Οι χαμένες σελίδες μιας αυτοκρατορίας: Η Βρετανία μπλοκάρει την εξαγωγή χειρογράφων £900.000

Δύο σπάνιοι τόμοι καλλιγραφίας των Μογγόλων της Ινδίας, ηλικίας άνω των 400 ετών, βρίσκονται στο επίκεντρο κρατικής παρέμβασης, με τα μουσεία να έχουν περιορισμένο χρόνο για την εξασφάλιση της χρηματοδότησης

Οι χαμένες σελίδες μιας αυτοκρατορίας: Η Βρετανία μπλοκάρει την εξαγωγή χειρογράφων £900.000

Δύο πολύτιμοι τόμοι αυτοκρατορικής καλλιγραφίας, που δημιουργήθηκαν στην Ινδία πριν από περισσότερα από 400 χρόνια, βρίσκονται στο επίκεντρο μιας νέας προσπάθειας της βρετανικής κυβέρνησης να αποτρέψει την οριστική έξοδό τους από τη χώρα. Τα εξαιρετικά σπάνια χειρόγραφα της περιόδου της Μογγολικής Αυτοκρατορίας της Ινδίας, με προτεινόμενη τιμή απόκτησης 900.000 στερλίνες, τέθηκαν υπό προσωρινό περιορισμό εξαγωγής, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα σε βρετανικά μουσεία και πολιτιστικά ιδρύματα να συγκεντρώσουν τα απαραίτητα κεφάλαια για την αγορά τους.

σχετικά άρθρα

Η απόφαση ανακοινώθηκε στις 16 Νοεμβρίου από το βρετανικό υπουργείο Πολιτισμού και αφορά δύο τόμους που προέρχονται από ένα μεγαλύτερο αυτοκρατορικό λεύκωμα, το οποίο πιστεύεται ότι δημιουργήθηκε μεταξύ 1595 και 1605. Η αρχική συλλογή είχε πιθανότατα προετοιμαστεί για τον αυτοκράτορα Ακμπάρ ή τον γιο του, πρίγκιπα Σαλίμ, στα βασιλικά εργαστήρια της Λαχόρης ή της Άγκρα.

Η παρέμβαση δεν συνεπάγεται κρατική απόκτηση ούτε οριστική απαγόρευση εξαγωγής. Αντίθετα, ενεργοποιεί μια διαδικασία κατά την οποία ενδιαφερόμενοι αγοραστές στη Βρετανία αποκτούν χρόνο για να διατυπώσουν πρόταση αγοράς, με στόχο τη διατήρηση των αντικειμένων προσβάσιμων στο κοινό και στους ερευνητές.

Είκοσι εννέα φύλλα με χρυσό και βασιλικές υπογραφές

Οι δύο τόμοι περιλαμβάνουν συνολικά 29 φύλλα, διακοσμημένα με περίτεχνα φυτικά και ζωικά μοτίβα, χρυσές λεπτομέρειες και καλλιγραφικές συνθέσεις εξαιρετικής τεχνικής ακρίβειας. Στο υλικό περιλαμβάνεται επίσης ένα σχέδιο, ενώ τα φύλλα διατηρούν διακοσμημένα περιθώρια που αποκαλύπτουν την υψηλή ποιότητα της καλλιτεχνικής παραγωγής στα αυτοκρατορικά εργαστήρια.

Ανάμεσα στους δημιουργούς των καλλιγραφικών συνθέσεων βρίσκεται ο Muhammad Hussain Kashmiri, ένας από τους σημαντικότερους καλλιγράφους της αυλής του Ακμπάρ, γνωστός για την εξαιρετική λεπτομέρεια της γραφής του. Στους τόμους περιλαμβάνονται επίσης σπάνια δείγματα του Abd al-Rahim al-Haravi, ενισχύοντας τη σημασία τους ως τεκμηρίων της καλλιτεχνικής δραστηριότητας εκείνης της περιόδου.

Η αξία των χειρογράφων δεν περιορίζεται στην αισθητική τους ποιότητα. Τα αυτοκρατορικά λευκώματα συνδύαζαν καλλιγραφία, ζωγραφική και περίτεχνη διακόσμηση, αποτελώντας αντικείμενα υψηλού κύρους, τα οποία συνδέονταν με την πνευματική καλλιέργεια, την πολιτική εξουσία και τις διπλωματικές σχέσεις.

Το αρχικό λεύκωμα είχε διαλυθεί πριν από το 1728 και τα φύλλα του διασκορπίστηκαν σε διαφορετικές συλλογές. Συναφές υλικό διατηρείται σήμερα στη βρετανική Royal Collection, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη δυνατότητα συγκριτικής μελέτης της κατασκευής και της μεταγενέστερης διαδρομής των χειρογράφων.

Η Caroline Shenton, μέλος της επιτροπής που εξετάζει τις εξαγωγές έργων τέχνης, υπογράμμισε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν αναπάντητα ερωτήματα για τις τεχνικές παραγωγής, τη διάσπαση της αρχικής συλλογής και τη μεταγενέστερη επανασύνδεση των φύλλων σε διαφορετικούς τόμους. Ακριβώς αυτή η δυνατότητα περαιτέρω έρευνας αποτέλεσε έναν από τους λόγους για τους οποίους η επιτροπή εισηγήθηκε την προσωρινή αναστολή της εξαγωγής.

Η δημοπρασία των Sotheby’s και η προθεσμία διάσωσης

Η οικονομική διαδρομή των δύο τόμων προσφέρει μια διαφορετική διάσταση στην υπόθεση. Τα χειρόγραφα βρίσκονταν σε ιδιωτικές συλλογές στην Αγγλία και στο Λονδίνο από τη δεκαετία του 1980 έως το 2020, όταν εμφανίστηκαν σε δημοπρασία των Sotheby’s στις 27 Οκτωβρίου.

Η τιμή κατακύρωσης διαμορφώθηκε στις 620.000 στερλίνες, χωρίς τις προμήθειες του οίκου. Στη συνέχεια, οι τόμοι πέρασαν από την εξειδικευμένη λονδρέζικη AeR Gallery, η οποία δραστηριοποιείται στην αγορά ισλαμικής και ινδικής τέχνης. Έξι χρόνια αργότερα, η προτεινόμενη τιμή για την απόκτησή τους έχει οριστεί στις 900.000 στερλίνες. Η διαφορά των 280.000 στερλινών αντιστοιχεί σε περίπου 45% υψηλότερο ποσό από την προηγούμενη κατακύρωση, χωρίς όμως να αποτελεί τεκμήριο αντίστοιχης αύξησης της αγοραίας αξίας τους, καθώς οι δύο τιμές προκύπτουν από διαφορετικές διαδικασίες.

Η πρώτη περίοδος αναστολής της άδειας εξαγωγής θα διαρκέσει έως και τις 15 Φεβρουαρίου 2027. Στο διάστημα αυτό, βρετανικά μουσεία, πολιτιστικά ιδρύματα ή ιδιώτες που επιθυμούν να δωρίσουν τα χειρόγραφα σε δημόσια συλλογή μπορούν να εκδηλώσουν ενδιαφέρον για την αγορά τους.

Μετά τη λήξη της προθεσμίας, οι ιδιοκτήτες θα έχουν 15 εργάσιμες ημέρες για να εξετάσουν τις προσφορές. Εφόσον υπογραφεί σχετική συμφωνία προαίρεσης, θα ενεργοποιηθεί δεύτερη περίοδος αναστολής διάρκειας τεσσάρων μηνών, προκειμένου να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση.

Η αρμόδια επιτροπή έκρινε ότι τα αντικείμενα πληρούν δύο από τα λεγόμενα κριτήρια Waverley: την εξαιρετική αισθητική σημασία και τη σπουδαιότητά τους για τη μελέτη της ιστορίας, της καλλιτεχνικής παραγωγής και των διπλωματικών πρακτικών της αυτοκρατορικής αυλής. Η βρετανική κυβέρνηση ελπίζει ότι η προσωρινή παρέμβαση θα επιτρέψει τη διατήρηση των τόμων στη χώρα. Ωστόσο, η τελική έκβαση εξαρτάται από την εμφάνιση αγοραστή και την εξασφάλιση των απαιτούμενων πόρων.

Η υπόθεση αναδεικνύει ένα γνώριμο δίλημμα της διεθνούς αγοράς τέχνης: πώς μπορούν ιστορικά αντικείμενα εξαιρετικής σπανιότητας να παραμείνουν διαθέσιμα στην επιστημονική κοινότητα, όταν η ιδιωτική τους αξία απαιτεί ολοένα μεγαλύτερες οικονομικές δεσμεύσεις από τα δημόσια πολιτιστικά ιδρύματα.