Το Ιράν δοκιμάζει τον έλεγχο του Ορμούζ – το περιστατικό με το πλοίο στέλνει μήνυμα στις ΗΠΑ και προειδοποίηση στην Ευρώπη
Ένα εμπορικό πλοίο προσάραξε. Το πραγματικό μήνυμα όμως ήταν γεωπολιτικό.
Πλοία διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, τη σημαντικότερη θαλάσσια ενεργειακή δίοδο του κόσμου, καθώς το Ιράν επιχειρεί να ενισχύσει τη γεωπολιτική του επιρροή εν μέσω των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ.
Ένα εμπορικό πλοίο που προσάραξε στα Στενά του Ορμούζ δύσκολα θα απασχολούσε τη διεθνή επικαιρότητα υπό φυσιολογικές συνθήκες. Αυτή τη φορά όμως η είδηση απέκτησε διαφορετική βαρύτητα. Η ιρανική κρατική τηλεόραση έσπευσε να ανακοινώσει ότι το πλοίο «δεν ακολουθούσε την εγκεκριμένη από το Ιράν διαδρομή», διατύπωση που ξεπερνά κατά πολύ ένα απλό ναυτικό συμβάν.
σχετικά άρθρα
Την ίδια στιγμή, Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές βρίσκονται στη Ντόχα, επιχειρώντας να καταλήξουν σε μια συνολική συμφωνία που καλύπτει το πυρηνικό πρόγραμμα, τις κυρώσεις, την ασφάλεια του Στενού του Ορμούζ και τη γενικότερη αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Το περιστατικό δείχνει ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να υπενθυμίσει πως, ακόμη και αν οι διαπραγματεύσεις προχωρούν, δεν προτίθεται να εγκαταλείψει το ισχυρότερο γεωπολιτικό της χαρτί.
Η φράση που αλλάζει όλο το νόημα
Η αναφορά περί «εγκεκριμένης από το Ιράν διαδρομής» δεν αποτελεί μια συνηθισμένη τεχνική ανακοίνωση.
Αντίθετα, συνιστά πολιτική δήλωση κυριαρχίας.
Η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει τα Στενά του Ορμούζ ως διεθνή θαλάσσια δίοδο, όπου ισχύει η αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Η Τεχεράνη, αντίθετα, επιδιώκει διαχρονικά να παρουσιάζει την περιοχή ως χώρο όπου διαθέτει αυξημένη δικαιοδοσία και επιχειρησιακό έλεγχο.
Με μία μόνο ανακοίνωση, το Ιράν επιχειρεί να διαμορφώσει την εικόνα ότι κάθε πλοίο οφείλει να συμμορφώνεται με κανόνες που επιβάλλει το ίδιο. Πρόκειται για μια μορφή άσκησης ισχύος χωρίς στρατιωτική σύγκρουση, αλλά με ισχυρό πολιτικό συμβολισμό.
Το πραγματικό διακύβευμα των συνομιλιών δεν είναι μόνο τα πυρηνικά
Οι τεχνικές διαπραγματεύσεις που διεξάγονται στη Ντόχα παρουσιάζονται συχνά ως συνομιλίες αποκλειστικά για την αποπυρηνικοποίηση του Ιράν. Στην πραγματικότητα, η ατζέντα είναι πολύ ευρύτερη.
Στο τραπέζι βρίσκονται η άρση των αμερικανικών κυρώσεων, η αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων, οι επιθεωρήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, οι περιφερειακές ισορροπίες στον Λίβανο και ο μηχανισμός αποτροπής νέων στρατιωτικών συγκρούσεων.
Το Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη θέμα της διαπραγμάτευσης. Αποτελεί έναν από τους βασικούς μοχλούς πίεσης της Τεχεράνης απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Δεν είναι τυχαίο ότι το περιστατικό σημειώθηκε ακριβώς την περίοδο που οι δύο πλευρές επιχειρούν να περάσουν από τις πολιτικές δηλώσεις στις τεχνικές λεπτομέρειες μιας πιθανής συμφωνίας.
Το Στενό του Ορμούζ παραμένει η σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη
Από το Στενό του Ορμούζ διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, καθώς και σημαντικό μέρος των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου.
Κάθε ένταση στην περιοχή επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς τιμές ενέργειας, τα ασφάλιστρα κινδύνου, τα ναύλα και το κόστος μεταφοράς πρώτων υλών.
Ακόμη και χωρίς να κλείσει η θαλάσσια δίοδος, η αβεβαιότητα αρκεί για να αυξήσει το κόστος μεταφοράς και να προκαλέσει αναταράξεις στις αγορές ενέργειας.
Αυτό ακριβώς καθιστά το Ορμούζ ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά εργαλεία που διαθέτει σήμερα το Ιράν.
Η Ευρώπη είναι ο μεγάλος σιωπηλός ενδιαφερόμενος
Παρότι οι συνομιλίες διεξάγονται μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η Ευρώπη ίσως έχει τα περισσότερα να χάσει από μια νέα κρίση.
Μετά τη δραστική μείωση της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία, η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζεται περισσότερο στις εισαγωγές από τη Μέση Ανατολή και στις παγκόσμιες θαλάσσιες ενεργειακές διαδρομές.
Μια νέα αστάθεια στο Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει άνοδο στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αύξηση του πληθωρισμού, υψηλότερο κόστος μεταφορών και νέα πίεση στις ευρωπαϊκές οικονομίες που ακόμη προσπαθούν να ανακτήσουν σταθερότητα μετά τις ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων ετών.
Για τις Βρυξέλλες, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ δεν αποτελεί μόνο ζήτημα διεθνούς δικαίου. Αποτελεί βασική προϋπόθεση οικονομικής ασφάλειας.
Η ελληνική ναυτιλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή
Η Ελλάδα έχει έναν ακόμη λόγο να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Ο ελληνόκτητος στόλος διατηρεί κορυφαία θέση στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ μεγάλος αριθμός δεξαμενόπλοιων ελληνικών συμφερόντων διέρχεται τακτικά από τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ.
Κάθε αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου μεταφράζεται σε υψηλότερα ασφάλιστρα, αυξημένο λειτουργικό κόστος, πιθανές αλλαγές δρομολογίων και μεγαλύτερη αβεβαιότητα για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Η εξέλιξη αυτή αφορά επομένως άμεσα και την ελληνική οικονομία, μέσω της ναυτιλίας αλλά και μέσω του ενεργειακού κόστους.
Το πραγματικό μήνυμα της Τεχεράνης
Το περιστατικό με το εμπορικό πλοίο δείχνει ότι το Ιράν δεν περιορίζεται πλέον στη διαπραγμάτευση του πυρηνικού του προγράμματος.
Επιχειρεί ταυτόχρονα να κατοχυρώσει τον ρόλο του ως δύναμη που μπορεί να επηρεάζει τη σημαντικότερη θαλάσσια ενεργειακή δίοδο του πλανήτη.
Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη επιδιώκει να διαπραγματευτεί όχι μόνο το πυρηνικό της μέλλον, αλλά και τη γεωπολιτική της θέση στη νέα ισορροπία δυνάμεων της Μέσης Ανατολής.
Το αν αυτή η στρατηγική θα οδηγήσει σε μια σταθερή συμφωνία ή σε έναν νέο κύκλο έντασης θα καθορίσει όχι μόνο τις σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν, αλλά και την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, τις παγκόσμιες αγορές και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς του κόσμου.
