Ο Θεόδωρος Βρυζάκης, καταγόμενος από τη Θήβα, αναγνωρίζεται ως ο κορυφαίος Έλληνας εκπρόσωπος της ιστορικής ζωγραφικής κατά τον 19ο αιώνα. Το έργο του περιλαμβάνει εμβληματικές συνθέσεις εμπνευσμένες από την Ελληνική Επανάσταση, ένας αγώνας στον οποίο υπήρξε και ο ίδιος θύμα, καθώς είχε χάσει τον πατέρα του. Μετά την παραμονή του στο Ορφανοτροφείο της Αίγινας, που είχε ιδρυθεί από τον Καποδίστρια, ο Βρυζάκης μετέβη στο Μόναχο. Από το 1835, σπούδασε ζωγραφική στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου και στη Νυρεμβέργη, λαμβάνοντας υποτροφία από το ελληνικό κράτος. Στα μέσα του 19ου αιώνα, αφού διέμεινε για ορισμένα έτη στην Ελλάδα, ο καλλιτέχνης επισκέφθηκε τους ιστορικούς τόπους της Επανάστασης. Ένα από τα έργα που φιλοτέχνησε μετά την επιστροφή του στο Μόναχο είναι το «Στρατόπεδο του Καραϊσκάκη», το οποίο ολοκληρώθηκε το 1855. Ο πίνακας αυτός απεικονίζει λεπτομερώς την ατμόσφαιρα του ελληνικού στρατοπέδου στο Φάληρο, τον Απρίλιο του 1827. Η στρατιωτική επιχείρηση εκείνης της περιόδου αποσκοπούσε στην άρση της πολύμηνης πολιορκίας της Ακρόπολης των Αθηνών από τα στρατεύματα του Κιουταχή. Η συγκεκριμένη μάχη, η οποία υπήρξε η σημαντικότερη μετά την Άλωση του Μεσολογγίου το 1826, δεν είχε θετική έκβαση για την ελληνική πλευρά. Στις 22 Απριλίου 1827, ο Γεώργιος Καραϊσκάκης έχασε τη ζωή του στο Φάληρο. Ακολούθως, οι Έλληνες υπέστησαν σοβαρή ήττα στη Μάχη του Αναλάτου, ενώ τον Μάιο η Ακρόπολη παραδόθηκε και η Αττική περιήλθε υπό τουρκική κυριαρχία. Ο πίνακας ενσωματώνει τα χαρακτηριστικά στοιχεία του αναγνωρίσιμου ύφους του Βρυζάκη, όπου κυριαρχούν ο ρομαντισμός, η ευαισθησία, η εξιδανίκευση και η ευγένεια. Το έργο παρουσιάστηκε το 1862 στη Διεθνή Έκθεση του Λονδίνου. Δύο έτη νωρίτερα, ο οίκος Lemercier στο Παρίσι κυκλοφόρησε λιθογραφία του έργου με τίτλο «Το εν Πειραιεί στρατόπεδον του Καραϊσκάκη κατά το έτος 1827». Η δίγλωσση επιγραφή του χαρακτικού περιλαμβάνει την αφιέρωση του Βρυζάκη «τη ελληνική φυλή και τοις φίλοις αυτής ταπεινότατα την εικόνα ταύτην ανατίθησιν», με την αντίστοιχη γαλλική μετάφραση «dédié à la nation grecque et aux Philhellènes». Στο βάθος της σύνθεσης, χαμηλότερα από την κεντρική απεικόνιση, εκτείνεται η περιοχή από το Φάληρο έως την Αθήνα, όπου διακρίνονται ευκρινώς ο βράχος της Ακρόπολης, ο Λυκαβηττός και ο λόφος του Φιλοπάππου. Το φως στον πίνακα, σύμφωνο με τη ρομαντική αντίληψη του Βρυζάκη, είναι το χαρακτηριστικό μελένιο φως που συναντάται σε έργα περιηγητών ζωγράφων. Στην αριστερή πλευρά της σκηνής απεικονίζεται ο Karl Krazeisen (1794-1878), ο φιλέλληνας Βαυαρός υπαξιωματικός που συμμετείχε στην εν λόγω επιχείρηση, φορώντας τη γαλάζια στρατιωτική του στολή και δείχνοντας με χειρονομία προς την Ακρόπολη. Ο Krazeisen διέμεινε στην Ελλάδα για αρκετούς μήνες (1826-1827), επισκεπτόμενος στρατόπεδα και φιλοτεχνώντας επιτόπου πορτρέτα αγωνιστών και φιλελλήνων, διασώζοντας έτσι τις φυσιογνωμίες τους. Αυτά τα σημαντικά σχέδια, εκτελεσμένα με μολύβι, φέρουν τις υπογραφές των εικονιζομένων και λιθογραφήθηκαν αργότερα στο Μόναχο, αποσπώντας ευρεία διάδοση, ενώ σήμερα ανήκουν στην Εθνική Πινακοθήκη. Παρόλο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αυτοδίδακτος και ερασιτέχνης, ο Krazeisen είχε σπουδάσει ζωγραφική στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου. Η πολυπρόσωπη αυτή σύνθεση, που περιλαμβάνει Έλληνες αγωνιστές και φιλέλληνες αξιωματικούς, παρουσιάζει ενδιαφέρον ως προς τη διάταξη, την ποικιλία και την επεξεργασία της. Στο οχυρωμένο ύψωμα δεξιά, όπου ανεμίζει η επαναστατική λευκή σημαία με τον γαλάζιο σταυρό, παρατάσσονται σε ευθεία γραμμή περίπου 15 άνδρες. Επικεφαλής είναι ο Καραϊσκάκης, ο οποίος υποδεικνύει την Ακρόπολη, ως τον στόχο της επικείμενης επίθεσης για τη σωτηρία της. Ο Ελβετογερμανός Karl Wilhelm von Heideck, μετέπειτα μέλος της επιτροπής αντιβασιλείας, παρατηρεί το πεδίο των επιχειρήσεων με διόπτρα. Ο Heideck, εκτός από στρατιωτικός, ήταν και ζωγράφος, και μία δική του σύνθεση με το ίδιο θέμα αποτέλεσε το εικονογραφικό πρότυπο για τον Βρυζάκη. Δίπλα του στέκονται, μεταξύ άλλων, ο Κίτσος Τζαβέλλας, ο Ιωάννης Μακρυγιάννης, ο Σκωτσέζος συνταγματάρχης Thomas Gordon και ο Άγγλος ναύαρχος Frank Abney Hastings. Για την απόδοση των φυσιογνωμιών τους, ο Βρυζάκης βασίστηκε στις απεικονίσεις του Βαυαρού Karl Krazeisen. Ένα λευκό και ένα μαύρο άλογο συμβάλλουν στη μετάβαση από το χαμηλότερο στο υψηλότερο τμήμα της σύνθεσης, οδηγώντας το βλέμμα προς το ύψωμα όπου οι αρχηγοί καταστρώνουν το σχέδιο της επιχείρησης. Ο πίνακας παρουσιάζει ένα πλήθος ανδρών, με διαφοροποιημένες στάσεις, ενασχολήσεις και ενδυμασίες, συνθέτοντας ένα ζωντανό και αρμονικό σύνολο. Παιδιά, νέοι και ηλικιωμένοι συστρατεύονται στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, σε αυτή την υψηλού συμβολισμού μάχη με στόχο την Ακρόπολη και την απελευθέρωση της κοιτίδας του δυτικού πολιτισμού, σε μία σύνθεση με σαφές ιδεολογικό περιεχόμενο. Στο κέντρο, ένας αρματωμένος Έλληνας αγωνιστής απεικονίζεται όρθιος. Η μορφή του αναδεικνύεται τόσο από την τοποθέτηση, τη στάση και τη χειρονομία του, όσο και από τη χρήση του χρώματος – με το εντυπωσιακό λευκό και το ζωηρό κόκκινο της ενδυμασίας του – και του φωτός. Ο νεαρός άνδρας ακουμπά ελαφρά στα λίθους του τείχους και συνομιλεί με έναν μεγαλύτερο σε ηλικία συμπολεμιστή του, ο οποίος κάθεται στο έδαφος. Ένας νεαρός φουστανελάς τον πλησιάζει για να του προσφέρει μια καπνοσύριγγα. Πολλοί ένοπλοι άνδρες τους περιβάλλουν: κάποιοι καπνίζουν, άλλοι πίνουν, ένας με καφέ κάπα παρακολουθεί σκεπτικός, κάποιος παίζει μουσική, ενώ άλλος αναπαύεται με το όπλο του, μοιάζοντας να συλλογίζεται ή να ονειροπολεί. Ένα σκυλί περιφέρεται δίπλα τους. Κατά την ανάπαυλα της μάχης, ορισμένοι ασχολούνται με την οχύρωση, άλλοι συζητούν, κάποιοι συγκεντρώνονται γύρω από τον ιερωμένο που ευλογεί, ενώ άλλοι ψήνουν στη σούβλα, διατηρώντας ωστόσο όλοι την ετοιμότητά τους για μάχη.
