Πόλεμος στο δωρεάν νυστέρι: Ποιος φοβάται τους εθελοντές;
Στις 21 Οκτωβρίου του 2020, σε ένα χωριό του Δήμου Φαιστού στην Κρήτη, πέντε Γερμανοί εθελοντές –τέσσερις κτηνίατροι και μια συνεργάτιδά τους– βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη σύλληψη. Ο λόγος; Διενεργούσαν δωρεάν στειρώσεις αδέσποτων ζώων. Η Αστυνομία ανακοίνωσε ότι κατηγορούνταν για «λειτουργία κτηνιατρείου χωρίς την προβλεπόμενη άδεια», ενώ η γερμανική οργάνωση που τους στήριζε κατήγγειλε τη διακοπή της δράσης και την κράτησή τους για 28 ολόκληρες ώρες.
Ένα παράδοξο συμβάν σε μια χώρα που παλεύει να περιορίσει τον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των αδέσποτων. Εδώ, η δωρεάν κτηνιατρική προσφορά μπορεί να σε οδηγήσει στο αστυνομικό τμήμα.
Πότε ο επιστημονικός έλεγχος μετατρέπεται σε συντεχνιακή περιφρούρηση;
Στα ίδια επίσημα έγγραφα, η προστασία της δημόσιας υγείας και η ευζωία των ζώων συνυπάρχουν με την υπεράσπιση επαγγελματικών συμφερόντων. Αυτό γεννά ένα αμείλικτο ερώτημα: πότε ο αναγκαίος επιστημονικός έλεγχος μετατρέπεται σε συντεχνιακή περιφρούρηση;
Το αρχείο του Πανελλήνιου Κτηνιατρικού Συλλόγου (ΠΚΣ) αποκαλύπτει μια μακρά ιστορία. Τον Οκτώβριο του 2013, στις Σέρρες, ο ΠΚΣ κατήγγειλε πρόγραμμα με αλλοδαπούς κτηνιάτρους. Ακολούθησαν εξώδικα και εισαγγελική αναφορά, με τον Σύλλογο να διαμαρτύρεται ρητά για την επιλογή ξένων αντί Ελλήνων κτηνιάτρων από τον δήμο.
Το 2016, στον Τύρναβο, μια νέα εξώδικη παρέμβαση στόχευσε πρόγραμμα σε συνεργασία με γερμανική φιλοζωική οργάνωση. Το 2017, στα Χανιά, η ματαίωση εθελοντικών στειρώσεων προκάλεσε την αντίδραση ακόμη και του τοπικού Δικηγορικού Συλλόγου, ο οποίος επισήμανε ότι 1.500 ζώα περίμεναν να στειρωθούν και πως η προσφορά δωρεάν υπηρεσιών έπρεπε να αντιμετωπίζεται με ευγνωμοσύνη.
Η ιστορία δεν τελειώνει εκεί. Σύμφωνα με την Πανελλαδική Φιλοζωική και Περιβαλλοντική Ομοσπονδία, η μήνυση του ΠΚΣ για τις στειρώσεις στα Χανιά τέθηκε στο αρχείο ως «νόμω αβάσιμη». Τον Φεβρουάριο του 2018, μια νέα δράση πραγματοποιήθηκε κανονικά. Στη Σητεία, το 2017, ένα φιλοζωικό σωματείο κατήγγειλε παρέμβαση ιδιωτών κτηνιάτρων σε χώρο στειρώσεων. Ενώ το 2021, στη Λάρισα, αστυνομικός έλεγχος μετά από ανώνυμη καταγγελία διέκοψε προσωρινά ένα πρόγραμμα, το οποίο, όμως, ολοκληρώθηκε χωρίς να διαπιστωθούν παρανομίες.
Όταν η καταγγελία προηγείται της στείρωσης
Οι θεσμικές παρεμβάσεις συνεχίστηκαν ακάθεκτες. Τον Μάιο του 2024, στο Ίλιον, ο ΠΚΣ ανακοίνωσε ότι απέστειλε καταγγελία στον δήμο, στις κτηνιατρικές υπηρεσίες, στην Αστυνομία και στην Εισαγγελία. Αποτέλεσμα; Η άμεση απόσυρση δημοτικής ανάρτησης για πρόγραμμα εθελοντικών στειρώσεων. Η οργάνωση Vets in Action υποστήριξε ότι η δράση ακυρώθηκε. Την ίδια χρονιά, στη Μυτιλήνη, ο Σύλλογος παρενέβη για προγραμματισμένες στειρώσεις από Δανούς εθελοντές, υποστηρίζοντας ότι «διαθέτει δικό του δίκτυο και δεν απαιτείται η έλευση αλλοδαπών κτηνιάτρων». Στην Αίγινα, οι καταγγελίες επεκτάθηκαν σε δράση του Zero Stray Pawject, ακόμη και στη λήψη δειγμάτων DNA, μια πράξη διαφορετική από τη χειρουργική στείρωση. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για τις εξελίξεις στην Πολιτική γύρω από το θέμα.
Το 2026, οι παρεμβάσεις συνεχίστηκαν στο Χαλάνδρι και στη Ναυπακτία, καθώς και στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, όπου ο ΠΚΣ ζήτησε έλεγχο δημοτικής συνεργασίας με το Zero Stray Pawject, επικαλούμενος μεταξύ άλλων «αθέμιτο ανταγωνισμό». Και πάλι στη Ναυπακτία τον Νοέμβριο, με αναφορά στην Εισαγγελία για τις συνθήκες δράσης Γερμανών εθελοντών. Το ζήτημα του «αθέμιτου ανταγωνισμού» εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την Οικονομία του κτηνιατρικού κλάδου.
Ασφαλώς, η στείρωση αποτελεί χειρουργική πράξη που απαιτεί επιστημονική επάρκεια, κατάλληλους χώρους, ασφαλή αναισθησία και μετεγχειρητική φροντίδα. Ωστόσο, το άρθρο 10 του Ν. 4830/2021 επιτρέπει ρητά δωρεάν στειρώσεις αδέσποτων από εθελοντές κτηνιάτρους της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η επίκληση της ασφάλειας δεν μπορεί να μετατρέπεται σε τεκμήριο ενοχής για κάθε εθελοντική πρωτοβουλία.
Το παράδοξο; Ο ίδιος ο ΠΚΣ διαθέτει δίκτυο εθελοντών κτηνιάτρων, το οποίο τον Οκτώβριο του 2026 πραγματοποίησε 100 στειρώσεις αδέσποτων γατών στο Άστρος Κυνουρίας. Σύμφωνα με τις δημοσιοποιημένες ανακοινώσεις του, το ίδιο δίκτυο είχε πραγματοποιήσει άλλες 100 στειρώσεις στην περιοχή το 2025, περίπου 60 στην Καλαμάτα και 274 στο Ξυλόκαστρο και στο Κιάτο το 2024. Αυτοί οι αριθμοί, αν και δεν συνιστούν πλήρη απολογισμό της δραστηριότητάς του, αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν αναλογιστούμε ότι το 2013, μία και μόνο αποστολή Ευρωπαίων εθελοντών είχε πραγματοποιήσει, σύμφωνα με τον Φιλοζωικό Όμιλο Σερρών, 531 στειρώσεις μέσα σε μόλις 21 ημέρες, παρά τις παρεμβάσεις του ΠΚΣ. Το 2014, μάλιστα, η Πανελλαδική Φιλοζωική και Περιβαλλοντική Ομοσπονδία κατήγγειλε ότι ο Δήμος Σερρών ακύρωσε προγραμματισμένη ευρωπαϊκή εθελοντική αποστολή επικαλούμενος συνεργασία με το δίκτυο του ΠΚΣ – ισχυρισμός που απορρίφθηκε από τον δήμο, ο οποίος στη συνέχεια πραγματοποίησε πρόγραμμα με Έλληνες εθελοντές.
Κανείς δεν αμφισβητεί την ανεκτίμητη προσφορά των κτηνιάτρων που συμμετέχουν αφιλοκερδώς σε αυτές τις δράσεις. Το ερώτημα, όμως, παραμένει αμείλικτο: μήπως αυτές οι αποσπασματικές πρωτοβουλίες κινδυνεύουν να λειτουργήσουν περισσότερο ως επικοινωνιακό άλλοθι παρά ως ουσιαστική απάντηση σε ένα πρόβλημα εθνικής κλίμακας, όταν ο ίδιος φορέας που προβάλλει τις δικές του δωρεάν στειρώσεις αντιμετωπίζει με καταγγελίες, εξώδικα και εισαγγελικές αναφορές τις αντίστοιχες πρωτοβουλίες άλλων; Το πραγματικό ζήτημα, τελικά, δεν είναι εάν οι δωρεάν στειρώσεις είναι αποδεκτές, αλλά ποιος δικαιούται να τις πραγματοποιεί και ποιος αποφασίζει ποιες συνεργασίες θεωρούνται θεμιτές.
Διότι, όσο η διαχείριση των αδέσποτων αντιμετωπίζεται και ως πεδίο υπεράσπισης επαγγελματικών κεκτημένων, το τίμημα δεν το πληρώνουν όσοι υπογράφουν εξώδικα. Το πληρώνουν τα ζώα που συνεχίζουν να γεννιούνται, να εγκαταλείπονται και να πεθαίνουν στον δρόμο, ενώ η πρόληψη, αντί να αποτελεί αδιαπραγμάτευτη δημόσια υποχρέωση, κινδυνεύει να μετατραπεί σε αντικείμενο συντεχνιακής διαμάχης. Και αυτό αφορά όλους μας.

