Η εξάρτηση που κόβεται με ένα γράμμα

Στις 12 Ιουνίου, ένα γράμμα έφτασε από την Ουάσινγκτον σε μια εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης. Μέσα σε λίγες ώρες, τα δύο ισχυρότερα μοντέλα AI του πλανήτη έσβησαν. Όχι για κάποιους. Για όλους τους μη Αμερικανούς σε πάνω από εκατό χώρες, και ακόμη και για ξένους που ζουν μέσα στις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των ίδιων των ξένων εργαζομένων της εταιρείας. Ερευνητές, γιατροί, εκπαιδευτικοί και προγραμματιστές που είχαν αρχίσει να χτίζουν τη δουλειά τους πάνω σε αυτά τα εργαλεία, βρέθηκαν ξαφνικά μπροστά σε μια κλειστή πόρτα.

σχετικά άρθρα

Μπέζος: Η AI θα δημιουργήσει ελλείψεις εργατικού δυναμικού – Όχι ανεργία

Ν. Ανδρουλάκης: Με τους δανειολήπτες ή με τα funds; Εμείς έχουμε επιλέξει πλευρά

Eurobank Equities: Αλλάζει στρατόπεδο και ποντάρει στην Alpha Bank – Βλέπει περιθώρια υπεραπόδοσης

Το αμερικανικό υπουργείο Εμπορίου διέταξε την Anthropic να κόψει την πρόσβαση στα μοντέλα Fable 5 και Mythos 5 για κάθε μη Αμερικανό. Επειδή η εταιρεία δεν μπορούσε να ξεχωρίσει τους χρήστες ανά υπηκοότητα σε πραγματικό χρόνο, τα απενεργοποίησε για όλους. Ένα γράμμα, και ο διακόπτης κατέβηκε.

Τι πραγματικά συνέβη, χωρίς υπερβολές

Πριν βγάλουμε συμπεράσματα, ας δούμε νηφάλια την ιστορία, γιατί έχει περισσότερες πλευρές από όσες δείχνει.

Η επίσημη αιτία ήταν η κυβερνοασφάλεια. Το Fable 5 αποδείχθηκε ασυνήθιστα ικανό στο να εντοπίζει τρωτά σημεία σε λογισμικό, και η ανησυχία ήταν ότι θα μπορούσε να γίνει εργαλείο για κυβερνοεπιθέσεις. Η αφορμή, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ήταν ότι ερευνητές κατάφεραν να παρακάμψουν κάποιες από τις δικλείδες ασφαλείας του μοντέλου.

Ως εδώ, η κίνηση μοιάζει εύλογη. Όμως η εικόνα περιπλέκεται. Ειδικοί κυβερνοασφάλειας κατακεραύνωσαν την κυβέρνηση, γράφοντας ότι η οδηγία στέρησε τα καλύτερα εργαλεία από τους ίδιους τους αμυνόμενους, δημιούργησε αβεβαιότητα στην αγορά, και υπονόμευσε την πρωτοπορία των ΗΠΑ χωρίς πραγματικό όφελος για την ασφάλεια. Η ίδια η εταιρεία χαρακτήρισε την εντολή «πιθανή παρεξήγηση». Και υπάρχει μια αιχμηρή κριτική που αξίζει να ακουστεί: όπως παρατήρησε ένας ερευνητής, αν περιγράφεις χρόνια το προϊόν σου σαν πολεμοφόδιο, κάποτε η κυβέρνηση θα σε πάρει στα σοβαρά. Η ρητορική της βιομηχανίας για το πόσο επικίνδυνα ισχυρά είναι τα μοντέλα της έστρωσε μόνη της το έδαφος για τον περιορισμό τους.

Με δυο λόγια, αυτό δεν ήταν ούτε ένα ψυχρά σχεδιασμένο όπλο ούτε μια καθαρή ανάγκη ασφάλειας. Ήταν κάτι πιο θολό, πιο πρόχειρο, και ίσως πιο ανησυχητικό ακριβώς γι’ αυτό.

Η πραγματική διδαχή: μια εξάρτηση που κόβεται ακαριαία

Όποια κι αν ήταν η πρόθεση, το επεισόδιο απέδειξε μια δομική αλήθεια. Η πρόσβαση στην τεχνητή νοημοσύνη έγινε μια νέα μορφή εξάρτησης, και αυτή η εξάρτηση μπορεί να κοπεί μέσα σε λεπτά.

Εδώ αξίζει μια σύγκριση που φωτίζει το μέγεθος του κινδύνου. Όταν οι ΗΠΑ έβαλαν ελέγχους στην εξαγωγή τσιπ προς την Κίνα, οι περιορισμοί χρειάστηκαν μήνες για να εφαρμοστούν, δίνοντας χρόνο στις αλυσίδες εφοδιασμού να προσαρμοστούν και να βρουν υποκατάστατα. Το λογισμικό όμως δεν έχει αλυσίδα εφοδιασμού. Δεν υπάρχει αποθήκη, δεν υπάρχει πλοίο που αργεί. Η εντολή εφαρμόζεται την ίδια στιγμή. Γι’ αυτό η εξάρτηση από τα μοντέλα AI είναι πιο επικίνδυνη ακόμη και από την εξάρτηση στους ημιαγωγούς.

Η πλησιέστερη παραλληλία είναι το δολάριο. Εδώ και μισό αιώνα, ο έλεγχος του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος δίνει στην Ουάσινγκτον τη δύναμη να επιβάλλει κυρώσεις και να διαμορφώνει οικονομίες. Η τεχνητή νοημοσύνη όμως φτάνει ακόμη πιο βαθιά, μέσα στη δημόσια υγεία, στη δικαιοσύνη, στον σχεδιασμό, στην ασφάλεια ενός κράτους.

Ποια είναι η απάντηση; Όχι η αυταπάτη ότι κάθε χώρα θα φτιάξει το δικό της εργαστήριο αιχμής, γιατί το κεφάλαιο, η υπολογιστική ισχύς και ο χρόνος που χρειάζονται ξεπερνούν σχεδόν τους πάντες. Η ρεαλιστική λύση είναι ένας συνασπισμός συμπληρωματικών οικονομιών, μια κατανεμημένη «τρίτη επιλογή»: υπολογιστική ισχύ από Ταϊβάν και Κορέα, δεδομένα και ταλέντο από την Ινδία, ενέργεια από τον Κόλπο, έρευνα και κανόνες από την Ευρώπη, μεγάλες αγορές από Βραζιλία και Ινδονησία. Μαζί, ένα τέτοιο μπλοκ θα είχε ΑΕΠ μεγαλύτερο από των ΗΠΑ, και άρα βάρος να διαπραγματεύεται.

Οφείλω όμως τον τίμιο αντίλογο. Αυτός ο συνασπισμός είναι σήμερα περισσότερο ευχή παρά σχέδιο. Η Ινδία, ο Κόλπος, η Ταϊβάν, η Βραζιλία και η Ευρώπη έχουν αποκλίνοντα συμφέροντα και αξίες, και η «πολιτική απόφαση» να ενωθούν, που μοιάζει λεπτομέρεια, είναι στην ουσία όλο το πρόβλημα. Η ανθεκτικότητα ακούγεται ωραία στα χαρτιά. Χτίζεται δύσκολα στην πραγματικότητα.

Το πρόβλημα N-2, και η θέση της Ελλάδας

Πίσω από όλα αυτά κρύβεται μια σκληρή αλήθεια. Μόνο δύο χώρες στον κόσμο, οι ΗΠΑ και η Κίνα, χτίζουν πλήρη κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη: τα τσιπ, τα μοντέλα, τα δίκτυα, την ενέργεια, το ταλέντο, τους κανόνες. Όλοι οι άλλοι, η Ευρώπη μαζί, ζουν σε αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε διαχειριζόμενη εξάρτηση. Έχουμε πρόσβαση, αλλά με όρους που ορίζει κάποιος άλλος, και που μπορεί να αλλάξει με ένα γράμμα.

Και ας πούμε και μια αλήθεια που ενοχλεί. Η ευρωπαϊκή εξάρτηση δεν είναι μόνο αδικία, είναι εν μέρει αυτοτραυματισμός. Η Ευρώπη υστέρησε για χρόνια σε επένδυση, σε υποδομές και σε υπολογιστική ισχύ, και τώρα πληρώνει αυτή την καθυστέρηση.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα είναι ακόμη πιο άμεσο. Είμαστε ακριβώς ο τύπος της μικρής χώρας που έχει τα περισσότερα να χάσει: χωρίς δικά μας εργαστήρια, χωρίς δική μας υπολογιστική ισχύ, με νοσοκομεία, πανεπιστήμια, υπηρεσίες και νεοφυείς επιχειρήσεις που χτίζονται όλο και περισσότερο πάνω σε ξένα μοντέλα. Αν κατέβει ο διακόπτης, εμείς το νιώθουμε πρώτοι και χειρότερα. Και δεν είναι τυχαίο ότι, όπως έχουμε ξαναγράψει, κανένας Έλληνας δεν κάθεται στην επιτροπή του ΟΗΕ που χαράζει το μέλλον αυτής της τεχνολογίας. Λείπουμε από τα δωμάτια όπου αποφασίζονται οι κανόνες.

Πριν έρθει το επόμενο γράμμα

Το ερώτημα δεν είναι αν θα ξανασυμβεί μια κίνηση σαν αυτή. Θα ξανασυμβεί. Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη και η Ελλάδα θα έχουν χτίσει πραγματικές εναλλακτικές μέχρι τότε.

Όπως διαφοροποιούμε τις πηγές ενέργειας ή τα αποθεματικά μας, έτσι πρέπει να διαφοροποιήσουμε και την πρόσβασή μας στην τεχνητή νοημοσύνη. Όχι για να κόψουμε τους δεσμούς με την Αμερική ή την Κίνα, κάτι αδύνατο, αλλά για να έχουμε επιλογές που μπορούμε όντως να ενεργοποιήσουμε όταν χρειαστεί. Γιατί η μόνη πολυτέλεια που σίγουρα δεν αντέχουμε, σε αυτή τη νέα εξάρτηση, είναι ο εφησυχασμός.