Η «Διάσκεψη Ανατολικής Μεσογείου» δίνει έδρα στο ψευδοκράτος και αφήνει έξω τη Λευκωσία
Ο Ερντογάν επανέφερε από το βήμα του ΟΗΕ την πρόταση για Διάσκεψη Ανατολικής Μεσογείου. Στην αρχική της διατύπωση του 2020 προέβλεπε ρητά παρουσία Τουρκοκυπρίων, ενώ το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών δηλώνει ότι συνομιλεί μόνο με κράτη που αναγνωρίζει. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ανήκει σε αυτά.
Η αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, όπου ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε την πρόταση για Διάσκεψη Ανατολικής Μεσογείου έξι χρόνια μετά την πρώτη της διατύπωση.
Μια πρόταση που γεννήθηκε το 2020 ως απάντηση στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το Φόρουμ Αερίου, επιστρέφει στη Γενική Συνέλευση με το ίδιο ακριβώς περιεχόμενο
σχετικά άρθρα
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πρότεινε ξανά τη σύγκληση Διάσκεψης Ανατολικής Μεσογείου, μιλώντας στην 81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 2026. Ανέφερε ότι η πρόταση θα συμβάλει στη δημιουργία κοινού εδάφους, και αμέσως μετά κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει το μόρφωμα των κατεχομένων και να συνάψει πολιτικές, διπλωματικές και οικονομικές σχέσεις μαζί του, όπως κατέγραψε το Report.az. Η σειρά των δύο προτάσεων μέσα στην ομιλία εξηγεί τη σχέση τους.
Τι είπε φέτος
Για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο ο τούρκος πρόεδρος χρησιμοποίησε ήπια γλώσσα. Δήλωσε ότι η Τουρκία επιθυμεί την επίλυση των υφιστάμενων ζητημάτων στη βάση των σχέσεων καλής γειτονίας και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, σύμφωνα με την Cyprus Mail. Στη συνέχεια επανέλαβε το αίτημα για «κυρίαρχη ισότητα και ίση διεθνή θέση» των Τουρκοκυπρίων και για τερματισμό της «απάνθρωπης απομόνωσης» που, κατά τον ίδιο, τους έχει επιβληθεί.
Η Greek Reporter σημειώνει ότι η Τουρκία παραμένει η μόνη χώρα που αναγνωρίζει το μόρφωμα, το οποίο τα Ηνωμένα Έθνη δεν αναγνωρίζουν, και ότι η θέση αυτή συγκρούεται με το διεθνώς αποδεκτό πλαίσιο επίλυσης βάσει των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η γέννηση της πρότασης, 22 Σεπτεμβρίου 2020
Η ιδέα δεν είναι φετινή. Ο Ερντογάν την παρουσίασε για πρώτη φορά στην 75η Γενική Συνέλευση, με βιντεοσκοπημένο μήνυμα, στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. Η τότε διατύπωση, όπως τη μετέφερε η Daily Sabah, αφήνει ελάχιστα περιθώρια ερμηνείας: πρότεινε περιφερειακή διάσκεψη όπου λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα και τα συμφέροντα όλων των παράκτιων κρατών και όπου παρίστανται επίσης οι Τουρκοκύπριοι.
Στην ίδια ομιλία απέδωσε τα προβλήματα της περιοχής σε μονομερή βήματα Ελλάδας και Ελληνοκυπρίων από το 2003, με μαξιμαλιστικές διεκδικήσεις.
Η ημερομηνία αποκτά νόημα όταν μπει δίπλα σε μια άλλη. Την ίδια μέρα, στις 22 Σεπτεμβρίου 2020, Αίγυπτος, Ισραήλ, Ελλάδα, Κύπρος, Ιταλία και Ιορδανία υπέγραψαν σε τελετή που φιλοξένησε το Κάιρο τον καταστατικό χάρτη που μετέτρεπε το East Mediterranean Gas Forum σε διακυβερνητικό οργανισμό, όπως κατέγραψαν τα Arab News. Η Τουρκία δεν συμμετείχε.
Ένα φόρουμ χωρίς την Άγκυρα
Το Φόρουμ Αερίου Ανατολικής Μεσογείου ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2019 και εδρεύει στο Κάιρο, με πλήρη μέλη Κύπρο, Αίγυπτο, Γαλλία, Ελλάδα, Ισραήλ, Ιταλία, Ιορδανία και Παλαιστίνη, και παρατηρητές την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο αποκλεισμός υπήρξε συνειδητή επιλογή. Ανάλυση του Natural Resource Governance Institute καταγράφει ότι τα ιδρυτικά μέλη απέκλεισαν σκόπιμα την Τουρκία, παρότι η πόρτα παρέμεινε τυπικά ανοιχτή για μελλοντικές εντάξεις. Το Atlantic Council εκτιμούσε ήδη τότε ότι η Άγκυρα δύσκολα θα προσκληθεί όσο η Κύπρος παραμένει μέλος, χωρίς προηγούμενη επίλυση της διαφοράς τους.
Η πρόταση για διάσκεψη, επομένως, δεν γεννήθηκε ως πρωτοβουλία ειρήνης σε κενό αέρος. Γεννήθηκε ως εναλλακτικό σχήμα, την ημέρα που το υπάρχον σχήμα αποκτούσε νομική υπόσταση χωρίς την Τουρκία.
Ποιος κάθεται στο τραπέζι
Το κρίσιμο ερώτημα κάθε πολυμερούς σχήματος αφορά τη σύνθεσή του. Εδώ η απάντηση υπάρχει, και τη δίνει το ίδιο το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.
Σε επίσημη απάντησή του προς το βρετανικό ινστιτούτο RUSI, το υπουργείο δηλώνει ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να συζητήσει την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας με όλα τα σχετικά παράκτια κράτη που αναγνωρίζει, με δίκαιο τρόπο και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Στο ίδιο κείμενο αναφέρει ότι η πρόταση για Διάσκεψη Ανατολικής Μεσογείου, ως κοινή πλατφόρμα συνεργασίας όλων των περιφερειακών παραγόντων, παραμένει στο τραπέζι.
Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία. Οι δύο διατυπώσεις, διαβασμένες μαζί, παράγουν συγκεκριμένο αποτέλεσμα: παράκτιος παράγοντας στο νησί θεωρείται η οντότητα των κατεχομένων, όχι το κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η υποδοχή της πρότασης επιβεβαίωσε ποιος αντιλήφθηκε το όφελος. Ο τότε πρωθυπουργός του μορφώματος Ερσίν Τατάρ δήλωσε ότι είναι έτοιμος να συμμετάσχει και ότι μια τέτοια διάσκεψη «θα μπορούσε να διεκδικήσει θέση στην ιστορία». Ο Ερντογάν παρουσίασε παράλληλα την ιδέα στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ και στη γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ, σε τηλεδιάσκεψη.
Τι άλλαξε από τότε
Δύο εξελίξεις καθιστούν την επαναφορά της πρότασης πιο βαριά από μια τυπική επανάληψη.
Η πρώτη αφορά την Κύπρο. Από το 2020 η Άγκυρα έχει εγκαταλείψει επισήμως το ομοσπονδιακό μοντέλο και υποστηρίζει λύση δύο κρατών, θέση που διατύπωσε ο Ερντογάν στα κατεχόμενα στις 20 Ιουλίου 2020, σύμφωνα με ανάλυση του Κέντρου Μελετών Al Jazeera. Η «κυρίαρχη ισότητα» που ζήτησε φέτος στη Νέα Υόρκη αποτελεί τη διπλωματική διατύπωση αυτής της θέσης.
Η δεύτερη αφορά το δίκαιο. Τον Μάιο του 2026 η Τουρκία παρουσίασε προσχέδιο νόμου που κωδικοποιεί τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα. Σύμφωνα με το Al-Monitor, το κείμενο ετοίμασε το Εθνικό Κέντρο Θάλασσας και Ναυτικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Άγκυρας, ενώ ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Ερντογάν Τσαγρί Ερχάν, αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής της προεδρίας, δήλωσε ότι αναμένει τη μετατροπή του σε νόμο σύντομα.
Η Άγκυρα δηλαδή προτείνει πολυμερές τραπέζι, ενώ ταυτόχρονα κωδικοποιεί μονομερώς τις διεκδικήσεις που θα έφερνε σε αυτό.
Γιατί αφορά την Αθήνα
Η ελληνική θέση απέναντι σε τέτοια σχήματα παραμένει σταθερή για δεκαετίες, και στηρίζεται σε δύο άξονες.
Ο πρώτος είναι νομικός. Η Αθήνα θεωρεί ότι η μόνη προς οριοθέτηση διαφορά με την Τουρκία αφορά την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, και ότι επιλύεται είτε διμερώς είτε στο Διεθνές Δικαστήριο. Μια περιφερειακή διάσκεψη μεταφέρει το ζήτημα από το πεδίο του δικαίου στο πεδίο της διαπραγμάτευσης, όπου το μέγεθος μετράει περισσότερο από τον τίτλο.
Ο δεύτερος είναι πολιτικός και αφορά τη Λευκωσία. Κάθε σχήμα που φέρνει στο ίδιο τραπέζι εκπροσώπους των κατεχομένων παράγει αναγνώριση de facto, ανεξάρτητα από τις διατυπώσεις που θα συνοδεύσουν την πρόσκληση.
Υπάρχει και τρίτη διάσταση, πρακτική. Η ενεργειακή αρχιτεκτονική της περιοχής έχει ήδη χτιστεί γύρω από το Φόρουμ του Καΐρου, με την Ελλάδα ιδρυτικό μέλος και την Ευρωπαϊκή Ένωση παρατηρητή. Μια νέα διάσκεψη δεν θα συμπλήρωνε αυτό το σχήμα. Θα το ανταγωνιζόταν.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν αφορά τη διάθεση για διάλογο. Αφορά τη σύνθεση. Και η απάντηση βρίσκεται ήδη γραμμένη, σε δύο κείμενα του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών και σε μία ομιλία του 2020.
