«Επικίνδυνη στιγμή»: ακαδημαϊκός ζητά αποβολή των ΗΠΑ από τον ΠΟΕ για τον προστατευτισμό
Σε panel στο «Θερινό Νταβός» της Κίνας, η καθηγήτρια Κρίστεν Χόουπγουελ προειδοποιεί ότι ο προστατευτισμός είναι «μεταδοτικός». Μια προβοκατόρικη πρόταση που φωτίζει την κρίση του παγκόσμιου εμπορίου — και αφορά άμεσα την Ευρώπη.
Το «Θερινό Νταβός» του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταλιάν της Κίνας· στο επίκεντρο η κρίση του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος
Η κρίση του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος βγαίνει δυναμικά στο προσκήνιο. Συγκεκριμένα, μια ακαδημαϊκός ζήτησε την αποβολή των ΗΠΑ από τον ΠΟΕ. Μάλιστα, μίλησε σε panel του «Θερινού Νταβός» στην κινεζική πόλη Νταλιάν. Δηλαδή, στόχευσε ευθέως στον αμερικανικό προστατευτισμό και τους δασμούς. Όμως η πρόταση παραμένει κυρίως συμβολική. Έτσι, αναδεικνύει το βαθύτερο πρόβλημα του διεθνούς εμπορίου.
Τι είπε η Χόουπγουελ
Η καθηγήτρια χρησιμοποίησε ασυνήθιστα αιχμηρή γλώσσα. Πρώτον, η Κρίστεν Χόουπγουελ διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας. Δηλαδή, μίλησε ως ειδική στην πολιτική του παγκόσμιου εμπορίου. Μάλιστα, προειδοποίησε ότι «ο προστατευτισμός είναι μεταδοτικός». Επιπλέον, υποστήριξε ότι η ανοχή στις ΗΠΑ υπονομεύει όλο το σύστημα. Όμως τόνισε ότι έτσι δίνεται «άδεια» μίμησης σε άλλα κράτη. Γι’ αυτό ζήτησε ένα ηχηρό, αποτρεπτικό μήνυμα.
Γιατί ο ΠΟΕ είναι σε κρίση
Πίσω από τη δήλωση κρύβεται ένα δομικό πρόβλημα. Πρώτον, το Δευτεροβάθμιο Όργανο του ΠΟΕ παραμένει παράλυτο από το 2019. Δηλαδή, το όργανο που κρίνει τις εμπορικές διαφορές δεν λειτουργεί. Μάλιστα, οι ΗΠΑ μπλοκάρουν τον διορισμό νέων δικαστών. Επιπλέον, έτσι ο μηχανισμός επίλυσης διαφορών μένει ουσιαστικά «κουτσός». Όμως χωρίς αυτόν, οι κανόνες χάνουν τη δύναμή τους. Γι’ αυτό το πολυμερές σύστημα δείχνει βαθιά αποδυναμωμένο.
Οι δασμοί Τραμπ
Η αφορμή της συζήτησης πατά σε μια πρόσφατη κλιμάκωση. Πρώτον, τον Απρίλιο του 2025 ο Τραμπ ανακοίνωσε σαρωτικούς δασμούς. Δηλαδή, σχεδόν σε όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ. Μάλιστα, επικαλέστηκε έκτακτες οικονομικές εξουσίες. Όμως τον Φεβρουάριο του 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο τους έκρινε αντισυνταγματικούς. Επιπλέον, η Χόουπγουελ σημείωσε ελάχιστη διεθνή αντίδραση. Γι’ αυτό πολλές χώρες δίστασαν να ανταποδώσουν, λόγω εξάρτησης.
Η άλλη όψη
Η εικόνα όμως χρειάζεται και σαφή αντίλογο. Πρώτον, η πρόταση αποβολής αποτελεί προσωπική θέση μίας ακαδημαϊκού. Δηλαδή, ο ΠΟΕ δεν διαθέτει καν μηχανισμό αποβολής μέλους. Μάλιστα, και η ίδια η Κίνα αντιμετωπίζει «πρόβλημα αξιοπιστίας» στο εμπόριο. Επιπλέον, επικρίνεται για επιδοτήσεις και κρατικές παρεμβάσεις. Όμως οι ΗΠΑ επικαλούνται εθνική ασφάλεια και «δίκαιο εμπόριο». Γι’ αυτό κάθε πλευρά κατηγορεί την άλλη για τους ίδιους κανόνες.
Γιατί αφορά την Ευρώπη και την Ελλάδα
Η κρίση αυτή αγγίζει κατευθείαν Ευρώπη και Ελλάδα. Πρώτον, η ΕΕ στηρίζεται περισσότερο από όλους στους κανόνες του εμπορίου. Δηλαδή, υπερασπίζεται σταθερά τον πολυμερισμό και τον ΠΟΕ. Μάλιστα, έχει στήσει εναλλακτικό μηχανισμό επίλυσης διαφορών με άλλες χώρες. Επιπλέον, η Ελλάδα έχει ανοιχτή, εξαγωγική και ναυτιλιακή οικονομία. Όμως κάθε εμπορικός πόλεμος χτυπά ναύλα, εξαγωγές και τιμές. Γι’ αυτό η Αθήνα έχει συμφέρον σε σταθερούς κανόνες.
Η μεγάλη εικόνα
Η μεγάλη εικόνα δείχνει ένα σύστημα που τρίζει. Πρώτον, οι μεγάλες δυνάμεις παρακάμπτουν ολοένα τους κοινούς κανόνες. Δηλαδή, το εμπόριο γίνεται εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης. Όμως χωρίς διαιτητή, επικρατεί ο νόμος του ισχυρού. Μάλιστα, οι μικρότερες οικονομίες πληρώνουν συνήθως το τίμημα. Γι’ αυτό η πρόταση αποβολής λειτουργεί ως κραυγή αγωνίας. Τελικά, το μέλλον του ΠΟΕ κρίνεται από τη βούληση των μεγάλων.
