Η πρόσφατη δήλωση της Βόρειας Κορέας ότι η αποπυρηνικοποίηση «δεν βρίσκεται πλέον στο τραπέζι» δεν αντιμετωπίστηκε αρχικά ως κάτι περισσότερο από μια ακόμη σκληρή ρητορική. Ωστόσο, σύμφωνα με αναλύσεις, η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει μια βαθύτερη στρατηγική λογική, η οποία φαίνεται να επηρεάζει και το Ιράν.
σχετικά άρθρα
Η βασική διαπίστωση είναι ότι κράτη όπως η Πιονγκγιάνγκ και η Τεχεράνη δεν λειτουργούν με βάση την «παράνοια», αλλά με βάση την εμπειρική ανάγνωση προηγούμενων εξελίξεων. Η πεποίθηση ότι οι διεθνείς συμφωνίες δεν προσφέρουν πραγματική ασφάλεια ενισχύεται από συγκεκριμένα ιστορικά παραδείγματα.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά περιστατικά είναι η περίπτωση του Μουαμάρ Καντάφι. Το 2003, η Λιβύη εγκατέλειψε το πρόγραμμα όπλων μαζικής καταστροφής, επιδιώκοντας επανένταξη στη διεθνή κοινότητα. Οκτώ χρόνια αργότερα, δυνάμεις του ΝΑΤΟ συνέβαλαν στην ανατροπή του καθεστώτος του, με τον ίδιο να χάνει τελικά τη ζωή του. Το συμπέρασμα που αντλήθηκε ήταν σαφές: η εγκατάλειψη αποτρεπτικών μέσων ισοδυναμεί με απώλεια ασφάλειας.
Αντίστοιχα, η περίπτωση της Ουκρανίας ενίσχυσε περαιτέρω αυτή τη λογική. Το 1994, η χώρα παρέδωσε το πυρηνικό της οπλοστάσιο, λαμβάνοντας εγγυήσεις ασφαλείας. Ωστόσο, το 2014 προσαρτήθηκε η Κριμαία από τη Ρωσία και το 2022 ξεκίνησε ευρείας κλίμακας εισβολή. Το γεγονός ότι ένα κράτος που παρέδωσε τα όπλα του βρέθηκε εκτεθειμένο, ενίσχυσε την αντίληψη ότι οι διεθνείς εγγυήσεις δεν επαρκούν.
Για το Ιράν, όμως, το πιο κρίσιμο παράδειγμα είναι το δικό του. Η συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα το 2015 (JCPOA) προέβλεπε σημαντικούς περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η συμφωνία τηρούνταν. Ωστόσο, το 2018 οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό τον πρόεδρο Donald Trump, αποχώρησαν μονομερώς.
Η εξέλιξη αυτή είχε καθοριστική σημασία, καθώς ενίσχυσε την άποψη ότι ακόμη και συμφωνίες που λειτουργούν μπορούν να ακυρωθούν για πολιτικούς λόγους.
Η μετατόπιση του Ιράν και οι διαφορές με τη Βόρεια Κορέα
Παρότι το Ιράν δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε μια «δεύτερη Βόρεια Κορέα», παρατηρούνται τάσεις που κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Η ενίσχυση του ρόλου των στρατιωτικών δομών, η εσωτερική καταστολή και η αυξανόμενη απομόνωση συνθέτουν ένα νέο πλαίσιο.
Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Το Ιράν δεν είναι μια απομονωμένη χώρα με ομοιογενή πληθυσμό, αλλά ένα κράτος με πολυεθνική σύνθεση και έντονες εσωτερικές δυναμικές. Επιπλέον, η γεωγραφική του θέση, με πρόσβαση σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς όπως το Στενό του Ορμούζ, το καθιστά παράγοντα με παγκόσμια ενεργειακή σημασία.
Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι το δίκτυο συμμάχων και ομάδων που συνδέονται με την Τεχεράνη. Σε αντίθεση με τη Βόρεια Κορέα, το Ιράν βασίζεται σε περιφερειακές επιρροές και έμμεσες στρατηγικές, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Οι διεθνείς συνέπειες και ο κίνδυνος κλιμάκωσης
Η πιθανότητα το Ιράν να κινηθεί προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων δεν αφορά μόνο την ίδια τη χώρα. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην περιοχή, με άλλα κράτη να εξετάζουν ανάλογες επιλογές.
Παράλληλα, η γεωπολιτική σημασία της περιοχής και η εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από τις ενεργειακές ροές εντείνουν τον κίνδυνο. Η κατάσταση δεν περιορίζεται πλέον σε μια περιφερειακή κρίση, αλλά αποκτά χαρακτηριστικά παγκόσμιας αστάθειας.
Το βασικό συμπέρασμα που αναδεικνύεται είναι ότι η κρίση δεν αφορά μόνο τις επιλογές συγκεκριμένων κρατών, αλλά και τον τρόπο λειτουργίας του ίδιου του διεθνούς συστήματος. Όπως προκύπτει, όταν οι συμφωνίες δεν θεωρούνται αξιόπιστες, η επιλογή της αυτοδύναμης αποτροπής εμφανίζεται ως η μόνη εναλλακτική.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εξέλιξη του Ιράν δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά ένδειξη μιας ευρύτερης μετατόπισης προς έναν κόσμο όπου η εμπιστοσύνη υποχωρεί και η αποτροπή κυριαρχεί.
