Μεσαία τάξη: Εξαφανίζεται ή μεταλλάσσεται; Η νέα απειλή
Η μεσαία τάξη, ο άλλοτε ακλόνητος πυλώνας των δυτικών κοινωνιών, βρίσκεται σε μια πρωτοφανή μετάλλαξη. Αυτό που κάποτε ήταν ο κορμός της σταθερότητας και της προόδου, σήμερα δέχεται καταιγιστικά χτυπήματα. Από την ελληνική «αντιπαροχή» που έπλασε μια τάξη μικροϊδιοκτητών, μέχρι την παγκοσμιοποίηση και την τεχνητή νοημοσύνη, η μεσαία τάξη αγωνίζεται για την επιβίωσή της.
σχετικά άρθρα
Η «αντιπαροχή» στη μεταπολεμική Ελλάδα δεν ήταν απλώς μια έξυπνη λύση στέγασης. Ήταν ένα κοινωνικό εργαλείο που δημιούργησε μια ευρεία τάξη μικροϊδιοκτητών. Αυτοί οι άνθρωποι, έχοντας «κάτι περισσότερο να χάσουν από τις αλυσίδες τους», όπως έλεγε και η δεξιά προπαγάνδα του ’81 για το ΠΑΣΟΚ, έγιναν η ραχοκοκαλιά του πολιτικού κέντρου. Είχαν την τόλμη να ρισκάρουν με μικρές επιχειρήσεις – το μπακάλικο, το ραφτάδικο, το ταξί – χωρίς όμως τις «μεγάλες φουρτούνες» των μεγάλων κεφαλαιούχων.
Ωστόσο, ο καπιταλισμός, όπως τόνιζαν ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ένγκελς στο «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» το 1848, έχει την τάση να επεκτείνεται αδιάκοπα, κλονίζοντας όλες τις κοινωνικές καταστάσεις. Και έτσι έγινε. Η παλιά μεσαία τάξη δέχτηκε το πρώτο κύμα: τα σουπερμάρκετ κατάπιαν τα μπακάλικα, οι βιομηχανίες ενδυμάτων τις βιοτεχνίες, οι πλατφόρμες τα ταξί.
Σήμερα, η σύνθεση της μεσαίας τάξης έχει αλλάξει δραματικά. Περιλαμβάνει γιατρούς, δικηγόρους, εργαζόμενους με ειδικές δεξιότητες, όσους δηλαδή κατέχουν «πνευματικό κεφάλαιο». Όμως, ακόμη και αυτή η νέα μεσαία τάξη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα, τρομακτική απειλή: την τεχνητή νοημοσύνη (AI).
Οι οικονομικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η μεσαία τάξη της Δύσης ήταν η μεγάλη χαμένη της παγκοσμιοποίησης. Τώρα, η AI αναλαμβάνει να αντικαταστήσει βοηθούς δικηγόρων, λογιστών, μεταφραστές, ακόμη και εργοδηγούς. Η «υπόσχεση» είναι ότι σύντομα θα έρθει η σειρά των ίδιων των δικηγόρων, των λογιστών, δηλαδή όλων μας, αμφισβητώντας ακόμα και το πολιτικό σύστημα όπως το γνωρίζουμε.
Ο οικονομολόγος Ντάρον Ατζέμογλου μιλά για μια «καδμεία νίκη του φιλελευθερισμού». Υποστηρίζει ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία αποτυγχάνει σήμερα ακριβώς επειδή πέτυχε στο παρελθόν. Οι μορφωμένες ελίτ της μεταβιομηχανικής εποχής εγκατέλειψαν τις βασικές αρχές του φιλελευθερισμού, όπως η δέσμευση στην κοινότητα και την κοινή ευημερία. Όταν το σύστημα έγινε κατεστημένο, δεν προσαρμόστηκε στις νέες συνθήκες, με αποτέλεσμα οι φιλελεύθεροι να χάσουν τον μπούσουλα και τις αξίες τους.
Το μέλλον της μεσαίας τάξης, και κατ’ επέκταση της κοινωνικής και πολιτικής σταθερότητας, φαντάζει αβέβαιο. Μένει να δούμε πώς θα αντιδράσουμε σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Θα βρούμε νέους τρόπους να ξαναχτίσουμε την κοινωνική ισορροπία ή θα παραδοθούμε στην «αιώνια αβεβαιότητα» που προέβλεψαν ο Μαρξ και ο Ένγκελς; Η απάντηση θα καθορίσει το μέλλον μας.
