Κάτι συνέβη πρόσφατα στη Μέση Ανατολή που σχεδόν κανείς στην Ουάσιγκτον δεν συζητά, κι όμως αποτελεί το κλειδί για να καταλάβουμε την πορεία της παγκόσμιας ισχύος την επόμενη δεκαετία. Ενώ η κυβέρνηση Τραμπ επικεντρώνεται στην κλιμάκωση των δασμών και στον «οικονομικό πόλεμο» με το Πεκίνο, η Κίνα εμβαθύνει αθόρυβα το στρατιωτικό και οικονομικό της αποτύπωμα στον Περσικό Κόλπο. Το ερώτημα είναι «γιατί τώρα» και «γιατί με το Ιράν»; Η απάντηση αποκαλύπτει ότι αυτό που πλασάρεται στην αμερικανική κοινή γνώμη ως εμπορική διένεξη, είναι στην πραγματικότητα κάτι πολύ πιο δομικό και μη αναστρέψιμο.
σχετικά άρθρα
Η στρατηγική αρτηρία του πλανήτη
Τα Στενά των Χορμούζ δεν είναι απλώς μια ναυτιλιακή διαδρομή. Είναι η σφαγίτιδα φλέβα της παγκόσμιας οικονομίας. Από αυτό το στενό πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Όποιος ελέγχει τα Χορμούζ, δεν ελέγχει μόνο τη ροή της ενέργειας, αλλά ασκεί επιρροή σε κάθε κράτος που εξαρτάται από αυτήν – δηλαδή σχεδόν σε όλο τον πλανήτη. Οι ΗΠΑ το γνωρίζουν αυτό εδώ και 50 χρόνια, γι’ αυτό και ο Πέμπτος Στόλος εδρεύει στο Μπαχρέιν. Όλη η μεταπολεμική στρατηγική των ΗΠΑ βασίστηκε σε μία αρχή: καμία εχθρική δύναμη δεν θα ελέγξει τα Χορμούζ. Η Κίνα μόλις άλλαξε αυτόν τον υπολογισμό, υπομονετικά και αθόρυβα.
Η στρατηγική συμμαχία με το Ιράν
Η σχέση Κίνας-Ιράν δεν είναι νέα, αλλά πλέον επιταχύνεται με γεωμετρική πρόοδο. Η συμφωνία 25ετούς συνεργασίας, ύψους 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων, που υπεγράφη το 2021, βγαίνει πλέον από το «ψυγείο». Ενώ ο κόσμος είχε στραμμένη την προσοχή του στην Ουκρανία, τη Γάζα και τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, κινεζικές τεχνικές εταιρείες χτίζουν λιμενικές υποδομές στις νότιες ακτές του Ιράν. Κινεζικά πολεμικά πλοία συμμετέχουν σε κοινές ασκήσεις στον Κόλπο του Ομάν και κινεζικά κεφάλαια ρέουν στην ιρανική ενέργεια τη στιγμή που οι δυτικές κυρώσεις καθιστούν την Τεχεράνη οικονομικά απελπισμένη και στρατηγικά εύκαμπτη.
Πέρα από τον εμπορικό πόλεμο
Εδώ βρίσκεται το σημείο που η Ουάσιγκτον αρνείται να παραδεχθεί: Η κυβέρνηση Τραμπ υποσχέθηκε σκληρή στάση μέσω δασμών και τεχνολογικών περιορισμών. Όμως, όσο γινόταν όλος αυτός ο θόρυβος για τους ημιαγωγούς και τα ηλεκτρικά οχήματα, η Κίνα εκτελούσε μια εντελώς διαφορετική στρατηγική σε γεωπολιτικό επίπεδο. Δεν πολεμούσε στον εμπορικό πόλεμο· τον παρέκαμπτε. Μετακινήθηκε σε μια σκακιέρα όπου οι ΗΠΑ έχουν λιγότερα πιόνια και λιγότερη προσοχή. Η μεσολάβηση του Πεκίνου για την επαναπροσέγγιση Σαουδικής Αραβίας και Ιράν ήταν η στιγμή που θα έπρεπε να είχαν σημάνει συναγερμοί. Η Κίνα κατάλαβε πως αν εξουδετερώσει το σιιτικό-σουνιτικό χάσμα, αφαιρεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επιρροή της στην περιοχή.
Ο ρόλος του «αόρατου» μεσολαβητή
Στην κρίση της Υεμένης και τις επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, οι ΗΠΑ και η Βρετανία απαντούν με πυραύλους. Η Κίνα, αντίθετα, είναι η μόνη δύναμη που διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με όλους. Η Κίνα δεν είναι στον πόλεμο· είναι πάνω από τον πόλεμο. Το Πεκίνο φιλοτεχνεί την εικόνα του ως ο απαραίτητος μεσολαβητής σε έναν πολυπολικό κόσμο. Αυτή η προσέγγιση διακρίνεται από υπομονή και πειθαρχία, στοιχεία που έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τον συχνά αντιδραστικό και βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο επαναπροσδιορισμός του «ελέγχου»
Πρέπει να καταλάβουμε ότι ο έλεγχος των Χορμούζ από την Κίνα δεν θα μοιάζει με τον παραδοσιακό στρατιωτικό έλεγχο. Δεν χρειάζονται κανονιοφόροι όταν έχεις καλλιεργήσει οικονομικές εξαρτήσεις και έχεις εδραιωθεί φυσικά μέσω υποδομών. Η Κίνα προσφέρει ένα μοντέλο συνεργασίας που δεν απαιτεί ιδεολογική ευθυγράμμιση ή επιλογή στρατοπέδου. Γι’ αυτό οι χώρες του Κόλπου στρέφονται προς τα εκεί. Η Σαουδική Αραβία εξάγει πλέον περισσότερο πετρέλαιο στην Κίνα παρά σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, ενώ τα ΗΑΕ λειτουργούν ως κόμβος για κινεζικές χρηματοοικονομικές δραστηριότητες που παρακάμπτουν τις κυρώσεις.
Η κληρονομιά των υποδομών
Οι ΗΠΑ βασίστηκαν σε δασμούς και πιέσεις – εργαλεία κατάλληλα για οικονομικό ανταγωνισμό, αλλά ανεπαρκή για μακροπρόθεσμη γεωπολιτική τοποθέτηση. Η Κίνα επενδύει σε λιμάνια και ενεργειακά έργα που «κλειδώνουν» την επιρροή της για δεκαετίες. Οι υποδομές αντέχουν στον χρόνο. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες δημιουργούν εξαρτήσεις που δύσκολα ξετυλίγονται. Το Πεκίνο δεν λειτουργεί με βάση τους εκλογικούς κύκλους, αλλά με μια στρατηγική γενεών. Αν αυτή η τροχιά συνεχιστεί, η ισορροπία δυνάμεων σε μια από τις πιο κρίσιμες περιοχές του κόσμου θα έχει μετατοπιστεί οριστικά, όχι μέσα από μια σύγκρουση, αλλά μέσα από τη σιωπηρή συσσώρευση δομικών πλεονεκτημάτων.
