Υπάρχει μια ιδιότυπη «διελκυστίνδα» που λαμβάνει χώρα στον κόσμο της οικονομίας αυτή τη στιγμή. Από τη μία πλευρά, έχουμε αυτό που όλοι βιώνουμε στην καθημερινότητά μας —την οικονομική πίεση, την ακρίβεια στις αντλίες των καυσίμων και το άγχος του μήνα που δεν βγαίνει— και από την άλλη, την εικόνα που μας πλασάρουν οι αγορές και τα επίσημα κυβερνητικά στοιχεία. Αν νιώθετε μπερδεμένοι, πιστέψτε με, δεν είστε οι μόνοι. Ζούμε σε μια εποχή όπου τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται, και η απόσταση ανάμεσα στους δείκτες της Wall Street και το άδειο πορτοφόλι του μέσου πολίτη μεγαλώνει επικίνδυνα.
σχετικά άρθρα
Η προειδοποίηση του ανθρώπου που έζησε το 2008
Όταν ο Χένρι Πόλσον, ο πρώην Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ που διαχειρίστηκε την κατάρρευση της Lehman Brothers το 2008, βγαίνει δημόσια και μιλά για την ανάγκη ενός σχεδίου «σε περίπτωση που σπάσουμε το τζάμι» (break-the-glass plan), οφείλουμε να ακούσουμε. Ο Πόλσον προειδοποιεί ότι όταν «χτυπήσουμε στον τοίχο», η σύγκρουση θα είναι βίαιη. Και εδώ είναι το παράδοξο: το 2008 η κρίση αφορούσε τον ιδιωτικό τομέα, τις τράπεζες και τα τοξικά ομόλογα. Σήμερα, το πρόβλημα εντοπίζεται στον ίδιο τον πυρήνα του συστήματος: τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Στην Ελλάδα, το σενάριο αυτό μας προκαλεί ανατριχίλα. Έχοντας βιώσει μια δεκαετή κρίση χρέους, γνωρίζουμε καλά τι σημαίνει να αμφισβητούν οι αγορές την αξιοπιστία ενός κράτους. Μόνο που τώρα, το διακύβευμα δεν είναι μια μικρή οικονομία της ευρωζώνης, αλλά η ατμομηχανή του παγκόσμιου συστήματος.
Η παγίδα της «μαλακής προσγείωσης» και το φάντασμα του 2007
Αν ανατρέξουμε στο 2007, θα δούμε τρομακτικές ομοιότητες. Τότε, οι αναλυτές προέβλεπαν μια «μαλακή προσγείωση» της οικονομίας. Οι δείκτες Dow Jones και S&P 500 χτυπούσαν ιστορικά υψηλά, την ίδια ακριβώς στιγμή που οι πωλήσεις κατοικιών κατέρρεαν και οι τιμές του πετρελαίου διπλασιάζονταν. Σήμερα, η ιστορία επαναλαμβάνεται. Οι αγορές πανηγυρίζουν για νέα ρεκόρ, ενώ τα στοιχεία δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη των κατασκευαστών βρίσκεται σε ναδίρ και οι καταναλωτές δυσκολεύονται να αποπληρώσουν τις πιστωτικές τους κάρτες.
Η «ελληνική ματιά» εδώ είναι απαραίτητη: στην εγχώρια αγορά ακινήτων, βλέπουμε επίσης μια στρέβλωση. Ενώ οι τιμές των ενοικίων και των πωλήσεων εκτοξεύονται, η αγοραστική δύναμη του Έλληνα παραμένει καθηλωμένη. Αυτό το χάσμα μεταξύ χρηματιστηριακής ευφορίας και πραγματικής οικονομίας είναι η θρυαλλίδα που μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα, πιο σύνθετη κρίση.
Πληθωρισμός και η ψευδαίσθηση της ανάπτυξης
Πολλοί αναλυτές επισημαίνουν θετικά στοιχεία στη μεταποίηση. Όμως, αν «σκάψουμε» βαθύτερα στα νούμερα, θα δούμε ότι η αύξηση της δραστηριότητας δεν οφείλεται σε πραγματική ζήτηση, αλλά στον φόβο. Οι εταιρείες παραγγέλνουν πρώτες ύλες τώρα, φοβούμενες νέους δασμούς και περαιτέρω αύξηση των τιμών λόγω των γεωπολιτικών εντάσεων (π.χ. Ιράν). Πρόκειται για έναν πληθωριστικό φαύλο κύκλο.
Στην Ελλάδα, το βλέπουμε αυτό καθημερινά στο ράφι του σούπερ μάρκετ. Η αύξηση του κόστους παραγωγής μετακυλίεται άμεσα στον καταναλωτή. Όταν οι ΗΠΑ φτερνίζονται, εμείς κρυολογούμε, και η αστάθεια στις διεθνείς τιμές ενέργειας ακυρώνει οποιαδήποτε μικρή αύξηση στο εισόδημα ή φορολογική ελάφρυνση μπορεί να υποσχεθεί μια κυβέρνηση.
Όταν ο «πυροσβεστήρας» πιάνει φωτιά
Το κρισιμότερο σημείο της ανάλυσης του Πόλσον αφορά το αμερικανικό χρέος, το οποίο αγγίζει πλέον τα 39 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το 2008, όταν το σύστημα κατέρρεε, όλοι έτρεχαν να αγοράσουν αμερικανικά ομόλογα ως «ασφαλές καταφύγιο». Σήμερα, οι μεγάλες δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ιαπωνία μειώνουν τις θέσεις τους. Ποιος θα αγοράσει το χρέος όταν έρθει η επόμενη κρίση;
Αν το ομόλογο των ΗΠΑ παύσει να θεωρείται το απόλυτο ασφαλές περιουσιακό στοιχείο, τότε ο «πυροσβεστήρας» του παγκόσμιου συστήματος έχει πιάσει φωτιά. Για εμάς στην Ευρώπη, αυτό σημαίνει υψηλότερα επιτόκια δανεισμού και μια νέα περίοδο λιτότητας που μπορεί να επιβληθεί από τις αγορές, ανεξάρτητα από τις εγχώριες πολιτικές βουλήσεις.
Η κοινωνική αποσύνθεση πίσω από τους αριθμούς
Ενώ η Wall Street «τρέχει» με αναβολικά από τις συνεχείς ενέσεις ρευστότητας των τελευταίων 14 ετών (σχεδόν 19 τρισεκατομμύρια δολάρια συνολικά), ο μέσος πολίτης βυθίζεται στο χρέος. Οι καθυστερήσεις στις πληρωμές πιστωτικών καρτών στις ΗΠΑ έχουν ξεπεράσει τα επίπεδα του 2008. Το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα μειώνεται, και οι αποταμιεύσεις εξανεμίζονται.
Στην Ελλάδα, το φαινόμενο του «ιδιωτικού χρέους» παραμένει η μεγάλη ανοιχτή πληγή. Οι πολίτες καλούνται να διαχειριστούν έναν εισαγόμενο πληθωρισμό με μισθούς που δεν ακολουθούν την ίδια πορεία. Η «γκασλάιτινγκ» πολιτική —το να σου λένε δηλαδή ότι η οικονομία ευημερεί ενώ εσύ δεν μπορείς να καλύψεις τα βασικά— δημιουργεί μια κοινωνική οργή που αργά ή γρήγορα θα εκτονωθεί.
Συμπέρασμα: Τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται
Η αλήθεια είναι σκληρή: το 10% του πληθυσμού κατέχει το 87% των μετοχών. Όταν λοιπόν ακούτε για ρεκόρ στα χρηματιστήρια, να ξέρετε ότι αυτό αφορά μια ελάχιστη ελίτ. Για τους υπόλοιπους, οι αριθμοί που μετράνε είναι το ενοίκιο, το ρεύμα και η βενζίνη. Το «γυάλινο κουτί» του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος έχει ρωγμές και ο άνθρωπος που το έφτιαξε μας λέει να ετοιμαζόμαστε για το χειρότερο.
Στο iaxia.gr, επιμένουμε να κοιτάμε πίσω από τη βιτρίνα. Η οικονομία δεν είναι μόνο δείκτες και γραφήματα· είναι η ζωή μας. Και αυτή τη στιγμή, το σύστημα φαίνεται να λειτουργεί εις βάρος της.
