Τα πρόσφατα περιστατικά βίας και εκφοβισμού, με κύριους θύτες ανήλικους μαθητές, αναδεικνύουν την επιτακτική ανάγκη για στενότερη συνεργασία μεταξύ θεσμών, εκπαιδευτικών, γονέων και ειδικών ψυχικής υγείας. Παράλληλα, τονίζεται η σημασία της ενίσχυσης και αποδοχής του συστήματος υποστήριξης της σχολικής κοινότητας με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς.
σχετικά άρθρα
Οι εκπαιδευτικές ομοσπονδίες δασκάλων (ΔΟΕ) και καθηγητών (ΟΛΜΕ) έχουν επισημάνει σε ανακοινώσεις τους την ανάγκη για μόνιμη και σταθερή παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών σε κάθε σχολείο από την αρχή του σχολικού έτους, με στόχο την ουσιαστική παρέμβαση προς όφελος μαθητών και εκπαιδευτικών.
Η αύξηση του αριθμού των ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία αποτελεί μέρος της Εθνικής Στρατηγικής για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων. Από το 2020, η στελέχωση των σχολείων με τις συγκεκριμένες ειδικότητες έχει τεθεί στις προτεραιότητες του Υπουργείου Παιδείας. Συγκεκριμένα, από το 2022 έως το 2025 έχουν προσληφθεί 631 μόνιμοι ψυχολόγοι, εκ των οποίων οι 326 το 2025. Κατά την τρέχουσα σχολική χρονιά, 2025-26, ο συνολικός αριθμός ψυχολόγων που υπηρετούν σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης (νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια, λύκεια), συμπεριλαμβανομένων των αναπληρωτών, ανέρχεται σε 1.977.
Οι αρμοδιότητες των σχολικών ψυχολόγων είναι παιδαγωγικές, όπως εξήγησε η Σύμβουλος Ψυχολόγων του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής και εκπαιδευτική ψυχολόγος, Μαρία Κουλιανού. Περιλαμβάνουν την πλαισίωση της επικοινωνίας με το εκπαιδευτικό προσωπικό, τους μαθητές και τους γονείς, τηρώντας την αρχή του απορρήτου. Επίσης, αναπτύσσουν διεπιστημονική συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς και παρέχουν υποστηρικτική πλαισίωση στα παιδιά.
Σε περίπτωση αιτήματος από τον διευθυντή του σχολείου και τον σύλλογο διδασκόντων, οι παρεμβάσεις του ψυχολόγου πραγματοποιούνται σε τρία στάδια: πρώτον, διερεύνηση του ψυχολογικού, παιδαγωγικού και εκπαιδευτικού προφίλ του παιδιού πριν από οποιαδήποτε διάγνωση, για την έγκαιρη ανίχνευση δυσκολιών. Δεύτερον, δημιουργία υποστηρικτικού πλαισίου με τον εκπαιδευτικό του τμήματος ένταξης, μέσω εξατομικευμένου προγράμματος. Τρίτον, παροχή υποστήριξης στον μαθητή και την οικογένειά του, ώστε να μπορεί να υποστηρίξει το παιδί εντός και εκτός σχολείου.
Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Στρατηγικής, η τρέχουσα αναλογία ψυχολόγων ανά σχολική μονάδα είναι 1 προς 5. Η κ. Κουλιανού υπογράμμισε ότι «δεν αρκεί ένας ψυχολόγος σε ένα σχολείο για μία ημέρα την εβδομάδα», τονίζοντας ότι η παρουσία του ψυχολόγου είναι αναγκαία αλλά όχι πάντα επαρκής, καθώς η βία αποτελεί ένα ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο. Για να επιτευχθεί ουσιαστική δυναμική, απαιτείται συνεχής παρουσία, συχνή επικοινωνία με τον σύλλογο διδασκόντων για έγκαιρη ενημέρωση και στενή επαφή με τους γονείς. Μία σημαντική εξέλιξη είναι η ένταξη 600 επιπλέον σχολείων σε δίκτυο συνεργασιών, επιτρέποντας στους ψυχολόγους γειτονικών σχολείων να τα επισκέπτονται μετά από αίτηση στο ΚΕΔΑΣΥ.
Η Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων 2025-2030, η οποία εκπονήθηκε από επιστημονική επιτροπή με πρόεδρο την καθηγήτρια Εγκληματολογίας Βασιλική Αρτινοπούλου, περιλαμβάνει 29 πολιτικές και 69 μέτρα, προτείνοντας μια συγκροτημένη, ολιστική αντιεγκληματική πολιτική με έμφαση στην πρόληψη. Η κ. Αρτινοπούλου τόνισε την κυβερνητική βούληση για εφαρμογή της στρατηγικής.
Ειδικότερα για την ενδοσχολική βία, η στρατηγική προτείνει: * Πλήρη κάλυψη όλων των σχολικών μονάδων με σχολικό ψυχολόγο και σταδιατική βελτίωση της αναλογίας από 1:5 σε 1:3 και, μακροπρόθεσμα, σε 1:2 σχολεία. * Εκπαίδευση των μαθητών στην ειρηνική επίλυση συγκρούσεων και τη διαμεσολάβηση, καθώς και υποχρεωτική «κοινωνική εργασία» στο σχολείο για τους μαθητές που εκφοβίζουν. * Ενίσχυση των εκπαιδευτικών μέσω του ρόλου των συμβούλων εκπαίδευσης, με καθιέρωση υποχρεωτικής παρουσίας τους στα σχολεία δικαιοδοσίας τους τρεις φορές την εβδομάδα. * Ενδυνάμωση της συνεργασίας σχολείου-οικογένειας-κοινότητας, με καθιέρωση υποχρεωτικής ενδοσχολικής συνεκπαίδευσης εκπαιδευτικών, μαθητών και γονέων/κηδεμόνων την 11η Δεκεμβρίου (Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού), με πρόβλεψη δικαιολογημένης άδειας για τους γονείς. Προτείνεται επίσης υποχρεωτική διασύνδεση τουλάχιστον δύο όμορων σχολείων για κοινές δράσεις.
Τη σημασία της αλλαγής φιλοσοφίας στους οδηγούς σπουδών υπογράμμισε και η σχολική ψυχολόγος Ελίνα Κατσαδούρη. Ενώ οι ελληνικοί οδηγοί καθορίζουν λεπτομερώς τα καθήκοντα των σχολικών ψυχολόγων, δεν διερευνούν και δεν εφαρμόζουν τον ουσιαστικό ρόλο της διασύνδεσης μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών υποστήριξης του μαθητή. Αντίθετα, σε Αυστραλία και Ευρωπαϊκή Ένωση δίνεται βαρύτητα στη συνολική ψυχική ευεξία και συναισθηματική ισορροπία των μαθητών έναντι της ακαδημαϊκής επιτυχίας, με σαφείς διαδικασίες για συμβουλευτικά αιτήματα που απαιτούν την εμπλοκή άλλων ειδικοτήτων, υποστηριζόμενες από κρατικούς μηχανισμούς.
Η κ. Κουλιανού επιβεβαίωσε ότι στόχος της πολιτικής για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας ανηλίκων πρέπει να είναι ένας οδηγός σπουδών που δεν θα είναι μόνο γνωστικά προσανατολισμένος. Μία πολιτική που ενθαρρύνει τη συνεργασία, περιλαμβάνει επιμορφώσεις, οδηγούς, εκπαιδευτικό υλικό και ένα νέο πρόγραμμα σπουδών που θα επενδύει στη διαμόρφωση αξιών, σε εμπειρίες εντός και εκτός σχολείου (φύση, κοινωνικά ερεθίσματα, μουσεία, άθληση), μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη και όχι μόνο στην αντιμετώπιση του φαινομένου.
