Το Ιράν λέει «καταστρέψαμε τρία F-35», η Ιορδανία λέει «αναχαιτίσαμε τα πάντα»: ο πόλεμος των αντικρουόμενων αφηγήσεων
Η Τεχεράνη ισχυρίζεται πλήρη επιτυχία σε αεροπορική βάση της Ιορδανίας. Το Αμμάν λέει ότι αναχαίτισε όλους τους πυραύλους. Οι ΗΠΑ διαψεύδουν κάθε ζημιά. Καμία εκδοχή δεν επαληθεύεται ανεξάρτητα.
Μαχητικό αεροσκάφος F-35 σε πτήση· το Ιράν ισχυρίζεται καταστροφή τριών τέτοιων αεροσκαφών σε βάση της Ιορδανίας, κάτι που οι ΗΠΑ διαψεύδουν.
Το Ιράν ισχυρίστηκε την Πέμπτη πλήγμα-θρίαμβο κατά αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία. Οι Φρουροί της Επανάστασης μίλησαν για πλήρη καταστροφή τριών μαχητικών F-35. Δηλαδή, για ένα από τα πιο ακριβά και προηγμένα όπλα του δυτικού οπλοστασίου. Μάλιστα, ισχυρίστηκαν και θανάτους αμερικανικού προσωπικού. Ωστόσο, η ίδια η Ιορδανία αλλά και η CENTCOM δίνουν εντελώς διαφορετική εικόνα. Έτσι, το επεισόδιο μετατρέπεται σε χαρακτηριστικό δείγμα ενός πολέμου όπου κανείς δεν επαληθεύει κανέναν.
σχετικά άρθρα
Ο ιρανικός ισχυρισμός
Ας δούμε πρώτα τι υποστηρίζει η Τεχεράνη. Η ανακοίνωση ήταν λεπτομερής και θριαμβευτική. Πρώτον, το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης δήλωσε ότι έπληξε τη βάση Αλ-Αζράκ με βαλλιστικούς πυραύλους. Δεύτερον, ισχυρίστηκε ότι «κατέστρεψε πλήρως» τρία F-35 και προκάλεσε «βαριές ζημιές» σε τρία ακόμη. Μάλιστα, ανέφερε ότι σκοτώθηκαν αξιωματικοί και τεχνικό προσωπικό συντήρησης. Επιπλέον, παρουσίασε την επίθεση ως αντίποινα για αμερικανικό πλήγμα στο νησί Κεσμ. Ωστόσο, καμία ανεξάρτητη πηγή δεν επιβεβαίωσε ούτε μία λεπτομέρεια αυτής της περιγραφής. Γι’ αυτό πρόκειται, προς το παρόν, αποκλειστικά για ισχυρισμό μίας εμπόλεμης πλευράς.
Η αμερικανική διάψευση
Η απάντηση της Ουάσιγκτον ήρθε γρήγορα και κατηγορηματική. Χωρίς περιθώρια ερμηνείας. Καταρχάς, η CENTCOM δήλωσε ρητά ότι «κανένα αμερικανικό αεροσκάφος δεν καταστράφηκε ή υπέστη ζημιά». Έπειτα, αντέκρουσε ευθέως τους ισχυρισμούς του Σώματος των Φρουρών. Μάλιστα, υποστήριξε ότι όλες οι εισερχόμενες απειλές αναχαιτίστηκαν ή απέτυχαν να βρουν στόχο. Επιπλέον, δεν ανέφερε καθόλου απώλειες προσωπικού, θετικά ή αρνητικά. Ωστόσο, ούτε η αμερικανική πλευρά παρουσίασε ανεξάρτητα επαληθεύσιμα στοιχεία. Γι’ αυτό και η δική της εκδοχή παραμένει, τυπικά, ισχυρισμός απέναντι σε ισχυρισμό.
Η τρίτη φωνή που μετράει περισσότερο
Εδώ, όμως, υπάρχει μια μαρτυρία με μεγαλύτερη αξιοπιστία. Προέρχεται από ουδέτερο παρατηρητή. Πρώτον, ο ιορδανικός στρατός ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε και κατέρριψε και τους πέντε πυραύλους που εκτοξεύτηκαν εναντίον του. Δεύτερον, επρόκειτο για την τέταρτη συνεχόμενη μέρα τέτοιων περιστατικών στο βασίλειο. Μάλιστα, η Ιορδανία δεν έχει άμεσο συμφέρον να ευνοήσει καμία από τις δύο εμπόλεμες πλευρές. Επιπλέον, η δική της εκδοχή έρχεται σε ευθεία αντίφαση με τον ιρανικό ισχυρισμό επιτυχίας. Ωστόσο, ούτε η ιορδανική ανακοίνωση περιλαμβάνει ανεξάρτητη τεκμηρίωση, όπως εικόνες ή έρευνα επιτόπου. Γι’ αυτό λειτουργεί ως ισχυρό αντεπιχείρημα, όχι ως οριστική απόδειξη.
Η αφορμή που επίσης αμφισβητείται
Πίσω από την επίθεση κρύβεται μια ακόμη αμφιλεγόμενη αφήγηση. Αφορά την αρχική αιτία. Καταρχήν, το Ιράν ισχυρίστηκε ότι αμερικανικό πλήγμα στο νησί Κεσμ σκότωσε τρία μέλη οικογένειας, ανάμεσά τους παιδί. Ακολούθως, παρουσίασε την επίθεση στην Ιορδανία ως ανταπόδοση για αυτό το γεγονός. Μάλιστα, ιρανικά κρατικά μέσα δημοσίευσαν σχετικό υλικό από το σημείο. Επιπλέον, καμία αμερικανική πηγή δεν επιβεβαίωσε ή διέψευσε ρητά αυτό το συγκεκριμένο περιστατικό. Ωστόσο, το μοτίβο «αμερικανικό πλήγμα με αμάχους, ιρανικά αντίποινα σε στρατιωτικό στόχο» επαναλαμβάνεται συστηματικά τις τελευταίες μέρες. Γι’ αυτό κάθε πλευρά χτίζει τη δική της αφήγηση δικαίωσης.
Ο πόλεμος των ανακοινωθέντων
Το περιστατικό στην Ιορδανία δεν είναι μεμονωμένο. Εντάσσεται σε μια πλημμύρα ανακοινώσεων. Πρώτον, το ίδιο εικοσιτετράωρο, το Σώμα των Φρουρών ανέλαβε ευθύνη και για επίθεση σε βάση του Κουβέιτ. Δεύτερον, το Ιράν διαμαρτυρήθηκε επίσημα στη Βουλγαρία για τη φιλοξενία αμερικανικών αεροσκαφών ανεφοδιασμού. Μάλιστα, η CENTCOM μίλησε για «αποκλεισμό χαλύβδινου τείχους» με πάνω από είκοσι πολεμικά πλοία στον Ορμούζ. Επιπλέον, οι ΗΠΑ επέβαλαν νέες κυρώσεις σε δεξαμενόπλοια και εταιρείες για εμπόριο ιρανικού πετρελαίου. Ωστόσο, καμία από τις δεκάδες αυτές ανακοινώσεις δεν επαληθεύεται εύκολα ξεχωριστά. Γι’ αυτό η συνολική εικόνα μοιάζει περισσότερο με πόλεμο αφηγημάτων παρά με καθαρό χρονικό γεγονότων.
Το τίμημα των αμάχων
Πίσω από τις ανακοινώσεις, πάντως, υπάρχουν πραγματικοί άνθρωποι. Και οι δύο πλευρές μετρούν απώλειες. Καταρχάς, ιρανικές πηγές μιλούν για νεκρούς αμάχους σε πληττόμενες περιοχές του νότιου Ιράν. Έπειτα, αναφέρουν και απώλειες μελών των Φρουρών της Επανάστασης σε αμερικανικά πλήγματα. Μάλιστα, καμία πλευρά δεν παρέχει πλήρη, ανεξάρτητα επαληθεύσιμο απολογισμό θυμάτων. Επιπλέον, οι αναφορές αυτές συχνά χρησιμοποιούνται ρητορικά για να δικαιολογήσουν την επόμενη κλιμάκωση. Ωστόσο, το ανθρώπινο κόστος παραμένει υπαρκτό, ανεξάρτητα από την ακρίβεια κάθε αριθμού. Γι’ αυτό αποδίδουμε κάθε τέτοια αναφορά ως ισχυρισμό της πηγής της, χωρίς δική μας επιβεβαίωση.
Γιατί η ασάφεια έχει η ίδια σημασία
Το γεγονός ότι κανείς δεν επαληθεύεται δεν είναι τυχαίο. Είναι μέρος της στρατηγικής. Πρώτον, η υπερβολή επιτυχίας ενισχύει το εσωτερικό ηθικό της Τεχεράνης. Δεύτερον, η πλήρης άρνηση ζημιάς προστατεύει το κύρος της αμερικανικής αποτροπής. Μάλιστα, και οι δύο αφηγήσεις απευθύνονται πρωτίστως στο εσωτερικό κοινό, όχι στους διεθνείς παρατηρητές. Επιπλέον, η σύγχυση αυτή δυσκολεύει οποιαδήποτε ανεξάρτητη εκτίμηση της πραγματικής κλίμακας του πολέμου. Ωστόσο, το ίδιο μοτίβο έχουμε ξαναδεί, από το περιστατικό στο σχολείο Μιναμπ ως τα πλήγματα στη Νταμιέτα. Γι’ αυτό η επιφυλακτικότητα απέναντι σε κάθε ανακοινωθέν παραμένει η μόνη υπεύθυνη στάση.
Το ελληνικό και ευρωπαϊκό διακύβευμα
Και τώρα η οπτική που αφορά εμάς. Η αξιοπιστία της πληροφορίας μετράει παντού. Πρώτον, η Ευρώπη βασίζεται σε ακριβή εικόνα του πολέμου για τις δικές της αποφάσεις ενέργειας και ασφάλειας. Δεύτερον, λανθασμένη αντίληψη κλιμάκωσης μπορεί να επηρεάσει αγορές και εφοδιαστικές αλυσίδες. Μάλιστα, το ίδιο μοτίβο αντικρουόμενων αφηγήσεων επηρεάζει και τις εκτιμήσεις για τον κίνδυνο στη ναυτιλία. Επιπλέον, η ελληνική ναυτιλία παρακολουθεί στενά κάθε πληροφορία για τον Ορμούζ, αληθή ή υπερβολική. Ωστόσο, η σύγχυση των αφηγημάτων καθιστά δυσκολότερη κάθε ορθολογική εκτίμηση ρίσκου. Γι’ αυτο η προσεκτική απόδοση πηγών δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη.
Το συμπέρασμα
Στο τέλος μένει μια εικόνα θολή, με σαφή μόνο τα άκρα της. Τρεις αφηγήσεις, καμία πλήρως επιβεβαιωμένη. Πρώτον, το Ιράν διεκδικεί θρίαμβο που κανείς έξω από αυτό δεν επιβεβαιώνει. Ωστόσο, η ίδια η Ιορδανία δίνει εκδοχή που αντικρούει ευθέως αυτόν τον ισχυρισμό. Μάλιστα, οι ΗΠΑ αρνούνται κάθε απώλεια, χωρίς επίσης ανεξάρτητη τεκμηρίωση. Γι’ αυτο η μόνη ασφαλής διαπίστωση είναι ότι ο πόλεμος αυτός διεξάγεται εξίσου στα πεδία μάχης και στις ανακοινώσεις. Τελικά, όποιος αναζητά την αλήθεια σε αυτόν τον πόλεμο, πρέπει πρώτα να επιβιώσει από τα ίδια τα ανακοινωθέντα.
