Ο Τραμπ επαναφέρει τον αποκλεισμό του Ιράν – Τέλη διέλευσης για τα πλοία στο Στενό του Ορμούζ

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επαναφέρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών πλοίων και όσων εμπορεύονται με το Ιράν. Παράλληλα, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον θα απαιτεί τέλος 20% επί των φορτίων που περνούν από το Στενό του Ορμούζ, ως αποζημίωση για την προστασία της ναυσιπλοΐας. Η ανακοίνωση προκάλεσε άμεση άνοδο των τιμών του πετρελαίου και νέες ανησυχίες στις ναυτιλιακές αγορές.

σχετικά άρθρα

Η μία φράση που ξανάνοιξε τον πόλεμο: πώς έξι λέξεις στο Μνημόνιο έφεραν 200 πλήγματα

Η εκεχειρία καταρρέει – Οι ΗΠΑ εξαπολύουν νέο κύμα επιθέσεων κατά του Ιράν

Η κρίση βαθαίνει – Οι ΗΠΑ εξετάζουν βαθύτερα πλήγματα, το Ιράν καταγγέλλει παραβίαση του μνημονίου

Η Ουάσιγκτον διεκδικεί τον έλεγχο του Ορμούζ

Ο Τραμπ δήλωσε ότι τα ιρανικά πλοία και τα πλοία που συναλλάσσονται με το Ιράν δεν θα μπορούν να εισέρχονται ή να εξέρχονται από την περιοχή. Για τα υπόλοιπα εμπορικά πλοία υποστήριξε ότι η διέλευση θα παραμείνει ανοικτή, αλλά με οικονομική επιβάρυνση για την ασφάλεια που παρέχουν οι αμερικανικές δυνάμεις.

Η αμερικανική κίνηση ακολούθησε νέες ανταλλαγές πυραυλικών και αεροπορικών επιθέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Το Ιράν ανακοίνωσε ξανά το κλείσιμο του Στενού, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επέμειναν ότι θα διατηρήσουν ανοικτή τη διεθνή ναυτική οδό και θα συνοδεύουν εμπορικά πλοία.

Ωστόσο, η δήλωση του Τραμπ δεν ισοδυναμεί από μόνη της με πλήρως διαμορφωμένο και διεθνώς αναγνωρισμένο καθεστώς είσπραξης τελών. Η εφαρμογή του μέτρου απαιτεί επιχειρησιακό μηχανισμό, κανόνες υπολογισμού των χρεώσεων και σαφή καθορισμό των πλοίων και των φορτίων που θα υπάγονται σε αυτό.

Το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του κόσμου

Το Στενό του Ορμούζ συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Από αυτή τη στενή θαλάσσια δίοδο περνά περισσότερο από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, ενώ σημαντικό μέρος του παγκόσμιου LNG ακολουθεί την ίδια διαδρομή.

Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρησιμοποιούν το Στενό για μεγάλο μέρος των εξαγωγών τους. Υπάρχουν αγωγοί και εναλλακτικά λιμάνια που παρακάμπτουν το Ορμούζ, όμως αυτά μπορούν να απορροφήσουν μόνο ένα μέρος των ποσοτήτων που διακινούνται καθημερινά από τη θάλασσα.

Επομένως, ακόμη και περιορισμένες καθυστερήσεις μπορούν να αυξήσουν τις τιμές του πετρελαίου, τα ναύλα, το κόστος ασφάλισης και τις πιέσεις στον διεθνή πληθωρισμό.

Τα τέλη ανοίγουν νομική σύγκρουση

Η επιβολή γενικού τέλους αποκλειστικά και μόνο για τη διέλευση πλοίων από διεθνές στενό προκαλεί σοβαρές νομικές αντιρρήσεις.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει το δικαίωμα της διέλευσης από στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Παράκτια κράτη μπορούν να θεσπίζουν κανόνες για την ασφάλεια, την κυκλοφορία και την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά δεν μπορούν να εμποδίζουν αυθαίρετα τη διέλευση.

Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει ήδη χαρακτηρίσει την ιδέα των διοδίων στο Ορμούζ «επικίνδυνο προηγούμενο», όταν αντίστοιχη πρόταση είχε παρουσιάσει η Τεχεράνη. Σύμφωνα με τη θέση του, τα τέλη μπορούν να συνδέονται με συγκεκριμένες υπηρεσίες, όχι όμως να επιβάλλονται απλώς επειδή ένα πλοίο χρησιμοποιεί τη διεθνή θαλάσσια δίοδο.

Το ίδιο νομικό ερώτημα τίθεται τώρα και για την αμερικανική ανακοίνωση. Η Ουάσιγκτον μπορεί να υποστηρίξει ότι παρέχει υπηρεσίες συνοδείας και ασφάλειας, αλλά η επιβολή ποσοστιαίας χρέωσης σε όλα τα φορτία αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από κράτη, ναυτιλιακές εταιρείες και διεθνείς οργανισμούς.

Η ελληνική ναυτιλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή

Η απόφαση αφορά άμεσα την Ελλάδα, καθώς η ελληνόκτητη ναυτιλία κατέχει κεντρική θέση στη μεταφορά πετρελαίου, φυσικού αερίου και πρώτων υλών.

Σύμφωνα με την Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών, ο ελληνόκτητος στόλος πλησιάζει τα 5.800 πλοία, ξεπερνά τα 458 εκατ. τόνους χωρητικότητας και αντιπροσωπεύει το 19,1% της παγκόσμιας χωρητικότητας. Παράλληλα, παραμένει παγκόσμιος ηγέτης στα δεξαμενόπλοια και στα πλοία μεταφοράς LNG.

Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος των πλοίων που μεταφέρουν ενεργειακά φορτία από τον Περσικό Κόλπο ανήκει σε ελληνικά ναυτιλιακά συμφέροντα ή τελεί υπό τη διαχείριση ελληνικών εταιρειών.

Ένα τέλος 20% επί του φορτίου θα δημιουργούσε τεράστια επιβάρυνση. Για παράδειγμα, σε φορτίο πετρελαίου αξίας 100 εκατ. δολαρίων, η ονομαστική χρέωση θα έφτανε τα 20 εκατ. δολάρια. Παραμένει ασαφές αν ο Τραμπ εννοεί πραγματικά ποσοστό επί της συνολικής αξίας του φορτίου, δασμό εισαγωγής ή διαφορετικό μηχανισμό ασφαλείας. Η ασάφεια από μόνη της αυξάνει την αβεβαιότητα.

Μεγαλύτερα ναύλα, αλλά και μεγαλύτερος κίνδυνος

Η ένταση μπορεί να αυξήσει τα έσοδα ορισμένων ναυτιλιακών εταιρειών, επειδή τα υψηλότερα επίπεδα κινδύνου περιορίζουν τη διαθέσιμη προσφορά πλοίων και ανεβάζουν τους ναύλους.

Ωστόσο, το όφελος συνοδεύεται από σοβαρό κόστος. Οι ασφαλιστές μπορούν να αυξήσουν τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, να ζητήσουν πρόσθετες εγγυήσεις ή να περιορίσουν την κάλυψη. Οι πλοιοκτήτες ενδέχεται επίσης να αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις, ανάγκη στρατιωτικής συνοδείας, υψηλότερες αμοιβές πληρωμάτων και κίνδυνο επιθέσεων ή κατασχέσεων.

Η ελληνόκτητη ναυτιλία έχει ήδη βρεθεί στην πρώτη γραμμή της κρίσης. Ελληνικά συμφέροντα συγκαταλέγονταν στα πρώτα που επιχείρησαν τη διέλευση μετά την προηγούμενη εκεχειρία, αποδεικνύοντας τόσο τη σημασία τους στην παγκόσμια αγορά όσο και την έκθεσή τους στον κίνδυνο.

Η μεγάλη εικόνα

Η ανακοίνωση του Τραμπ επιχειρεί να μετατρέψει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία σε καθεστώς ελέγχου και χρηματοδότησης της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.

Αν η Ουάσιγκτον εφαρμόσει πραγματικά το τέλος, δεν θα αλλάξει μόνο τον τρόπο πίεσης προς το Ιράν. Θα αλλάξει τους όρους λειτουργίας της σημαντικότερης ενεργειακής θαλάσσιας οδού στον κόσμο.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν αποτελεί μακρινή γεωπολιτική εξέλιξη. Αφορά άμεσα τον εμπορικό της στόλο, την ασφάλεια των Ελλήνων ναυτικών, το κόστος των ενεργειακών μεταφορών και τις τιμές καυσίμων που πληρώνουν επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Η τελική επίπτωση θα εξαρτηθεί από το αν το μέτρο περάσει από τη ρητορική στην εφαρμογή, ποιοι θα κληθούν να πληρώσουν και αν η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα θα αποδεχθεί έναν μηχανισμό που ήδη προκαλεί σοβαρές αντιδράσεις.