Pax Silica: ο αμερικανικός συνασπισμός κατά της Κίνας στον οποίο μπήκε η Ελλάδα χωρίς συζήτηση
Μία πρόταση στην κοινή δήλωση Ελλάδας και ΗΠΑ δεσμεύει την Αθήνα να ενισχύσει τον έλεγχο ξένων επενδύσεων σε κρίσιμες υποδομές. Ο μηχανισμός υπάρχει από πέρυσι, προεδρεύεται από τον Γεραπετρίτη και βάζει τα λιμάνια στους ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς.
Υπογραφή στην Ουάσιγκτον τον Ιούνιο, επιστροφή στην κοινή δήλωση της Αθήνας τον Οκτώβριο. Και ένας μηχανισμός ελέγχου επενδύσεων που βάζει τα λιμάνια στους ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς
σχετικά άρθρα
Ανάμεσα στα 4 δισεκατομμύρια δολάρια για εξοπλισμούς, τα τεθωρακισμένα Stryker και την Εθνοφρουρά της Φλόριντα, η κοινή δήλωση του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας και ΗΠΑ περιέχει μία πρόταση που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη.
«Αναγνώρισαν τη σημασία της οικονομικής ασφάλειας και προτίθενται να συνεργαστούν για την ενίσχυση του ελέγχου των επενδύσεων και τη θωράκιση των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων που αφορούν κρίσιμες υποδομές».
Είκοσι επτά λέξεις χωρίς αριθμούς. Πίσω τους όμως υπάρχει συγκεκριμένος νόμος, συγκεκριμένη επιτροπή και συγκεκριμένοι τομείς.
Ο μηχανισμός που ήδη λειτουργεί
Η Ελλάδα απέκτησε εθνικό μηχανισμό ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων με τον νόμο 5202, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 23 Μαΐου 2025.
Ο νόμος ήρθε ως εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού 2019/452. Η Αθήνα καθυστέρησε έξι χρόνια να συμμορφωθεί.
Με Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου στις 28 Μαΐου 2025 συστάθηκε η Διυπουργική Επιτροπή Ελέγχου Άμεσων Ξένων Επενδύσεων. Προεδρεύει ο υπουργός Εξωτερικών, με γραμματειακή υποστήριξη από τη Β1 Διεύθυνση του υπουργείου.
Ο υπουργός αποκτά εξουσία έγκρισης, απαγόρευσης ή επιβολής όρων σε επενδύσεις από τρίτες χώρες, καθώς και δυνατότητα επιβολής προστίμων.
Πρόκειται για τον ίδιο υπουργό που υπέγραψε την κοινή δήλωση της 7ης Οκτωβρίου.
Ποιοι τομείς εμπίπτουν
Εδώ βρίσκεται η ουσία της δέσμευσης.
Ο νόμος ορίζει ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς, όπου ο έλεγχος ενεργοποιείται όταν η συμμετοχή φτάνει το 10%. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται ρητά:
Λιμενικές υποδομές. Κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές. Τεχνητή νοημοσύνη. Κυβερνοασφάλεια. Τουριστικές υποδομές σε παραμεθόριες περιοχές.
Το κατώφλι του 10% είναι χαμηλό και επιλέχθηκε σκόπιμα. Σημαίνει ότι ο έλεγχος ενεργοποιείται πολύ πριν κάποιος αποκτήσει πλειοψηφία.
Μια διευκρίνιση που απαιτεί η ακρίβεια. Ο μηχανισμός δεν έχει αναδρομική ισχύ. Αφορά μελλοντικές επενδύσεις και μεταβολές, όχι υφιστάμενες συμμετοχές που αποκτήθηκαν πριν από τον νόμο.
Το δεύτερο σκέλος: τι είναι το Pax Silica
Η κοινή δήλωση αναφέρει ότι η συνεργασία στην υπερνοημοσύνη και στην κυβερνοασφάλεια γίνεται «με δεδομένη τη συμμετοχή της Ελλάδας στην πρωτοβουλία Pax Silica».
Η φράση αναπαράχθηκε παντού χωρίς εξήγηση.
Το Pax Silica παρουσιάστηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2025 από τον Αμερικανό υφυπουργό Οικονομικής Ανάπτυξης, Ενέργειας και Περιβάλλοντος Τζέικομπ Χέλμπεργκ, ως η ναυαρχίδα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την τεχνητή νοημοσύνη και την ασφάλεια εφοδιαστικών αλυσίδων.
Το όνομα συνδυάζει το λατινικό pax, από το Pax Americana, με τη silica, την ένωση από την οποία παράγεται το πυρίτιο των μικροτσίπ. Το σύνθημα είναι «Securing the Silicon Supply Chain».
Στην ίδρυση υπέγραψαν επτά χώρες. Το πεδίο καλύπτει κρίσιμα ορυκτά, ενέργεια, ημιαγωγούς, προηγμένη μεταποίηση, υποδομές τεχνητής νοημοσύνης και εφοδιαστική. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε πρόθεση να εξασφαλίσει από το Κογκρέσο 250 εκατομμύρια δολάρια για Ταμείο Pax Silica.
Ο στόχος δηλώνεται ανοιχτά από την αμερικανική πλευρά: μείωση της δυτικής εξάρτησης από την Κίνα σε ημιαγωγούς και σπάνιες γαίες.
Πότε και πώς μπήκε η Ελλάδα
Η ελληνική συμμετοχή έχει συγκεκριμένη διαδρομή.
Τον Νοέμβριο του 2025, στο Ζάππειο, στο περιθώριο της υπουργικής συνόδου P-TEC, Ελλάδα και ΗΠΑ υπέγραψαν Διακήρυξη Οικονομικής Ασφάλειας. Αυτή η διακήρυξη αποτέλεσε, σύμφωνα με τις αμερικανικές ανακοινώσεις, ένα από τα θεμέλια για τη διαμόρφωση του Pax Silica.
Στις 23 Ιουνίου 2026, στο αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, ο Έλληνας πρέσβης στην Ουάσιγκτον Αντώνης Αλεξανδρής υπέγραψε τη Διακήρυξη Pax Silica μαζί με τον Τζέικομπ Χέλμπεργκ.
Την ίδια ημέρα υπέγραψαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Γερμανία και η Ολλανδία. Η πρωτοβουλία αριθμεί πλέον 24 υπογράφοντες.
Η ελληνική πλευρά συνέδεσε τη συμμετοχή με έργα τεχνητής νοημοσύνης στην Κοζάνη και στο Λαύριο.
Η εικόνα που προκύπτει
Βάζοντας τα κομμάτια στη σειρά, προκύπτει μια συνεκτική αλληλουχία.
Νοέμβριος 2025, Διακήρυξη Οικονομικής Ασφάλειας. Μάιος 2025, εθνικός μηχανισμός ελέγχου επενδύσεων με τα λιμάνια στους ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς. Ιούνιος 2026, προσχώρηση σε αμερικανικό συνασπισμό που στοχεύει στη μείωση της εξάρτησης από την Κίνα. Οκτώβριος 2026, δέσμευση για ενίσχυση του ελέγχου επενδύσεων σε κρίσιμες υποδομές.
Τέσσερα βήματα σε έντεκα μήνες.
Στο ίδιο διάστημα, η κρατική κινεζική COSCO εξακολουθεί να ελέγχει το 67% του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς, ποσοστό που διαμορφώθηκε με την απόκτηση του 51% το 2016 και τη μεταβίβαση επιπλέον 16% το 2021.
Καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει αναφερθεί δημόσια σε αυτή τη συνύπαρξη.
Τι μένει να φανεί
Τρία ερωτήματα προκύπτουν και κανένα δεν έχει απαντηθεί.
Τι σημαίνει πρακτικά η «ενίσχυση» ενός μηχανισμού που λειτουργεί μόλις δεκαεπτά μήνες. Νέοι τομείς, χαμηλότερα κατώφλια, ή συνεργασία στην ανταλλαγή πληροφοριών με την αμερικανική πλευρά.
Τι σημαίνει η «θωράκιση των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων», διατύπωση που παραπέμπει σε δημόσιους διαγωνισμούς και όχι μόνο σε εξαγορές.
Και πώς συνδυάζονται οι δεσμεύσεις απέναντι στην Ουάσιγκτον με όσα συζητούνται στις Βρυξέλλες, όπου στις 15 και 16 Οκτωβρίου οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξετάζουν το αίτημα Παρισιού και Βερολίνου για νέο εμπορικό εργαλείο με στόχο τις στρεβλώσεις της αγοράς.
Η απάντηση δεν θα δοθεί σε κοινή δήλωση. Θα δοθεί στην πρώτη υπόθεση που θα φτάσει στη Διυπουργική Επιτροπή.
