Μετά τα κοινά πλήγματα που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κατά του Ιράν, η Τεχεράνη πέρασε γρήγορα στην απάντηση, ανακοινώνοντας ότι στοχοποίησε το Ισραήλ και στρατιωτικές εγκαταστάσεις που συνδέονται με τις ΗΠΑ σε διάφορα σημεία της περιοχής, περιλαμβανομένων κρατών του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις.
σχετικά άρθρα
Η νέα αυτή φάση της σύγκρουσης έφερε στο προσκήνιο ένα βασικό ερώτημα: ποια είναι στην πράξη η ισχύς του πυραυλικού οπλοστασίου του Ιράν, ποια εμβέλεια έχουν τα συστήματά του και ποιους στόχους μπορεί να απειλήσει.
Στην καρδιά αυτής της συζήτησης βρίσκεται το πυραυλικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, αλλά και τα υπόλοιπα μέσα που διαθέτει για να πλήξει αμερικανικούς στόχους, το Ισραήλ και κρίσιμες υποδομές στην περιοχή.
Γιατί η παρούσα σύγκρουση θεωρείται διαφορετική
Σύμφωνα με το κείμενο, σε αντίθεση με τον πόλεμο των 12 ημερών που διεξήγαγαν ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν τον Ιούνιο του 2025, η δολοφονία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ φαίνεται να έχει πείσει την Τεχεράνη ότι η σημερινή αναμέτρηση είναι μάχη που αφορά την ίδια την επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Στο ιρανικό αφήγημα, μια καθυστερημένη ή περιορισμένη απάντηση κινδυνεύει να εκληφθεί ως αδυναμία και ως πρόσκληση για νέες επιθέσεις.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε την Κυριακή ότι η εκδίκηση για τη δολοφονία του Χαμενεΐ και άλλων ανώτερων αξιωματούχων αποτελεί «καθήκον και νόμιμο δικαίωμα» της χώρας.
Το πυραυλικό δόγμα της Τεχεράνης
Οι αμυντικοί αναλυτές περιγράφουν τις ιρανικές πυραυλικές δυνάμεις ως τις μεγαλύτερες και πιο πολυσχιδείς στη Μέση Ανατολή. Περιλαμβάνουν βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους cruise και έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να προσφέρουν στην Τεχεράνη δυνατότητα πλήγματος ακόμη και χωρίς σύγχρονη πολεμική αεροπορία.
Ιρανοί αξιωματούχοι παρουσιάζουν το πυραυλικό πρόγραμμα ως τη ραχοκοκαλιά της αποτροπής της χώρας, εν μέρει επειδή η αεροπορία της βασίζεται σε γηρασμένα αεροσκάφη. Από την άλλη πλευρά, δυτικές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι οι ιρανικοί πύραυλοι τροφοδοτούν την αποσταθεροποίηση στην περιοχή και ενδέχεται στο μέλλον να χρησιμοποιηθούν και ως μέσο μεταφοράς πυρηνικού φορτίου, κάτι που η Τεχεράνη απορρίπτει.
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι με τη μεγαλύτερη εμβέλεια που διαθέτει το Ιράν μπορούν, σύμφωνα με το κείμενο, να διανύσουν από 2.000 έως 2.500 χιλιόμετρα. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να φτάσουν στο Ισραήλ, σε βάσεις που συνδέονται με τις ΗΠΑ στον Κόλπο και σε μεγάλο μέρος της ευρύτερης περιοχής. Αντίθετα, το ίδιο κείμενο σημειώνει ότι, παρά τους ισχυρισμούς του Ντόναλντ Τραμπ και προσώπων του περιβάλλοντός του, αυτοί οι πύραυλοι δεν μπορούν να πλησιάσουν καν το έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο χάρτης που παρουσίασε το Aljazeera:
Οι πύραυλοι μικρού βεληνεκούς
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι μικρού βεληνεκούς, με εμβέλεια περίπου από 150 έως 800 χιλιόμετρα, έχουν σχεδιαστεί για κοντινούς στρατιωτικούς στόχους και για ταχείες περιφερειακές επιθέσεις.
Στα βασικά συστήματα αυτής της κατηγορίας περιλαμβάνονται οι παραλλαγές Fateh, οι Zolfaghar, Qiam-1 και οι παλαιότεροι Shahab-1 και Shahab-2. Η μικρότερη εμβέλειά τους μπορεί να αποτελεί πλεονέκτημα σε περιόδους κρίσης, καθώς μπορούν να εκτοξευθούν κατά ριπάς, περιορίζοντας τον χρόνο προειδοποίησης και δυσκολεύοντας την προληπτική αναχαίτισή τους.
Το Ιράν είχε χρησιμοποιήσει αυτό το μοντέλο τον Ιανουάριο του 2020, όταν εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους κατά της αεροπορικής βάσης Ain al-Assad στο Ιράκ, μετά τη δολοφονία του Κασέμ Σουλεϊμανί από τις ΗΠΑ. Η επίθεση προκάλεσε ζημιές στις υποδομές και άφησε περισσότερους από 100 Αμερικανούς στρατιωτικούς με τραυματικές εγκεφαλικές κακώσεις, δείχνοντας ότι το Ιράν μπορούσε να επιβάλει υψηλό κόστος χωρίς να διαθέτει αντίστοιχη αεροπορική ισχύ με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι πύραυλοι μέσου βεληνεκούς
Αν οι πύραυλοι μικρού βεληνεκούς αποτελούν το πρώτο γρήγορο χτύπημα, οι βαλλιστικοί πύραυλοι μέσου βεληνεκούς, με εμβέλεια περίπου από 1.500 έως 2.000 χιλιόμετρα, είναι εκείνοι που μετατρέπουν τα αντίποινα του Ιράν σε περιφερειακή εξίσωση.
Στα συστήματα αυτά περιλαμβάνονται οι Shahab-3, Emad, Ghadr-1, οι παραλλαγές Khorramshahr και Sejjil, καθώς και νεότερα σχέδια όπως οι Kheibar Shekan και Haj Qassem.
Ο Sejjil ξεχωρίζει επειδή χρησιμοποιεί στερεά καύσιμα, κάτι που γενικά επιτρέπει ταχύτερη ετοιμότητα εκτόξευσης σε σχέση με πυραύλους που χρησιμοποιούν υγρά καύσιμα. Αυτό θεωρείται πλεονέκτημα σε περίπτωση που το Ιράν αναμένει εισερχόμενα πλήγματα και χρειάζεται πιο άμεσες και επιβιώσιμες επιλογές απάντησης.
Συνολικά, αυτή η κατηγορία πυραύλων θέτει εντός εμβέλειας το Ισραήλ και ένα ευρύ τόξο εγκαταστάσεων που συνδέονται με τις ΗΠΑ στο Κατάρ, στο Μπαχρέιν, στο Κουβέιτ, στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Πύραυλοι cruise και drones
Οι πύραυλοι cruise πετούν χαμηλά, μπορούν να ακολουθούν το ανάγλυφο του εδάφους και συχνά είναι δυσκολότερο να εντοπιστούν και να παρακολουθηθούν, ειδικά όταν εκτοξεύονται ταυτόχρονα με drones ή με ομοβροντίες βαλλιστικών πυραύλων που επιδιώκουν να υπερφορτώσουν την αεράμυνα.
Το Ιράν θεωρείται ότι διαθέτει πυραύλους cruise εναντίον χερσαίων και ναυτικών στόχων, όπως οι Soumar, Ya-Ali, οι παραλλαγές Quds, οι Hoveyzeh, Paveh και Ra’ad. Ο Soumar έχει εμβέλεια 2.500 χιλιομέτρων.
Τα drones προσθέτουν ακόμη ένα επίπεδο πίεσης. Είναι πιο αργά από τους πυραύλους, αλλά φθηνότερα και ευκολότερα στην εκτόξευση σε μεγάλους αριθμούς. Τα επιθετικά drones μίας κατεύθυνσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε επαναλαμβανόμενα κύματα, ώστε να φθείρουν τις αεράμυνες και να διατηρούν αεροδρόμια, λιμάνια και ενεργειακές εγκαταστάσεις σε κατάσταση συναγερμού για ώρες και όχι μόνο για λεπτά. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι αυτή η τακτική κορεσμού θα παίξει ακόμη μεγαλύτερο ρόλο αν η σύγκρουση κλιμακωθεί.
Οι υπόγειες «πυραυλικές πόλεις»
Σημασία δεν έχει μόνο ο αριθμός των πυραύλων, αλλά και το πόσο μπορεί το Ιράν να συνεχίσει να εκτοξεύει μετά τα πρώτα πλήγματα που θα δεχθεί.
Η Τεχεράνη έχει περάσει χρόνια ενισχύοντας τμήματα του προγράμματός της μέσα από υπόγειες σήραγγες αποθήκευσης, κρυφές βάσεις και προστατευμένες θέσεις εκτόξευσης σε διάφορα σημεία της χώρας. Αυτό το δίκτυο δυσκολεύει μια γρήγορη εξουδετέρωση της δυνατότητας εκτόξευσης πυραύλων και αναγκάζει τους αντιπάλους του Ιράν να υποθέτουν ότι κάποιο μέρος αυτής της ισχύος θα επιβιώσει ακόμη και ύστερα από ένα μεγάλο πρώτο κύμα επιθέσεων.
Για τους στρατιωτικούς σχεδιαστές, αυτή η δυνατότητα επιβίωσης σημαίνει ότι κάθε απόφαση για νέα πλήγματα στις ιρανικές πυραυλικές υποδομές ενέχει τον κίνδυνο μιας μακράς ανταλλαγής χτυπημάτων αντί για μια σύντομη και αποφασιστική εκστρατεία.
Τα Στενά του Ορμούζ και η πίεση στις αγορές
Η στρατηγική αποτροπής του Ιράν δεν περιορίζεται σε χερσαίους στόχους. Ο Περσικός Κόλπος και τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, προσφέρουν στην Τεχεράνη έναν γρήγορο τρόπο να ταράξει τις διεθνείς αγορές.
Το Ιράν μπορεί να απειλήσει ναυτικές δυνάμεις και εμπορικά πλοία μέσω αντιπλοϊκών πυραύλων, ναυτικών ναρκών, drones και ταχέων σκαφών επίθεσης. Έχει επίσης παρουσιάσει αυτά που αποκαλεί «υπερηχητικά» συστήματα, όπως η σειρά Fattah, προβάλλοντας πολύ υψηλές ταχύτητες και ευελιξία, αν και το κείμενο σημειώνει ότι τα ανεξάρτητα στοιχεία για την επιχειρησιακή τους κατάσταση παραμένουν περιορισμένα.
Το ίδιο κείμενο υπογραμμίζει ότι δεν χρειάζεται καν ένας επίσημος αποκλεισμός των Στενών για να επηρεαστούν οι αγορές. Ραδιοφωνικές προειδοποιήσεις που αποδίδονται στους Φρουρούς της Επανάστασης, δεξαμενόπλοια που παραμένουν εκτός των Στενών και η άνοδος των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου επηρεάζουν ήδη την κίνηση των πλοίων και το κόστος μεταφοράς. Οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν επίσης ότι έπληξαν τρία πετρελαιοφόρα που συνδέονται με τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο κοντά στα Στενά του Ορμούζ.
Η δανέζικη ναυτιλιακή Maersk ανακοίνωσε την Κυριακή ότι αναστέλλει όλες τις διελεύσεις πλοίων της από τα Στενά του Ορμούζ.
Οι αμερικανικές δυνάμεις στον Κόλπο
Η Ουάσινγκτον έχει ενισχύσει τις ναυτικές και αεροπορικές της δυνάμεις στην περιοχή, συγκροτώντας, σύμφωνα με αξιωματούχους, μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις αμερικανικής ισχύος πυρός κοντά στο Ιράν εδώ και χρόνια. Αυτό ενισχύει τις δυνατότητες πλήγματος και αεράμυνας, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και τη λίστα των πιθανών στόχων.
Οι αμερικανικές δυνάμεις είναι διασκορπισμένες σε πολλές χώρες και εξαρτώνται από ένα δίκτυο βάσεων, κέντρων διοίκησης και κόμβων εφοδιασμού, τα οποία δεν μπορούν να προστατεύονται όλα στον ίδιο βαθμό και διαρκώς. Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι αν παραβιαστούν οι άμυνες σε ορισμένα σημεία, αυτό μπορεί να μεταβάλει τους πολιτικούς υπολογισμούς στην Ουάσινγκτον, να αυξήσει την πίεση στις γειτονικές χώρες και να ανεβάσει το κόστος της προσπάθειας περιορισμού της σύγκρουσης.
Το μήνυμα της Τεχεράνης
Ιρανοί αξιωματούχοι προειδοποιούσαν εδώ και καιρό ότι οποιαδήποτε αμερικανική ή ισραηλινή επίθεση σε ιρανικό έδαφος θα αντιμετωπιζόταν ως η αρχή ενός ευρύτερου πολέμου και όχι ως μια περιορισμένη επιχείρηση. Μετά τη δολοφονία του Χαμενεΐ, αυτό το μήνυμα έχει γίνει ακόμη πιο σκληρό.
Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν υποσχεθεί νέα αντίποινα και το Ιράν έχει δείξει ότι μιλά περισσότερο για μια εκστρατεία διαρκείας παρά για ένα μόνο εντυπωσιακό χτύπημα: συνεχείς εκτοξεύσεις προς το Ισραήλ, χτυπήματα κοντά σε εγκαταστάσεις που συνδέονται με τις ΗΠΑ σε περισσότερες από μία χώρες και απειλές για δράση μέσα και γύρω από κρίσιμες εμπορικές οδούς.
Το κείμενο σημειώνει επίσης ότι η σύγκρουση μπορεί να διευρυνθεί και μέσω οργανώσεων που ευθυγραμμίζονται με το Ιράν, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και οι Χούθι στην Υεμένη, οι οποίοι έχουν καταδικάσει τη δολοφονία του Χαμενεΐ και έχουν δείξει ότι συντάσσονται με την Τεχεράνη.
