Μια νέα επιστημονική έρευνα υποδεικνύει αυξημένη πιθανότητα κατάρρευσης του κρίσιμου ρεύματος του Ατλαντικού Ωκεανού, γνωστού ως Atlantic meridional overturning circulation (AMOC), με τους επιστήμονες να χαρακτηρίζουν τα ευρήματα «πολύ ανησυχητικά» λόγω των δυνητικά καταστροφικών συνεπειών για την Ευρώπη, την Αφρική και τις Αμερικές.
σχετικά άρθρα
Το σύστημα AMOC, βασικό συστατικό του παγκόσμιου κλιματικού μηχανισμού, βρίσκεται ήδη στην πιο αδύναμη κατάσταση των τελευταίων 1.600 ετών, εξαιτίας της κλιματικής κρίσης. Ενώ το 2021 εντοπίστηκαν προειδοποιητικά σημάδια ενός σημείου καμπής, γνωρίζοντας ότι το AMOC έχει καταρρεύσει και στο παρελθόν της Γης, οι νέες μετρήσεις και μοντέλα προσφέρουν πιο ακριβείς προβλέψεις.
Τα νέα δεδομένα από τα κλιματικά μοντέλα Ειδικότερα, η νέα μελέτη συνδύασε πραγματικές ωκεάνιες μετρήσεις με υπολογιστικά κλιματικά μοντέλα, περιορίζοντας σημαντικά την αβεβαιότητα των προηγούμενων εκτιμήσεων. Οι υπολογισμοί καταδεικνύουν επιβράδυνση της ροής του AMOC κατά 42% έως 58% έως το έτος 2100, ένα ποσοστό που θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε κατάρρευση του συστήματος.
Πιθανές συνέπειες για το κλίμα Η πιθανή κατάρρευση του AMOC, το οποίο μεταφέρει θερμά νερά από τις τροπικές ζώνες προς την Ευρώπη και την Αρκτική, όπου ψύχονται και βυθίζονται σχηματίζοντας βαθιά ρεύματα επιστροφής, θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές κλιματικές αλλαγές. Αυτές περιλαμβάνουν τη μετατόπιση των ζωνών τροπικών βροχοπτώσεων, πλήττοντας καλλιέργειες εκατομμυρίων ανθρώπων, την εκδήλωση ψυχρότερων χειμώνων και ξηρότερων καλοκαιριών στη δυτική Ευρώπη, καθώς και αύξηση της στάθμης της θάλασσας κατά 50 έως 100 εκατοστά.
Ο Dr. Valentin Portmann, από το Inria Centre de recherche Bordeaux Sud-Ouest στη Γαλλία, δήλωσε πως «το AMOC θα μειωθεί περισσότερο από όσο αναμενόταν, γεγονός που δείχνει ότι πλησιάζει σε σημείο καμπής». Από την πλευρά του, ο καθηγητής Stefan Rahmstorf, από το Potsdam Institute for Climate Impact Research στη Γερμανία, τόνισε ότι «πρόκειται για ένα σημαντικό και πολύ ανησυχητικό αποτέλεσμα», προσθέτοντας ότι τα «απαισιόδοξα» μοντέλα, που προβλέπουν ισχυρή εξασθένηση του AMOC έως το 2100, φαίνεται πως είναι τα πιο ρεαλιστικά.
Το ενδεχόμενο κατάρρευσης μέσα στον αιώνα Ο καθηγητής Rahmstorf εξέφρασε την αυξανόμενη ανησυχία του ότι το σημείο χωρίς επιστροφή για το AMOC ενδέχεται να ξεπεραστεί στα μέσα του αιώνα, υπογραμμίζοντας ότι «φοβάμαι ολοένα και περισσότερο ότι θα περάσουμε το κατώφλι της κατάρρευσης, κάτι που είναι πολύ κοντά χρονικά». Ο ίδιος, μελετώντας το AMOC επί 35 χρόνια, είχε δηλώσει ότι μια κατάρρευση πρέπει να αποφευχθεί «με κάθε κόστος». Όπως εξηγεί, ενώ κάποτε η πιθανότητα θεωρούνταν μόλις 5%, πλέον φαίνεται να ξεπερνά το 50%. Οι πιο δραματικές κλιματικές μεταβολές των τελευταίων 100.000 ετών συνέβησαν όταν το AMOC άλλαξε κατάσταση.
Αιτίες και μηχανισμοί επιβράδυνσης Η επιβράδυνση του AMOC αποδίδεται κυρίως στην ταχεία αύξηση της θερμοκρασίας στην Αρκτική. Η θέρμανση αυτή καθιστά το νερό λιγότερο πυκνό, παρεμποδίζοντας τη βύθισή του και δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο επιβράδυνσης. Επιπρόσθετα, η αυξημένη βροχόπτωση στις επιφανειακές στρώσεις μειώνει περαιτέρω την αλατότητα και την πυκνότητα του νερού, ενισχύοντας το φαινόμενο. Παρότι το σύστημα είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και επηρεάζεται από φυσικές διακυμάνσεις, οι επιστήμονες θεωρούν πλέον βέβαιο ότι θα υπάρξει σημαντική εξασθένηση μέσα στις επόμενες δεκαετίες, με σοβαρές επιπτώσεις στο παγκόσμιο κλίμα.
Η μελέτη και τα νέα εργαλεία ανάλυσης Η έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό *Science Advances*, εξέτασε τέσσερις διαφορετικές μεθόδους αξιολόγησης των κλιματικών μοντέλων βάσει πραγματικών παρατηρήσεων. Η πιο αποτελεσματική αποδείχθηκε η τεχνική *ridge regression*, η οποία χρησιμοποιείται σπάνια στην κλιματική επιστήμη. Η δυσκολία προσομοίωσης του AMOC οφείλεται στις λεπτές διαφορές πυκνότητας του νερού που προκαλούνται από αλλαγές στην αλατότητα σε ολόκληρο τον Ατλαντικό. Η νέα ανάλυση μείωσε την αβεβαιότητα εντοπίζοντας τα μοντέλα που αναπαριστούν καλύτερα την αλατότητα του νοτίου Ατλαντικού — στοιχείο που οι επιστήμονες θεωρούν καθοριστικό. Ο καθηγητής Rahmstorf χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «πολύ αξιόπιστο», ωστόσο πρόσθεσε ότι η πραγματική επιβράδυνση του AMOC μπορεί να αποδειχθεί ακόμη μεγαλύτερη, καθώς τα τρέχοντα μοντέλα δεν λαμβάνουν υπόψη το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας, το οποίο γλυκαίνει τα νερά του ωκεανού, δηλώνοντας: «Αυτός είναι ένας επιπλέον παράγοντας που δείχνει πως η πραγματικότητα ίσως είναι ακόμη χειρότερη».
