Ζούμε σε μια εποχή που η λέξη Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) μοιάζει να είναι η απάντηση σε κάθε ερώτηση, το «μαγικό ραβδί» που θα λύσει κάθε πρόβλημα και η υπόσχεση για έναν πλούτο χωρίς κόπο. Όμως, αν κάνουμε μια παύση και κοιτάξουμε πίσω, θα δούμε ότι αυτή η υστερία δεν είναι πρωτόγνωρη. Ο νευροεπιστήμονας Sam Harris ανέφερε πρόσφατα το βιβλίο του 1841, «Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds», και ο λόγος είναι απλός: εδώ και 400 χρόνια, κάθε κύκλος υπερβολής (hype cycle) ακολουθεί το ίδιο ακριβώς ψυχολογικό σενάριο.
σχετικά άρθρα
Ο διάσημος επενδυτής Sir John Templeton είχε προειδοποιήσει ότι οι τέσσερις πιο επικίνδυνες λέξεις στις επενδύσεις είναι: «Αυτή τη φορά είναι διαφορετικά». Είναι όμως; Η αλήθεια είναι πως το AI τρέχει αυτή τη στιγμή το ίδιο «πρόγραμμα» που έτρεξαν οι τουλίπες στην Ολλανδία και οι μετοχές του διαδικτύου το 2000. Για εμάς στην Ελλάδα, που έχουμε νιώσει στο πετσί μας τη «μανία» του Χρηματιστηρίου το ’99, το μάθημα θα έπρεπε να είναι ήδη κτήμα μας.
Η ανατομία της μανίας και η γλώσσα της αγοράς
Πριν αναλύσουμε το μέλλον, πρέπει να συμφωνήσουμε στους όρους. Η μανία συμβαίνει όταν η συλλογική πίστη αποσυνδέεται από την πραγματικότητα. Οι άνθρωποι σταματούν να σκέφτονται ορθολογικά και ακολουθούν ένα αφήγημα, είτε αυτό είναι ευφορικό είτε καταστροφικό. Μια φούσκα είναι ουσιαστικά μια μανία με «άρωμα» χρήματος. Είναι η μαζική ψυχολογία συν το κεφάλαιο.
Η τεχνολογία, από την άλλη, είναι οτιδήποτε επεκτείνει την ανθρώπινη ικανότητα. Κάποτε, το βιβλίο ήταν τεχνολογία. Η τυπογραφία, ο τροχός, ο ηλεκτρισμός. Όλα αυτά, όταν πρωτοεμφανίστηκαν, φάνταζαν αποσταθεροποιητικά. Κάθε φορά, οι άνθρωποι υπέθεταν ότι η καμπύλη της καινοτομίας θα ανεβαίνει για πάντα. Όμως, η ιστορία δείχνει ότι μετά το αρχικό άλμα, ακολουθεί η στασιμότητα ή η σταδιακή πρόοδος. Τα αυτοκίνητα αντικατέστησαν τα άλογα, αλλά μετά δεν άρχισαν ξαφνικά να πετάνε· απλώς έγιναν πιο αποδοτικά.
Από τις τουλίπες στα NFTs και το AI
Για να καταλάβουμε το σήμερα, πρέπει να γυρίσουμε το ρολόι 400 χρόνια πίσω, στη Μανία της Τουλίπας του 1630. Άνθρωποι πουλούσαν τα σπίτια τους για ένα βολβό λουλουδιού, επειδή πίστευαν στο αφήγημα της σπανιότητας. Όταν οι αγοραστές σταμάτησαν να εμφανίζονται, η εμπιστοσύνη εξατμίστηκε και οι τιμές κατέρρευσαν κατά 99% σε λίγες μέρες. Οι τουλίπες ήταν τα NFTs του 17ου αιώνα.
Το ίδιο συνέβη με τη φούσκα της South Sea Company το 1720, όπου δίνονταν υποσχέσεις για τεράστια κέρδη από το εμπόριο στη Νότια Αμερική, χωρίς η εταιρεία να έχει πραγματικά έσοδα. Η ιστορία «κάνει ρίμα», όπως λέει και ο Ray Dalio. Οι υποσχέσεις είναι απλώς υποσχέσεις μέχρι να συναντήσουν την πραγματικότητα. Σήμερα, οι CEOs της τεχνολογίας υπόσχονται τη δημιουργία της AGI (Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη) σε δύο χρόνια, θυμίζοντας τις υπερβολές του Thomas Edison.
Ο Edison, παρότι ιδιοφυής, ήταν ο Elon Musk της εποχής του. Υποσχόταν τσιμεντένια σπίτια που θα άλλαζαν τον κόσμο και ηλεκτρικά στυλό που απέτυχαν παταγωδώς. Το μάθημα είναι σαφές: πρέπει να βλέπουμε μέσα από το marketing hype. Οι ηγέτες της τεχνολογίας, όσο ικανοί κι αν είναι, συχνά πέφτουν έξω στα χρονοδιαγράμματα.
Θα μας αντικαταστήσουν οι μηχανές;
Πολλοί λένε: «Όχι, το AI είναι διαφορετικό γιατί αντικαθιστά τη σκέψη». Ας δούμε όμως το ιστορικό προηγούμενο. Όταν εμφανίστηκαν οι αριθμομηχανές το ’70, όλοι νόμιζαν ότι θα καταστρέψουν τα μαθηματικά. Αντίθετα, μας επέτρεψαν να κάνουμε πιο σύνθετα μαθηματικά, πιο γρήγορα. Τα βιβλία θεωρούνταν κάποτε «σήψη του εγκεφάλου», κάτι σαν την τηλεόραση σήμερα.
Τα νέα εργαλεία δεν εξαλείφουν τη σκέψη· εξαλείφουν τη σκέψη χαμηλού επιπέδου. Το AI δεν θα αντικαταστήσει την ανθρώπινη κρίση, το γούστο ή τη λογική υψηλού επιπέδου. Θα ενισχύσει εκείνους που φέρνουν αυτά τα στοιχεία στο τραπέζι. Στην ελληνική αγορά εργασίας, αυτό σημαίνει ότι η ανάγκη για επανεκπαίδευση (upskilling) είναι επιτακτική. Όπως δεν χρειαζόμαστε πια ανθρώπους να γράφουν σε γραφομηχανές, έτσι θα μετατοπιστούμε σε νέες δεξιότητες.
Το προσχέδιο επιβίωσης στον κύκλο της υπερβολής
Πώς μπορούμε λοιπόν να σκεφτόμαστε καθαρά μέσα σε αυτή τη δίνη; Υπάρχουν πέντε βασικές ιδέες:
-
Τα αφηγήματα ξεπερνούν την πραγματικότητα: Οι ιστορίες αναπτύσσονται ταχύτερα από την τεχνολογία.
-
Υπάρχουν περιορισμοί: Το AI περιορίζεται από τη φυσική, την ενέργεια, τα δεδομένα και το κόστος.
-
Οι θεσμοί ενισχύουν την πλάνη: Δισεκατομμυριούχοι και κυβερνήσεις δεν έχουν ανοσία στο FOMO (τον φόβο μη μείνουν εκτός).
-
Η αξία αναδύεται μετά τη διόρθωση: Το διαδίκτυο έγινε απαραίτητο μετά το σκάσιμο της φούσκας των dot-com.
-
Τα θεμέλια κινούνται αργά: Οι υποσχέσεις αλλάζουν εβδομαδιαία, αλλά η πραγματική υιοθέτηση παίρνει χρόνια.
Στην Ελλάδα, συχνά ενθουσιαζόμαστε με το «καινούργιο» ή το φοβόμαστε υπερβολικά. Η ψύχραιμη ματιά είναι το κλειδί. Το AI είναι ένα θαυμάσιο εργαλείο, αλλά η ανθρώπινη φύση παραμένει προβλέψιμη.
Ιδιοκτήτες εναντίον εργαζομένων
Σε κάθε τεχνολογική επανάσταση, οι ιδιοκτήτες ωφελούνται δυσανάλογα. Όταν φτιάχτηκαν οι σιδηρόδρομοι, δεν πλούτισαν οι εργάτες που έστρωναν τις ράγες, αλλά εκείνοι που κατείχαν τις διαδρομές. Το AI δίνει τη δυνατότητα σε κάθε επαγγελματία να γίνει «ιδιοκτήτης» του εαυτού του, κλιμακώνοντας τη μοναδική του δημιουργικότητα.
Αν εργάζεστε στο σύστημα κάποιου άλλου, το AI πιθανότατα θα αυξήσει την πίεση για παραγωγικότητα: περισσότερες εργασίες ανά ώρα, με λιγότερο κόστος. Αν όμως κατέχετε το δικό σας σύστημα, το AI σας δίνει περιθώριο κέρδους και ελευθερία. Το στοίχημα για τον Έλληνα επαγγελματία είναι να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία για να ενισχύσει τη δική του αξία, αντί να γίνει απλώς ένας πιο γρήγορος τροχός σε μια ξένη μηχανή.
