Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μια εντελώς λανθασμένη αντίληψη για το τι σημαίνει πραγματική ισχύς. Έχουμε εκπαιδευτεί να πιστεύουμε ότι η δύναμη ταυτίζεται αποκλειστικά με τη νίκη.
σχετικά άρθρα
Στο μυαλό μας, μεταφράζεται σε κυριαρχία, επιθετικότητα, αποφασιστικά χτυπήματα και πηχυαίους τίτλους που ανακηρύσσουν τη μία πλευρά θριαμβευτή και την άλλη ταπεινωμένη.Θέλουμε το δράμα. Αναζητούμε καθαρά αποτελέσματα και κάποιον να σηκώνει το τρόπαιο στη λήξη του αγώνα.Εμείς εδώ στην Ελλάδα, παρακολουθώντας τις ραγδαίες εξελίξεις στην ευρύτερη γειτονιά μας, συχνά καταναλώνουμε την είδηση μέσα από αυτό το πρίσμα. Βλέπουμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια των αμερικανικών δικτύων, τα οποία είναι φτιαγμένα για να παράγουν τηλεοπτική ένταση και όχι απαραίτητα φως.
Όμως, η πραγματική, στρατηγική ισχύς σπάνια μοιάζει με χολιγουντιανή ταινία. Και πουθενά δεν είναι αυτή η αλήθεια πιο ορατή από τον τρόπο με τον οποίο το Ιράν παίζει το μακρύ, περίπλοκο και εξαιρετικά επικίνδυνο παιχνίδι του στη Μέση Ανατολή. Όπως αρχίζουν πλέον να παραδέχονται και οι πιο ψύχραιμοι Αμερικανοί αναλυτές στα κέντρα λήψης αποφάσεων της Ουάσινγκτον, αν αφαιρέσεις τον θόρυβο, τον εθνικισμό και τον κύκλο της οργής, το Ιράν φαίνεται να έχει λάβει μια συνειδητή απόφαση:να κάνει ένα βήμα πίσω από το χείλος μιας φαινομενικής «νίκης».
Και κάνοντάς το αυτό, επιλέγει την επιβίωση έναντι του θριάμβου. Το δίλημμα της επιβίωσης Εκ πρώτης όψεως, η αυτοσυγκράτηση μοιάζει με ήττα. Ακούγεται ως αδυναμία, ως η εικόνα μιας χώρας που ανοιγοκλείνει νευρικά τα μάτια υπό την πίεση. Όμως, όταν κατανοήσεις πώς λειτουργεί η στρατηγική στο επίπεδο των εθνών –μια στρατηγική που μετριέται σε δεκαετίες και όχι σε εβδομάδες–αντιλαμβάνεσαι κάτι εντελώς διαφορετικό.
Στη γεωπολιτική, η επιβίωση είναι συχνά η μεγαλύτερη νίκη.Το Ιράν δεν επιχειρεί σε ένα άνετο στρατηγικό περιβάλλον. Το αντίθετο. Στα δυτικά του, το Ιράκ φέρει τα βαθιά σημάδια δεκαετιών πολέμου, με την αστάθεια να παραμένει μόνιμη επωδός. Στα ανατολικά, το Αφγανιστάν σπάνια έχει βιώσει κάτι που να μοιάζει με μακροπρόθεσμη σταθερότητα.
Στα νότια, ο Περσικός Κόλπος αποτελεί μία από τις πιο στρατηγικά αμφισβητούμενες υδάτινες οδούς του πλανήτη. Γύρω από το Ιράν υπάρχουν κράτη που το δυσπιστούν, το ανταγωνίζονται ή εργάζονται ενεργά για τον περιορισμό του. Προσθέστε σε αυτή την εικόνα χρόνια εξοντωτικών κυρώσεων,διπλωματική απομόνωση, μυστικές επιθέσεις στο πυρηνικό του πρόγραμμα, κυβερνοπόλεμο και τον συνεχή, υπόκωφο ήχο μιας πιθανής στρατιωτικής αναμέτρησης.
Αυτό είναι το περιβάλλον στο οποίο κινείται η Τεχεράνη εδώ και δεκαετίες. Οποιοσδήποτε σοβαρός αναλυτής –ειδικά στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού– εξετάζοντας αυτή την κατάσταση,θέτει ένα θεμελιώδες ερώτημα: Κλιμακώνεις ρισκάροντας την καταστροφή ή απορροφάς την πίεση περιμένοντας τη στιγμή που οι συνθήκες θα είναι πιο ευνοϊκές; Αυτό οι στρατηγιστές το ονομάζουν «δίλημμα επιβίωσης». Το αδιέξοδο του ολοκληρωτικού πολέμου Το πρόβλημα με τον ολοκληρωτικό πόλεμο είναι ότι από τη στιγμή που μπαίνεις σε αυτόν, χάνεις τον έλεγχο.
Χάνεις τον έλεγχο του χρονοδιαγράμματος, των συνεπειών και, κυρίως, της ίδιας σου της ύπαρξης. Για ένα κράτος που αντιμετωπίζει την ασύμμετρη πίεση του Ιράν, η στιγμή που η σύγκρουση γίνεται ολοκληρωτική είναι η στιγμή που όλα τα στρατηγικά του πλεονεκτήματα αρχίζουν να καταρρέουν.Και το Ιράν έχει πραγματικά πλεονεκτήματα. Είναι γεωγραφικά τεράστιο, με πληθυσμό άνω των 80 εκατομμυρίων. Έχει περάσει δεκαετίες χτίζοντας ασύμμετρες στρατιωτικές ικανότητες που καθιστούν μια άμεση χερσαία εισβολή εξαιρετικά δαπανηρή για οποιονδήποτε αντίπαλο. Το σημαντικότερο: έχει κατασκευάσει δίκτυα επιρροής σε όλη την περιοχή –στον Λίβανο, στο Ιράκ, στην Υεμένη, στη Συρία. Δίκτυα που δημιουργούν ένα στρατηγικό βάθος το οποίο δεν μπορεί απλά να εξαφανιστεί με αεροπορικούς βομβαρδισμούς.Αυτά τα θεμέλια μιας σοβαρής περιφερειακήςδύναμης αντέχουν, όμως, μόνο όσο η σύγκρουση παραμένει κάτω από το κατώφλι του ολοκληρωτικού πολέμου.
Αν το Ιράν πιέσει τους αντιπάλους του στη γωνία, προκαλώντας μια συντριπτική στρατιωτική απάντηση, τα πλεονεκτήματα διαλύονται. Το μόνο που θα απομείνει είναι ένα κράτος που θα παλεύει για την ίδια του την επιβίωση απέναντι σε δυνάμεις που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει σε κατά μέτωπο σύγκρουση. Η στρατηγική της αυτοσυγκράτησης Γιαυτό οι Ιρανοί επιτελείς ακροβατούν σε ένα πολύ στενό σκοινί. Ασκούν πίεση, αλλά τη βαθμονομούν προσεκτικά. Απαντούν στις απειλές, αλλά με τρόπους που διατηρούν την ασάφεια. Δείχνουν δύναμη, αλλά προσέχουν να μην ωθήσουν τους αντιπάλους τους σε μια θέση όπου δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να φτάσουν στα άκρα. Από έξω, εμείς, συνηθισμένοι στους δυτικούς αναλυτικούς ρυθμούς, μπορεί να το μεταφράζουμε ως δισταγμό.
Οι επικριτές βλέπουν το Ιράν να κάνει πίσω ακριβώς όταν φαίνεται να έχει πάρει φόρα και μιλούν για έλλειψη θάρρους. Αλλά μέσα στη λογικήτης υψηλής στρατηγικής, αυτό που παρακολουθούμε είναι η αυτοσυγκράτηση. Και η αυτοσυγκράτηση είναι ένα από τα πιο εξελιγμένα και ισχυρά εργαλεία ενός κράτους. Ο χρόνος στη γεωπολιτική είναι ο πολυτιμότεροςπόρος. Οι οικονομίες ανεβοκατεβαίνουν, οι συμμαχίες ραγίζουν, η τεχνολογία αλλάζει τα δεδομένα και η εσωτερική πολιτική των εχθρικών χωρών μεταβάλλεται. Η χώρα που επιβιώνει αρκετά, συχνά διαπιστώνει ότι το στρατηγικό περιβάλλον τελικά κινείται προς το μέρος της. Το Ιράν το έχει ήδη ζήσει αυτό: βγήκε από μια επανάσταση κατευθείαν σε έναν καταστροφικό οκταετή πόλεμο με το Ιράκ, όπου η Δύση στήριζε σιωπηλά τον αντίπαλό του. Ελάχιστοι του έδιναν πιθανότητες επιβίωσης, κι όμως, 40 χρόνια μετά, παραμένει κεντρικός παίκτης. Όχι επειδή κέρδισε κάθε μάχη, αλλά επειδή άντεξε. Το δίδαγμα του ψυχρού πολέμου και ο Νέος Κόσμος Αυτή η λογική διατρέχει ολόκληρη την ιστορία του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση απέφυγαν την άμεση στρατιωτική σύγκρουση, όχι από έλλειψη βούλησης, αλλά γιατί γνώριζαν ότι ο ολοκληρωτικός πόλεμος σήμαινε πυρηνικό όλεθρο. Ανταγωνίστηκαν έμμεσα, περίμεναν, άσκησαν πίεση σε προσεκτικές δόσεις και διατήρησαν τη βασική τους δύναμη. Σήμερα, οι Αμερικανοί αναλυτές βλέπουν την Τεχεράνη να εφαρμόζει παρόμοια λογική σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία. Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ- Κίνας καταναλώνει τεράστια αμερικανική ενέργεια, οι ενεργειακές αγορές αναδιαμορφώνονται και ο παγκόσμιος Νότος δημιουργεί νέες συμμαχίες. Σε αυτόν τον πολυπολικό και απρόβλεπτο κόσμο, η υπομονή αξίζει περισσότερο από την επιθετικότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν εγκατέλειψε τις φιλοδοξίες του. Η επιθυμία του για περιφερειακή επιρροή και απομάκρυνση της αμερικανικής παρουσίας παραμένει. Αυτό που άλλαξε είναι η μέθοδος και το χρονοδιάγραμμα. Μια στρατηγική που δίνει προτεραιότητα στην επιβίωση, μετά στην επιρροή και επιλέγει τη σύγκρουση μόνο όταν οι συνθήκες είναι πραγματικά ευνοϊκές, είναι μια φιλοδοξία που λειτουργεί με πειθαρχία. Η γεωπολιτική σπάνια κρίνεται από κινηματογραφικές, καθοριστικές νίκες. Ξεδιπλώνεται μέσα από σταδιακές, αόρατες μετατοπίσεις ισχύος. Στο μέλλον, οι ιστορικοί ίσως κοιτάξουν πίσω και διαπιστώσουν ότι η καθοριστική στιγμή δεν ήταν μια μάχη, αλλά η απόφαση να αποφευχθεί. Το κράτος που περιμένει προσεκτικά, επιβιώνει από την πίεση και κρατά τις επιλογές του ανοιχτές, είναι συχνά αυτό που διαμορφώνει το τέλος της ιστορίας. Όχι αυτό που έκανε τον μεγαλύτερο θόρυβο, αλλά αυτό που έμεινε όρθιο όταν όλοι οι άλλοι είχαν εξαντληθεί. Αυτή είναι ηαθόρυβη, αμείλικτη λογική της αντοχής.
