Η Ευρώπη κρατά την ανάσα της: μια αποτυχία στο Ιράν μπορεί να ξαναφέρει σοκ σε πετρέλαιο και ναυτιλία

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η διαδικασία αποπυρηνικοποίησης του Ιράν «προχωρά καλά», κάνοντας λόγο για θετικό κλίμα στις συνομιλίες που πραγματοποιούνται στη Ντόχα του Κατάρ. Παράλληλα, η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι οι τεχνικές διαπραγματεύσεις εξελίσσονται προς μια συνολική συμφωνία, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στον οριστικό τερματισμό της κρίσης που ξέσπασε στις αρχές του έτους.

σχετικά άρθρα

Το Ιράν άντεξε τον πόλεμο – Μπορεί όμως να αντέξει την ειρήνη;

Η μάχη για το Ορμούζ: οι ΗΠΑ χτυπούν το Ιράν — η εκεχειρία ραγίζει στο πιο εκρηκτικό σημείο

Ο επικεφαλής της ΙΑΕΑ επιβεβαιώνει: O διεθνής οργανισμός αποκτά πρόσβαση στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν

Ωστόσο, πίσω από την αισιοδοξία του Λευκού Οίκου κρύβεται μια πραγματικότητα πολύ πιο περίπλοκη. Για την Ευρώπη, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Είναι η ενεργειακή ασφάλεια, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ και η αποφυγή μιας νέας οικονομικής αναταραχής που θα μπορούσε να επηρεάσει από τις τιμές των καυσίμων έως τον πληθωρισμό.

Η Ευρώπη έχει περισσότερα να χάσει από μια αποτυχία

Παρότι οι συνομιλίες διεξάγονται μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, οι μεγαλύτερες οικονομικές συνέπειες μιας πιθανής κατάρρευσης της διαδικασίας ενδέχεται να εμφανιστούν στην Ευρώπη.

Από το Στενό του Ορμούζ διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό μέρος των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε νέα ένταση στην περιοχή μπορεί να οδηγήσει σε άνοδο του ενεργειακού κόστους, αύξηση των ασφαλίστρων για τη ναυτιλία και νέα πίεση στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να προσπαθεί να σταθεροποιήσει την αγορά ενέργειας μετά τις αναταράξεις των τελευταίων ετών. Μια νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να ανατρέψει αυτή την προσπάθεια μέσα σε λίγες ημέρες.

Η Ελλάδα παρακολουθεί επίσης τις εξελίξεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο ελληνόκτητος εμπορικός στόλος αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους χρήστες των θαλάσσιων οδών που περνούν από τον Περσικό Κόλπο και κάθε αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος μεταφοράς και ασφάλισης.

Οι δηλώσεις Τραμπ δεν σημαίνουν ότι η συμφωνία έχει κλείσει

Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται βέβαιος ότι οι συνομιλίες εξελίσσονται θετικά, όμως οι δημόσιες τοποθετήσεις των δύο πλευρών εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές.

Η Τεχεράνη συνεχίζει να υποστηρίζει ότι δεν πραγματοποιούνται άμεσες διαπραγματεύσεις με Αμερικανούς αξιωματούχους και ότι οι επαφές γίνονται αποκλειστικά μέσω μεσολαβητών. Παράλληλα, Ιρανοί αξιωματούχοι αποφεύγουν να επιβεβαιώσουν ότι έχει υπάρξει οριστική συμφωνία για το καθεστώς των διεθνών επιθεωρήσεων στις πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Την ίδια στιγμή, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας εξακολουθεί να ζητά πλήρη και απρόσκοπτη πρόσβαση στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, προκειμένου να μπορέσει να επαληθεύσει την κατάσταση του εμπλουτισμένου ουρανίου και των σχετικών υποδομών.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι, παρά το θετικό πολιτικό κλίμα που επιχειρεί να παρουσιάσει ο Λευκός Οίκος, η διαπραγμάτευση απέχει ακόμη από μια πλήρως εφαρμοσμένη και επαληθεύσιμη συμφωνία.

Το πραγματικό παζάρι δεν αφορά μόνο τα πυρηνικά

Η αποπυρηνικοποίηση αποτελεί το πιο προβεβλημένο στοιχείο της διαπραγμάτευσης, όμως δεν είναι το μοναδικό ούτε ίσως το σημαντικότερο.

Οι συνομιλίες περιλαμβάνουν την άρση ή χαλάρωση κυρώσεων, την αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό, την επανεκκίνηση της οικονομικής συνεργασίας, την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ και ευρύτερες ρυθμίσεις που αφορούν τον Λίβανο και τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή.

Με άλλα λόγια, το πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί μόνο ένα μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου γεωπολιτικού παζλ.

Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι το Ιράν δεν θα επανεκκινήσει στρατιωτικές πυρηνικές δυνατότητες, ενώ ταυτόχρονα επιθυμεί να διατηρήσει ανοιχτές τις διεθνείς ενεργειακές ροές και να αποφύγει μια νέα στρατιωτική σύγκρουση που θα επιβάρυνε την παγκόσμια οικονομία.

Η Τεχεράνη, από την άλλη πλευρά, επιδιώκει την άρση των κυρώσεων, την ανάκτηση πρόσβασης στα δεσμευμένα κεφάλαιά της και την επανένταξή της στις διεθνείς αγορές χωρίς να εμφανιστεί ότι υπέκυψε στις αμερικανικές πιέσεις.

Οι μεγάλες δυνάμεις παρακολουθούν το αποτέλεσμα

Οι συνομιλίες δεν αφορούν μόνο τις δύο πλευρές.

Η Κίνα παρακολουθεί στενά κάθε εξέλιξη, καθώς αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου και επιθυμεί σταθερές ενεργειακές ροές για τη στήριξη της οικονομίας της.

Η Ρωσία εξετάζει επίσης τις εξελίξεις με ιδιαίτερη προσοχή. Μια σημαντική επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές θα μπορούσε να αυξήσει την προσφορά και να επηρεάσει τις διεθνείς τιμές, περιορίζοντας ενδεχομένως τα έσοδα της Μόσχας από τις εξαγωγές ενέργειας.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ζητούμενο παραμένει διαφορετικό: η αποφυγή μιας νέας ενεργειακής κρίσης που θα μπορούσε να επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις και να επιβραδύνει την οικονομική ανάκαμψη.

Η μάχη για το Ιράν αφορά τελικά την παγκόσμια σταθερότητα

Οι δηλώσεις αισιοδοξίας του Ντόναλντ Τραμπ δημιουργούν την εικόνα μιας διαδικασίας που κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, οι αποκλίσεις ανάμεσα στις θέσεις της Ουάσινγκτον, της Τεχεράνης και του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας δείχνουν ότι η τελική συμφωνία παραμένει αβέβαιη.

Το πραγματικό στοίχημα δεν περιορίζεται στις φυγοκεντρητές και στον εμπλουτισμό ουρανίου. Κρίνεται στο αν θα διατηρηθούν ανοιχτοί οι σημαντικότεροι ενεργειακοί διάδρομοι του πλανήτη, αν θα αποφευχθεί μια νέα στρατιωτική ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και αν η παγκόσμια οικονομία θα συνεχίσει να λειτουργεί χωρίς ένα ακόμη γεωπολιτικό σοκ.

Η Ευρώπη έχει κάθε λόγο να παρακολουθεί με προσοχή τις εξελίξεις. Γιατί αν οι συνομιλίες αποτύχουν, οι πρώτες επιπτώσεις πιθανότατα δεν θα εμφανιστούν στις αίθουσες των διαπραγματεύσεων στη Ντόχα, αλλά στις διεθνείς αγορές ενέργειας, στη ναυτιλία και τελικά στους λογαριασμούς των Ευρωπαίων πολιτών.