προετοιμάζουν το έδαφος για την επόμενη μέρα, τοποθετώντας τον εαυτό τους στην κούρσα της διαδοχής. Ο πιο προφανής διεκδικητής φαίνεται να είναι ο Ζία Γιούσουφ, πρώην πρόεδρος του κόμματος και νυν εκπρόσωπος για θέματα Εσωτερικών Υποθέσεων. Την περασμένη εβδομάδα, ο Γιούσουφ έκανε μια εξαιρετικά υπολογισμένη κίνηση: ανέβασε ένα βίντεο στον λογαριασμό του στο X (πρώην Twitter) με τίτλο “Αυτή είναι η ιστορία μου”, στο οποίο αναλύει το παρελθόν του και τα κίνητρά του ως πολιτικός.
Πρόκειται για το κλασικό, προσεγμένο υλικό που συνήθως δημοσιεύουν πολιτικοί όταν ετοιμάζονται να διεκδικήσουν την ηγεσία της παράταξής τους. Δεδομένου ότι σε δημοσκόπηση του Ιουνίου είχε αναδειχθεί ως το πιο δημοφιλές πρόσωπο ανάμεσα στα μέλη του κόμματος για να αντικαταστήσει τον Φάρατζ, η προσπάθειά του να ενισχύσει το δημόσιο προφίλ του δεν αποτελεί έκπληξη. Η κρυφή, σιωπηρή μάχη για τον έλεγχο του κόμματος έχει ήδη ξεκινήσει, παρά την επίσημη γραμμή της κομματικής ενότητας.
Η ψύχραιμη αντίδραση και η επόμενη μέρα του κόμματος
Αυτό που προκάλεσε μεγαλύτερη αίσθηση στην υπόθεση του δελφίνου Γιούσουφ ήταν η αντίδραση του ίδιου του Νάιτζελ Φάρατζ. Σε συνέντευξή του στον Ρόμπερτ Πέστον, όταν ρωτήθηκε για την εμφανή προσπάθεια του στελέχους του να προβάλει τον εαυτό του ως πιθανό διάδοχο, ο Φάρατζ επέλεξε μια αξιοσημείωτα ήπια προσέγγιση. Δεν επιτέθηκε, δεν υποβάθμισε τον αντίπαλό του, αλλά περιορίστηκε στο να πει: «Δεν είναι ο πρώτος στην πολιτική που έχει φιλοδοξίες. Και παρεμπιπτόντως, είναι ένας πολύ, πολύ ταλαντούχος επικοινωνιακά άνθρωπος».
Όταν πιέστηκε περαιτέρω για το αν θα παρέδιδε τη σκυτάλη εφόσον τα μέλη του κόμματος προτιμούσαν τον Γιούσουφ ή κάποιον άλλο, η απάντησή του ήταν ενδεικτική της κούρασής του: «Αν αυτοί οι χιλιάδες άνθρωποι εκεί έξω προτιμούσαν τον Ζία ή κάποιον άλλο από εμένα, ξέρετε κάτι; Θα το αναγνώριζα». Αυτή η δήλωση ίσως αποτελεί τον πιο ξεκάθαρο προάγγελο εξελίξεων. Αν τα σκάνδαλα συνεχίσουν να ταλανίζουν το Reform και η δημοσκοπική εικόνα δεν αναστραφεί, η παραίτηση του Φάρατζ και η παράδοση των κλειδιών του κόμματος σε νέα ηγεσία μοιάζει να είναι απλώς θέμα χρόνου. Μια τέτοια εξέλιξη θα κλείσει οριστικά ένα μεγάλο κεφάλαιο για τη βρετανική πολιτική, ανοίγοντας τον δρόμο για τη ριζική αναδιαμόρφωση του Reform στην εποχή του Άντι Μπέρναμ.
