Αφίσα «Wanted» έφερε στο φως χαμένο πίνακα
Το έργο «Un Buveur» του Ολλανδού ζωγράφου Willem Cornelisz Duyster εντοπίστηκε έπειτα από περισσότερα από 80 χρόνια
Μπορεί μια αφίσα εμπνευσμένη από τις καταζητήσεις εγκληματιών στην Άγρια Δύση να οδηγήσει στην ανάκτηση ενός έργου τέχνης που αγνοείται εδώ και περισσότερες από 8 δεκαετίες; Στην Ορλεάνη της Γαλλίας, μια πρωτότυπη εκστρατεία του Μουσείου Καλών Τεχνών απέδειξε ότι ακόμη και οι πιο απροσδόκητες πρωτοβουλίες μπορούν να συμβάλουν στον εντοπισμό χαμένων καλλιτεχνικών θησαυρών. Με ασπρόμαυρες φωτογραφίες, την επιγραφή «Wanted» και τη βοήθεια των πολιτών, το μουσείο κατάφερε να εντοπίσει έναν πίνακα του 17ου αιώνα που είχε εξαφανιστεί κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
σχετικά άρθρα
Πρόκειται για το έργο «Un Buveur» («Ο Πότης») του Ολλανδού ζωγράφου Willem Cornelisz Duyster, το οποίο αναγνωρίστηκε σε κατάλογο δημοπρασίας στην Ελβετία από έναν κάτοικο της Ορλεάνης. Η ανακάλυψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το έργο συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα του Willem Cornelisz Duyster, ενώ η επιστροφή του αποτελεί μια ακόμη επιτυχία στη μακροχρόνια προσπάθεια του γαλλικού μουσείου να ανακτήσει εκατοντάδες πίνακες που χάθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Οι αφίσες της Άγριας Δύσης και τα χαμένα έργα τέχνης
Η ιστορία ξεκινά τον Ιούνιο του 1940, όταν η Ορλεάνη δέχθηκε επίθεση από τις ναζιστικές δυνάμεις. Μέσα στο χάος του πολέμου, το Musée Paul Fourché, παράρτημα του Μουσείου Καλών Τεχνών της πόλης, λεηλατήθηκε και περίπου 350 έργα τέχνης εξαφανίστηκαν. Πολλοί από αυτούς τους πίνακες δεν εντοπίστηκαν ποτέ, ενώ η τύχη τους παρέμεινε άγνωστη για περισσότερα από 80 χρόνια.
Αποφασισμένο να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τη χαμένη συλλογή, το μουσείο εγκαινίασε μια ασυνήθιστη εκστρατεία ενημέρωσης. Εμπνευσμένες από τις χαρακτηριστικές αφίσες καταζητούμενων της αμερικανικής Άγριας Δύσης, οι ανακοινώσεις παρουσιάζουν ασπρόμαυρες εικόνες των εξαφανισμένων έργων, συνοδευόμενες από τη λέξη «Wanted», γραμμένη με μεγάλα, έντονα γράμματα. Οι αφίσες δημοσιεύθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στον ιστότοπο του μουσείου και σε ενημερωτικά μέσα. Στόχος δεν ήταν απλώς να υπενθυμίσει το μουσείο την ύπαρξη των χαμένων πινάκων, αλλά να κινητοποιήσει το κοινό και να μετατρέψει την αναζήτησή τους σε συλλογική προσπάθεια.
Ο πολίτης που ανακάλυψε τον χαμένο πίνακα
Η στρατηγική αυτή απέδωσε καρπούς όταν ένας κάτοικος της Ορλεάνης, έχοντας δει τις αφίσες, αποφάσισε να αναζητήσει ο ίδιος τα εξαφανισμένα έργα σε διαδικτυακούς καταλόγους δημοπρασιών. Κατά τη διάρκεια μιας τυχαίας αναζήτησης, ο εθελοντής εντόπισε τον πίνακα «Un Buveur» σε κατάλογο ελβετικού οίκου δημοπρασιών για πώληση που είχε προγραμματιστεί στις 17 Οκτωβρίου. Το έργο είχε εκτιμηθεί σε περίπου 3.400 δολάρια, καθώς θεωρούνταν μελέτη του αυθεντικού πίνακα και όχι το ίδιο το πρωτότυπο.
Ο πίνακας απεικονίζει μια εύθυμη σκηνή με έναν καθισμένο άνδρα, ντυμένο με ενδυμασία της εποχής, ο οποίος κρατά ένα άδειο ποτήρι προτείνοντάς το προς τα εμπρός. Το άλλο του χέρι είναι υψωμένο, ενώ η στάση και η έκφρασή του δίνουν την εντύπωση ότι έχει αποτυπωθεί τη στιγμή που μιλά. Η σύνθεση αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ολλανδικής ζωγραφικής του 17ου αιώνα, η οποία συχνά αντλούσε τη θεματολογία της από σκηνές της καθημερινής ζωής, της διασκέδασης και της κοινωνικής συναναστροφής.
Η ταυτοποίηση και η απρόσμενη απόφαση του ιδιοκτήτη
Μόλις ενημερώθηκε για τον εντοπισμό του πίνακα, το μουσείο επικοινώνησε με τον οίκο, ο οποίος ανταποκρίθηκε αμέσως και συνεργάστηκε πλήρως και επιβεβαιώθηκε ότι επρόκειτο για τον πίνακα που είχε εξαφανιστεί από το μουσείο της Ορλεάνης. Ο κάτοχός του αποκάλυψε ότι είχε αγοράσει το έργο από οίκο δημοπρασιών του Λονδίνου τη δεκαετία του 1990, χωρίς να γνωρίζει την πραγματική του προέλευση. Μόλις ενημερώθηκε για τα στοιχεία που αποδείκνυαν ότι ο πίνακας είχε κλαπεί, συμφώνησε να τον επιστρέψει χωρίς να ζητήσει καμία οικονομική αποζημίωση.
Ωστόσο, η κατάσταση διατήρησης του έργου προκαλεί προβληματισμό. Ο πίνακας φαίνεται να έχει υποστεί φθορές από διαδοχικές επιζωγραφίσεις και απόπειρες καθαρισμού, οι οποίες ενδέχεται να έχουν αλλοιώσει τμήματα της αρχικής ζωγραφικής επιφάνειας. Εάν βρισκόταν σε καλή κατάσταση, η αξία του θα μπορούσε να κυμαίνεται μεταξύ 25.000 και 30.000 ευρώ, ποσό σημαντικά υψηλότερο από την αρχική εκτίμηση του ελβετικού οίκου δημοπρασιών.
Η ανάκτηση του «Un Buveur» αποτελεί μια σημαντική επιτυχία, αλλά και υπενθύμιση του τεράστιου αριθμού έργων τέχνης που εξακολουθούν να αγνοούνται από τις συλλογές του Μουσείου Καλών Τεχνών της Ορλεάνης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του μουσείου, συνολικά 424 πίνακες παραμένουν εξαφανισμένοι. Ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει τόσο τα έργα που χάθηκαν κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου όσο και άλλα που εξαφανίστηκαν ή κλάπηκαν σε διαφορετικές περιόδους.
Ανάμεσά τους βρίσκονται έργα σημαντικών καλλιτεχνών, όπως ο Édouard Manet, ο Hans Holbein ο Νεότερος, ο Anthony van Dyck και ο Lorenzo Costa, καθώς και ένας πίνακας που αποδίδεται στο εργαστήριο του Raphael. Παρά τις πολυετείς προσπάθειες του μουσείου, ο εντοπισμός αυτών των έργων αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολος, καθώς πολλά έχουν περάσει από διαφορετικούς ιδιοκτήτες, έχουν αλλάξει χώρες ή έχουν εμφανιστεί στην αγορά τέχνης με λανθασμένες αποδόσεις και ελλιπή στοιχεία προέλευσης. Ωστόσο, η δημιουργία του ψηφιακού καταλόγου και η εκστρατεία με τις αφίσες «Wanted» φαίνεται ότι έχουν δώσει νέα ώθηση στις έρευνες.
