Για δεκαετίες, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούσαν το απόλυτο, αλλά παραδοσιακά ανενεργό, φόβητρο στο πολυτάραχο θέατρο της Μέσης Ανατολής. Το Ιράν απειλούσε να τα κλείσει μόνο μπροστά στο φάσμα μιας ακραίας, υπαρξιακής απειλής. Σήμερα, ωστόσο, εν μέσω της ανελέητης σύγκρουσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο μακροχρόνιος εφιάλτης της Δύσης παίρνει σάρκα και οστά. Η Ουάσιγκτον μπορεί να διαρρηγνύει τα ιμάτιά της υποστηρίζοντας ότι ο ναυτικός αποκλεισμός που έχει επιβάλει αποδίδει, όμως η πραγματικότητα είναι πιο σκοτεινή: Η Τεχεράνη έχει μετατρέψει τα στενά στο δικό της «διόδιο», καθορίζοντας κυριαρχικά ποιος περνάει.
σχετικά άρθρα
Η ειρωνεία είναι εκκωφαντική. Ενώ ο αρχικός στόχος της αμερικανο-ισραηλινής στρατηγικής ήταν η συντριβή των πυρηνικών και στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, η ίδια η σύγκρουση του χάρισε ένα νέο, απρόσμενα ισχυρό εργαλείο. Ο έλεγχος του Ορμούζ έχει μετατοπιστεί στον σκληρό πυρήνα της μακροπρόθεσμης γεωστρατηγικής του καθεστώτος, αποτελώντας πλέον βασικό διαπραγματευτικό χαρτί.
Οικονομική αιμορραγία και αποτροπή
Το πλεονέκτημα αυτό στηρίζεται σε τρεις ζωτικούς πυλώνες. Ο πρώτος είναι η ωμή οικονομική εκμετάλλευση. Επιβάλλοντας μια «ελάχιστη» χρέωση της τάξης του 1 δολαρίου ανά βαρέλι πετρελαίου, το Ιράν μπορεί να αντλεί 600 εκατομμύρια δολάρια μηνιαίως από το πετρέλαιο και 800 εκατομμύρια δολάρια από το φυσικό αέριο. Το πλέον εντυπωσιακό είναι ότι το 80% αυτών των «διοδίων» –περίπου 14 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως– επιβαρύνει άμεσα τα ίδια τα αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου.
Ο δεύτερος πυλώνας λειτουργεί ως εγγύηση ασφαλείας. Κρατώντας ως ιδιότυπο όμηρο την πιο κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη, το Ιράν εκτοξεύει το κόστος οποιασδήποτε μελλοντικής στρατιωτικής επίθεσης εναντίον του. Η αποτροπή επιτυγχάνεται πλέον αβίαστα μέσω του συστημικού οικονομικού ρίσκου.
Τρίτον, η Τεχεράνη αποκτά πρωτοφανή διπλωματική μόχλευση έναντι του Παγκόσμιου Νότου. Έχει την ικανότητα να αναγκάζει ενεργειακά εξαρτημένες χώρες να παρακάμπτουν τις αμερικανικές κυρώσεις, ζητώντας ως αντάλλαγμα στενότερες οικονομικές σχέσεις για απρόσκοπτη διέλευση.
Το «Σουέζ» της Αμερικής
Μπροστά σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η απάντηση της Ουάσιγκτον πάσχει από ανυπέρβλητους δομικούς περιορισμούς. Είναι απείρως ευκολότερο για το Ιράν να διατηρεί τον έλεγχο από τις οχυρωμένες ακτές του, παρά για το αμερικανικό ναυτικό να προσπαθεί να επιβάλει έναν απόλυτο αποκλεισμό στα ανοιχτά, διεθνή ύδατα. Ακόμη και με διεθνή υποστήριξη, η παρατεταμένη παρουσία των ΗΠΑ στα Στενά θα απαιτούσε κολοσσιαίους πόρους. Ουσιαστικά, γινόμαστε μάρτυρες της στιγμής που το Ορμούζ μετατρέπεται στο σύγχρονο «Σουέζ» της Αμερικής. Όπως ακριβώς το 1956 η Βρετανία συνειδητοποίησε τα όρια της αυτοκρατορικής της ισχύος, έτσι και σήμερα, ο γρίφος των Στενών αποκαλύπτει τα ξεκάθαρα όρια της αμερικανικής ηγεμονίας.
Ο κινέζικος δράκος
Σε αυτή τη χαοτική ανακατανομή ισχύος, το Πεκίνο αναδεικνύεται στον μεγάλο, σιωπηλό ρυθμιστή. Θα μπορούσε η Κίνα, που απορροφά πάνω από το 80% των ιρανικών πετρελαϊκών εξαγωγών, να πιέσει την Τεχεράνη; Μέχρι στιγμής δεν το έχει πράξει, παίζοντας μια υπολογισμένη παρτίδα σκακιού. Η κινεζική διπλωματία στρέφει τα πυρά της αποκλειστικά κατά της Ουάσινγκτον, χαρακτηρίζοντας τον αποκλεισμό «επικίνδυνο». Παρά την αναστροφή ενός κινεζικού πλοίου, δεκάδες άλλα διέρχονται κανονικά, τροφοδοτώντας σιωπηρά το ιρανικό σύστημα.
Η Κίνα, αν και εξαρτάται κατά 40% από το Ορμούζ για τις εισαγωγές της, έχει προνοήσει. Με στρατηγικά αποθέματα ικανά να καλύψουν τις ανάγκες της για επτά μήνες και διαφοροποίηση προμηθευτών, δεν λειτουργεί υπό καθεστώς πανικού. Αν και μακροπρόθεσμα δεν επιθυμεί ένα μόνιμο σύστημα «διοδίων», προσώρας ανέχεται την κατάσταση.
Το τέλος του αμερικανικού μονοπωλίου
Η συνεχιζόμενη κρίση έχει πυροδοτήσει ανεπίστρεπτες δυναμικές. Τα αραβικά κράτη εμπεδώνουν ότι η τυφλή ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ δεν αποτελεί πλέον το απόλυτο εχέγγυο ασφαλείας. Η ανάγκη διαφοροποίησης των συμμαχιών τους αποτυπώθηκε στην πρόσφατη επίσκεψη του πρίγκιπα διαδόχου του Άμπου Ντάμπι στο Πεκίνο. Το εμπόριο μεταξύ Κόλπου και Κίνας άγγιξε τα 257 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, αφήνοντας πίσω τη Δύση.
Καθώς η σκόνη του πολέμου θα κατακάθεται, το Ιράν αναμένεται να αξιοποιήσει τη θέση του για μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, προτείνοντας ενδεχομένως την Κίνα ως τον νέο εγγυητή. Αυτό θα σηματοδοτούσε το οριστικό τέλος της αμερικανικής αποκλειστικότητας στη Μέση Ανατολή, επιβεβαιώνοντας πως τα Στενά του Ορμούζ δεν ήταν απλώς το επίκεντρο μιας κρίσης, αλλά η αφετηρία ενός πολυπολικού κόσμου.
