Η σκακιέρα της παρακμής: Γιατί η Κίνα «αγοράζει» χρόνο και η Αμερική κυνηγά φαντάσματα
Η γεωπολιτική ανάλυση της αναμέτρησης Ουάσινγκτον και Πεκίνου μέσα από το πρίσμα της παγίδας του Θουκυδίδη και της κατάρρευσης των αυτοκρατορικών ψευδαισθήσεων.
Ζούμε σε μια εποχή που η ιστορία δεν γράφεται πλέον με μελάνι, αλλά με οικονομικούς δείκτες και στρατηγική υπομονή. Η Κίνα κατάφερε κάτι που φάνταζε αδιανόητο: δημιούργησε ένα μοναδικό υβριδικό μοντέλο, μια σύζευξη κρατικής και ιδιωτικής επιχείρησης υπό την απόλυτη καθοδήγηση ενός σοσιαλιστικά αυτοπροσδιοριζόμενου κομματικού μηχανισμού. Το αποτέλεσμα; Deliver the goods. Η Κίνα «παρέδωσε τα αγαθά» και αυτό είναι το πιο πειστικό επιχείρημα στον πλανήτη σήμερα.
σχετικά άρθρα
Ενώ ο υπόλοιπος κόσμος ψηλαφίζει στο σκοτάδι ψάχνοντας λύσεις για το μέλλον, το Πεκίνο δηλώνει με αυτοπεποίθηση πως βρήκε τη φόρμουλα. Η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας τα τελευταία 30 χρόνια είναι ένα επίτευγμα που καμία άλλη χώρα, ούτε καν η Ινδία παρά τις προσπάθειές της, δεν έχει καταφέρει να προσεγγίσει. Είναι μια πραγματικότητα που κάνει την ηγεσία της να νιώθει εξαιρετικά άνετα, την ώρα που στην Ουάσινγκτον, η πολιτική σκηνή θυμίζει κακογραμμένο θεατρικό έργο με πρωταγωνιστές που ονειρεύονται αίθουσες χορού τύπου Σι Τζινπίνγκ στον Λευκό Οίκο.
Η «ομπρέλα» της Pax Americana και η στρατηγική ηρεμία
Το παράδοξο της υπόθεσης είναι πως η Κίνα πέτυχε αυτό το θαύμα υπό την ομπρέλα της αμερικανικής αυτοκρατορίας. Το Πεκίνο δεν βιάζεται. Γιατί να βιαστεί; Σήμερα, οι Κινέζοι ευημερούν σε έναν κόσμο όπου το δολάριο είναι το παγκόσμιο νόμισμα και οι ΗΠΑ διατηρούν 700 στρατιωτικές βάσεις. Η Κίνα έχει μία, στο Τζιμπουτί. Είναι τουλάχιστον αφελές να πιστεύουμε ότι θέλουν να διαταράξουν τη διεθνή κατάσταση. Δεν έχουν κανένα λόγο να ταράξουν τα νερά, αφού μέσα σε αυτά τα νερά κολυμπούν καλύτερα από όλους.
Ακόμα και στο πλαίσιο των BRICS, η έλλειψη πίεσης από την Κίνα για ένα εναλλακτικό νόμισμα προδίδει ακριβώς αυτό: την επίγνωση ότι το τρέχον σύστημα τους εξυπηρετεί. Οι Κινέζοι διανοούμενοι κατανοούν κάτι που η Δύση δυσκολεύεται να χωνέψει: αν οι ΗΠΑ αποφάσιζαν ξαφνικά να πάψουν να είναι αυτοκρατορία, η πλεύση για το Πεκίνο ίσως να μην ήταν τόσο ανέφελη. Η στρατηγική τους, λοιπόν, είναι το “take it easy”. Θέλουν να αποφύγουν την Παγίδα του Θουκυδίδη — τη μοιραία σύγκρουση μιας ανερχόμενης δύναμης με μια κυρίαρχη — χωρίς να χρειαστεί να περάσουν από τη φωτιά του πολέμου.
Η παγίδα του Θουκυδίδη και το αμερικανικό άρνηση
Για την αμερικανική ηγεσία, ο πόλεμος με την Κίνα μοιάζει πλέον με αυτόματη παραδοχή. Είναι η μόνη διέξοδος για να μην παραδεχθούν το προφανές: ότι η ιστορία και η οικονομία δείχνουν πως η αμερικανική αυτοκρατορία έφτασε στο τέλος της. Αντί να συζητάμε για το αν η επόμενη φάση της ανθρωπότητας θα είναι μια νέα αυτοκρατορία ή ένα πραγματικά πολυμερές παγκόσμιο καθεστώς —όπως αυτό που ονειρεύτηκαν μετά τους παγκόσμιους πολέμους— η Ουάσινγκτον βυθίζεται στην άρνηση.
Η συμπεριφορά των Αμερικανών ηγετών, ανεξαρτήτως προσώπου, δεν είναι ζήτημα ναρκισσισμού ή πνευματικής επάρκειας. Είναι ο ρόλος που τους επιβάλλει η παρακμή. Όταν το πλοίο βουλιάζει, ο καπετάνιος αρχίζει να χειρονομεί άσκοπα, ονειρευόμενος φανταστικές κατακτήσεις, από τη Γροιλανδία μέχρι τον Παναμά. Είναι η σπασμωδική κίνηση κάποιου που βλέπει τις πραγματικές του δυνάμεις να εξανεμίζονται και προσπαθεί να κρατηθεί από σύμβολα του παρελθόντος.
Το Ιράν ως μικρόκοσμος της παγκόσμιας αποτυχίας
Το παράδειγμα του Ιράν είναι αποκαλυπτικό. Η Ουάσινγκτον ζει με τη φαντασίωση ότι μπορεί να ελέγξει τις συμμαχίες της Τεχεράνης, να αλλάξει το καθεστώς και να διαμελίσει τη χώρα σε μικρότερα κράτη-πελάτες. Οι Κινέζοι, από την άλλη, κοιτάζουν και λένε απλώς: «Αφήστε το ήσυχο». Δεν είναι μόνο το πετρέλαιο —η Κίνα έχει πλέον τα μεγαλύτερα στρατηγικά αποθέματα στον κόσμο— είναι η ανάγκη για σταθερότητα.
Η αποτυχία των ΗΠΑ στο Ιράν δεν είναι μόνο στρατιωτική· είναι πολιτική και οικονομική. Το σχέδιο της επιβολής κατέρρευσε, όμως η Ουάσινγκτον αρνείται να πάρει το μάθημά της. Αντίθετα, αναζητά νέες «σκηνές» για το θέατρο του παραλόγου, ίσως στην Κούβα, προσπαθώντας να αναστήσει την εποχή πριν το 1959. Όμως, εκεί θα βρει μπροστά της ξανά την Κίνα, η οποία έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι θα προστατεύσει τα συμφέροντά της.
Το τέλος της ψευδαίσθησης
Το ερώτημα που τίθεται για εμάς είναι αν θα συνεχίσουμε να στηρίζουμε μια αυτοκρατορία σε αποδρομή που αναζητά αποδιοπομπαίους τράγους για τις αποτυχίες της. Η Κίνα καταλαβαίνει ότι ο χρόνος είναι με το μέρος της. Όσο οι ΗΠΑ προσκολλώνται στο προνόμιο να κυβερνούν το διεθνές σύστημα, τόσο εξασθενούν από μόνες τους.
Η «Παγίδα του Θουκυδίδη» δεν είναι νομοτέλεια, αλλά επιλογή. Το Πεκίνο επιλέγει τη διαχείριση της μετάβασης σε έναν πολυπολικό κόσμο χωρίς να ταράζει τη βάρκα. Η Ουάσινγκτον, δυστυχώς, δείχνει να μην μπορεί να ακούσει το μήνυμα. Η ιστορία όμως δεν περιμένει όσους αρνούνται να διαβάσουν τα σημάδια της.
