Συγκρίνεται η νέα συμφωνία Τραμπ με το Ιράν και του Ομπάμα
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει την άποψη ότι το νέο πλαίσιο συμφωνίας που έχει επιτευχθεί με το Ιράν είναι «ανώτερο» από τη συμφωνία του 2015 που είχε υπογραφεί επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.
Συγκρίνεται η νέα συμφωνία Τραμπ με το Ιράν και του Ομπάμα
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι η Ουάσιγκτον ενδεχομένως έχει λάβει λιγότερες δεσμεύσεις και έχει παραχωρήσει περισσότερα στην Τεχεράνη στο τρέχον στάδιο των διαπραγματεύσεων.
σχετικά άρθρα
Δύο διαφορετικά πλαίσια συμφωνίας
Οι δύο συμφωνίες παρουσιάζουν ουσιαστικές διαφορές ως προς τη μορφή και το εύρος τους. Το νέο πλαίσιο–μνημόνιο που υπέγραψε η κυβέρνηση Τραμπ με το Ιράν δεν αποτελεί οριστική συμφωνία. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα σύντομο πλαίσιο περίπου μίας σελίδας με 14 σημεία. Αυτό το πλαίσιο προβλέπει μια περίοδο διαπραγματεύσεων 60 ημερών με στόχο μια τελική διευθέτηση, έπειτα από μήνες συγκρούσεων και εντάσεων. Τα ανοιχτά ζητήματα περιλαμβάνουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την άρση κυρώσεων και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Πορθμό του Ορμούζ.
Αντιθέτως, η συμφωνία του 2015, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (Joint Comprehensive Plan of Action – JCPOA), αποτελούσε ένα πλήρες και εκτενές νομικό κείμενο άνω των 160 σελίδων. Αυτή επικεντρωνόταν αποκλειστικά στον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν με αυστηρά και μετρήσιμα κριτήρια. Στη διαδικασία αυτή συμμετείχαν, πέραν των Ηνωμένων Πολιτειών, η Κίνα, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ρωσία, η Βρετανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, έπειτα από δύο χρόνια διαπραγματεύσεων. Ο πρόεδρος Τραμπ είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, χαρακτηρίζοντάς την «κακή».
Το πυρηνικό πρόγραμμα
Και οι δύο συμφωνίες περιλαμβάνουν τη δέσμευση του Ιράν να μην επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Το JCPOA του 2015, ωστόσο, προέβλεπε συγκεκριμένους περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου και ένα αυστηρό σύστημα διεθνών επιθεωρήσεων. Στόχος ήταν η επιμήκυνση του χρόνου που θα χρειαζόταν η Τεχεράνη για την απόκτηση πυρηνικής δυνατότητας.
Αντιθέτως, το νέο πλαίσιο που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ δεν περιλαμβάνει ακόμη λεπτομερείς δεσμεύσεις, αλλά γενικές κατευθύνσεις για μελλοντικές συνομιλίες. Εντούτοις, ανοίγει τη συζήτηση για το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και το ενδεχόμενο «αραίωσής» του υπό την εποπτεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας.
Κυρώσεις και οικονομικά οφέλη
Σημαντική διαφορά εντοπίζεται και στο ζήτημα των κυρώσεων. Στη συμφωνία του 2015, η άρση των κυρώσεων πραγματοποιήθηκε σταδιακά και υπό την προϋπόθεση επαληθεύσιμης συμμόρφωσης του Ιράν. Στο νέο πλαίσιο, προβλέπονται αρχικά μέτρα ανακούφισης, όπως άμεσες εξαιρέσεις για τις εξαγωγές πετρελαίου, ενώ το συνολικό πακέτο κυρώσεων παραμένει υπό διαπραγμάτευση.
Παράλληλα, αναφέρεται η πιθανότητα αποδέσμευσης δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια. Επίσης, προβλέπεται η δημιουργία ενός ταμείου οικονομικής ανάπτυξης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αυτή η πρόβλεψη έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις ακόμη και εντός του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, με αναλυτές να κάνουν λόγο για πιθανές υπερβολικές παραχωρήσεις προς την Τεχεράνη.
Ο πρόεδρος Τραμπ έχει επανειλημμένα επικρίνει τον προκάτοχό του, Ομπάμα, για την επιστροφή 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο Ιράν. Ωστόσο, το νέο πλαίσιο, σύμφωνα με αναλυτές, ενδέχεται να συνεπάγεται πολλαπλάσια οικονομικά οφέλη για την ιρανική οικονομία.
Ο Πορθμός του Ορμούζ και οι γεωπολιτικές ισορροπίες
Ενώ η συμφωνία JCPOA περιοριζόταν αυστηρά στο πυρηνικό πρόγραμμα, το νέο πλαίσιο εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια τερματισμού της σύγκρουσης Ιράν–Ισραήλ, η οποία κλιμακώθηκε στις αρχές του έτους και προκάλεσε διεθνείς αναταράξεις.
Κεντρικό σημείο αποτελεί ο Πορθμός του Ορμούζ, μια κρίσιμη δίοδος για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου, η οποία είχε ουσιαστικά αποκλειστεί κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών. Η επαναλειτουργία του Πορθμού αποτελεί βασικό στόχο της συμφωνίας. Το Ιράν επιδιώκει ρόλο διαχείρισης στην περιοχή, γεγονός που ενδέχεται να αποτελέσει σημαντικό σημείο τριβής στις τελικές διαπραγματεύσεις.
Δύο διαφορετικές φιλοσοφίες
Η σύγκριση των δύο συμφωνιών αναδεικνύει δύο διαφορετικές διπλωματικές προσεγγίσεις: το πολυμερές, θεσμικό και λεπτομερές πλαίσιο του 2015, σε αντιδιαστολή με ένα πιο ευέλικτο και πολιτικά ανοιχτό μοντέλο διαπραγμάτευσης, το οποίο βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
