Άγνωστη γεωλογική δομή κάτω από Σαντορίνη-Κολούμπο: Νέα Μελέτη
Άγνωστη γεωλογική δομή κάτω από Σαντορίνη-Κολούμπο: Νέα Μελέτη
Μια νέα διεθνής επιστημονική μελέτη αποκάλυψε την ύπαρξη μιας άγνωστης γεωλογικής δομής κάτω από το ηφαιστειακό σύμπλεγμα Σαντορίνης και Κολούμπου. Η δομή αυτή φαίνεται να ασκεί καθοριστική επίδραση στην εξέλιξη ενός από τα πλέον ενεργά ηφαιστειακά συστήματα της Ευρώπης. Τα ευρήματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Geochemistry, Geophysics, Geosystems της Αμερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης (AGU).
σχετικά άρθρα
Η μελέτη αξιοποίησε σεισμικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης, καθώς και τα αποτελέσματα υποθαλάσσιων γεωτρήσεων από το διεθνές πρόγραμμα IODP Expedition 398. Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν στην ανακάλυψη της «Τάφρου του Κολούμπου», μιας τεκτονικής δομής που εκτείνεται βορειοανατολικά της Σαντορίνης και συνδέεται άμεσα με τη γένεση του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Κολούμπου και της ευρύτερης ηφαιστειακής ζώνης.
Όπως ανέφερε η καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Εύη Νομικού, μέσω ανάρτησής της, η νέα δημοσίευση της ερευνητικής τους ομάδας αποκαλύπτει έναν θεμελιώδη μηχανισμό που συνδέει την τεκτονική παραμόρφωση με την εξέλιξη της ηφαιστειακής δραστηριότητας στο ηφαιστειακό πεδίο Σαντορίνης–Κολούμπου. Η ίδια πρόσθεσε ότι η έρευνα βασίζεται στον συνδυασμό γεωφυσικών δεδομένων υψηλής ανάλυσης, στη συλλογή και ερμηνεία των οποίων συμμετείχε η ομάδα της επί σειρά ετών, καθώς και στα αποτελέσματα των υποθαλάσσιων ερευνητικών γεωτρήσεων του IODP Expedition 398.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, πριν από περίπου 330.000 χρόνια παρατηρήθηκε μια έντονη επιτάχυνση της τεκτονικής διάτασης στην περιοχή. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν σημαντική αύξηση στους ρυθμούς μετακίνησης των ρηγμάτων και καθίζησης του εδάφους, γεγονός που σηματοδότησε μια νέα φάση στην εξέλιξη του ηφαιστειακού συστήματος. Αυτή η περίοδος προηγήθηκε τόσο της εμφάνισης του ηφαιστείου Κολούμπου όσο και των εκρήξεων που διαμόρφωσαν τη σημερινή καλδέρα της Σαντορίνης.
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης ένα εύρημα που ανατρέπει προηγούμενες αντιλήψεις για τη ροή του μάγματος. Αντί τα ηφαιστειακά κέντρα να σχηματίζονται πάνω στα κύρια ρήγματα, όπως θεωρείτο έως τώρα, διαπιστώθηκε ότι αναπτύχθηκαν μέσα στην τάφρο, σε περιοχές όπου ο φλοιός είχε υποστεί εντονότερο κατακερματισμό. Η κυρία Νομικού σημείωσε ότι αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα, καθώς οι ζώνες έντονης παραμόρφωσης με κατακερματισμένο φλοιό δημιούργησαν ιδανικές διαδρομές για την άνοδο του μάγματος.
Η μελέτη συνδέει άμεσα την επιτάχυνση της τεκτονικής δραστηριότητας με τη μεταβολή της ηφαιστειακής συμπεριφοράς στη Σαντορίνη. Μέχρι πριν από περίπου 250.000 χρόνια, το ηφαιστειακό σύστημα παρουσίαζε μέτρια εκρηκτική και εκχυτική δραστηριότητα. Ακολούθησε μια περίοδος επαναλαμβανόμενων μεγάλων εκρήξεων και σχηματισμού της καλδέρας, που διαμόρφωσαν το σημερινό τοπίο της Σαντορίνης και επηρέασαν καθοριστικά τη γεωλογική ιστορία του νοτίου Αιγαίου. Η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ ανέφερε ότι τα δεδομένα δείχνουν πως η διάταση του φλοιού και η δραστηριότητα των ρηγμάτων επιταχύνθηκαν σημαντικά πριν από περίπου 330.000 χρόνια, περίοδο που συνέπεσε με τη μετάβαση της Σαντορίνης σε έναν νέο κύκλο μεγάλων εκρηκτικών καλδερικών εκρήξεων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το συμπέρασμα ότι η Τάφρος του Κολούμπου πιθανόν να συνεχίζεται κάτω από τη βόρεια καλδέρα της Σαντορίνης, ενισχύοντας την εικόνα ενός ενιαίου τεκτονικού και ηφαιστειακού συστήματος στην περιοχή. Η δημοσίευση αποκτά πρόσθετη σημασία ένα χρόνο μετά τη σεισμική κρίση που καταγράφηκε στις Κυκλάδες στις αρχές του 2025, όταν χιλιάδες σεισμοί σημειώθηκαν μεταξύ Σαντορίνης, Ανύδρου και Αμοργού, αναζωπυρώνοντας το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για τους μηχανισμούς που συνδέουν τη σεισμικότητα με τη μετακίνηση μάγματος στο υπέδαφος.
Η κυρία Νομικού υπογράμμισε ότι η ανακάλυψη αυτή υποδεικνύει ότι η επιτάχυνση του ρυθμού διάτασης και η συγκέντρωση της παραμόρφωσης αποτέλεσαν βασικούς παράγοντες που καθόρισαν τη θέση, την εξέλιξη και την εκρηκτικότητα της ηφαιστειακής δραστηριότητας στο Νότιο Αιγαίο κατά τα τελευταία 250.000 χρόνια. Καταλήγοντας, τόνισε πως η κατανόηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ τεκτονικής και ηφαιστειότητας είναι ένα θεμελιώδες βήμα για την ερμηνεία της γεωδυναμικής εξέλιξης ενός από τα σημαντικότερα ενεργά ηφαιστειακά συστήματα της Ευρώπης.
