Η ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά αυτή τη φορά το σκηνικό θυμίζει περισσότερο ψηφιακό θρίλερ παρά κλασική ναυμαχία. Ο Ντόναλντ Τραμπ, πιστός στο δόγμα της «σκληρής ισχύος», ανακοίνωσε ότι το Αμερικανικό Ναυτικό θα ξεκινήσει νηοψίες και κατασχέσεις κάθε σκάφους που καταβάλλει «διόδια» στο Ιράν για να διασχίσει τα Στενά του Ορμούζ. Όμως, πίσω από τα κανόνια των αντιτορπιλικών, κρύβεται μια πραγματικότητα που η Ουάσιγκτον φαίνεται να αγνοεί: το χρήμα έχει ήδη αλλάξει μορφή και δρόμο.
σχετικά άρθρα
Το «διόδιο» των 2 εκατομμυρίων και η αποτυχία της διπλωματίας
Όλα ξεκίνησαν μετά την κατάρρευση των ειρηνευτικών συνομιλιών στο Πακιστάν. Το Ιράν, ελέγχοντας de facto το πέρασμα από τον Μάρτιο του 2026, επέβαλε ένα ιδιότυπο καθεστώς. Κάθε σούπερ-τάνκερ που θέλει να περάσει με ασφάλεια, πρέπει να καταβάλει περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια. Το «αγκάθι» για τις ΗΠΑ δεν είναι μόνο το ποσό, αλλά το νόμισμα. Η Τεχεράνη δέχεται τα πάντα –κινεζικά γιουάν, Bitcoin, stablecoins– εκτός από δολάρια.
Ο Τραμπ θέλει να κόψει αυτή τη ροή χρήματος. Η μέθοδός του; Η φυσική κατάσχεση των πλοίων. Ωστόσο, για όποιον γνωρίζει πώς λειτουργούν οι κυρώσεις στον 21ο αιώνα, αυτό μοιάζει με κίνηση απελπισίας. Η πληρωμή γίνεται ψηφιακά μέσω του κινεζικού συστήματος CIPS πολύ πριν το πλοίο φτάσει στα στενά. Όταν το αμερικανικό ναυτικό σταματά το τάνκερ, τα ψηφιακά γιουάν βρίσκονται ήδη ασφαλή σε τράπεζες της Κίνας. Το αποτέλεσμα; Η ναυτιλιακή χάνει ένα πλοίο 200 εκατομμυρίων, το Ιράν κρατάει τα λεφτά, και η Κίνα αποδεικνύει ότι το οικονομικό της σύστημα είναι «άτρωτο» στις αμερικανικές πιέσεις.
Η παγίδα του «binary choice»
Με αυτή την κίνηση, ο Λευκός Οίκος επιβάλλει ένα αδύνατο δίλημμα στις παγκόσμιες ναυτιλιακές:
-
Πληρώνεις το Ιράν και ρισκάρεις να σου κατασχέσουν το πλοίο οι Αμερικανοί.
-
Δεν πληρώνεις και ρισκάρεις να σου επιτεθούν οι Φρουροί της Επανάστασης.
Σε κάθε περίπτωση, τα πλοία σταματούν να κινούνται. Και όταν τα πλοία σταματούν, οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύονται. Είναι ειρωνικό, αν σκεφτεί κανείς ότι ο Τραμπ υποσχέθηκε φθηνή βενζίνη στους Αμερικανούς ψηφοφόρους, αλλά οι πράξεις του οδηγούν το γαλόνι πάνω από τα 5 δολάρια ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Το δώρο στο Πεκίνο και η «πειρατεία»
Για το Πεκίνο, η κατάσταση αυτή είναι θείο δώρο. Η Κίνα εισάγει το 80% του ιρανικού πετρελαίου, πληρώνοντας σε γιουάν. Η απειλή του Τραμπ να παρεμποδίσει αυτές τις συναλλαγές αποτελεί ευθεία επίθεση στην ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας.
Προσέξτε τη δυναμική: Μέχρι σήμερα, πολλές εταιρείες δίσταζαν να εγκαταλείψουν το δολάριο λόγω γραφειοκρατίας. Τώρα, αν οι ΗΠΑ σε κυνηγούν ούτως ή άλλως επειδή χρησιμοποιείς το γιουάν, το κόστος μετάβασης στο κινεζικό νόμισμα εκμηδενίζεται. Ο Τραμπ, προσπαθώντας να επιβάλει την ηγεμονία του δολαρίου, στην πραγματικότητα επιταχύνει την πτώση του. Ήδη η Κίνα ετοιμάζεται να στείλει δικά της πολεμικά πλοία για να συνοδεύουν τα τάνκερ, εμφανιζόμενη ως ο προστάτης της «ελευθερίας της ναυσιπλοΐας» απέναντι στην «αμερικανική πειρατεία».
Η ευρώπη τραβάει τον δικό της δρόμο
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι παραδοσιακοί σύμμαχοι κρατούν αποστάσεις. Το Ηνωμένο Βασίλειο αρνήθηκε να συμμετάσχει στον αποκλεισμό, προτιμώντας τη συνεργασία με τη Γαλλία. Η Ευρώπη, βλέποντας την αστάθεια, επιταχύνει την απεξάρτησή της.
-
Η Γαλλία χτίζει έξι νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες.
-
Η Ισπανία επενδύει μαζικά στο πράσινο υδρογόνο.
-
η Δανία και η Γερμανία κλείνουν συμφωνίες για αιολικά πάρκα στη Βαλτική.
Καμία από αυτές τις λύσεις δεν χρειάζεται το πέρασμα του Ορμούζ και καμία δεν απαιτεί την προστασία του αμερικανικού ναυτικού. Η «αποσύνδεση» (decoupling) της Ευρώπης από την αμερικανική αρχιτεκτονική ασφαλείας είναι πλέον γεγονός.
Διπλωματία του 20ού αιώνα σε έναν ψηφιακό 21ο
Η στρατηγική του Τραμπ θυμίζει τη «διπλωματία των κανονιοφόρων» του περασμένου αιώνα. Όμως, στον σημερινό κόσμο, η ισχύς δεν κρίνεται μόνο από το πόσα αεροπλανοφόρα έχεις, αλλά από το ποιος ελέγχει τα ψηφιακά κανάλια πληρωμών.
Όπως είδαμε στην περίπτωση της Βενεζουέλας το 2018, όταν αποκλείεις κάποιον από το σύστημα SWIFT, δεν τον γονατίζεις πάντα· μερικές φορές τον αναγκάζεις να χτίσει ένα εναλλακτικό σύστημα που δεν μπορείς πια να ελέγξεις. Το Ιράν και η Κίνα αποδεικνύουν ότι οι ψηφιακές ροές παρακάμπτουν τα φυσικά εμπόδια. Ο Τραμπ μπορεί να σταματήσει τα πλοία, αλλά το χρήμα έχει ήδη φτάσει στον προορισμό του. Και στο τέλος της ημέρας, ο λογαριασμός θα έρθει στον Αμερικανό καταναλωτή, ενώ το γιουάν θα εδραιώνεται ως ο μεγάλος κερδισμένος μιας κρίσης που η Ουάσιγκτον νόμιζε ότι μπορούσε να κερδίσει με τη βία.
