Το ντόμινο της ψηφιακής κυριαρχίας: Πώς η Ευρώπη κλείνει την πόρτα στην αμερικανική Palantir
Μετά τη Γαλλία και τη Γερμανία, η Ισπανία απαγορεύει την τεχνολογία της Palantir σε κρατικές εταιρείες, σηματοδοτώντας μια δομική γεωπολιτική αλλαγή στο ψηφιακό τοπίο
Τις τελευταίες εβδομάδες, μια αθόρυβη αλλά τεκτονική αλλαγή συντελείται στα ανώτατα κλιμάκια των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Η Palantir, η αμερικανική εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης και ανάλυσης δεδομένων που υποστηρίχθηκε από τη CIA και κυριάρχησε στα ευρωπαϊκά κρατικά συμβόλαια για μια δεκαετία, αποβάλλεται συστηματικά από τις δημόσιες υποδομές της ηπείρου. Αυτό που ξεκίνησε ως μια μεμονωμένη απόφαση της Γαλλίας, έχει πλέον μετατραπεί σε ένα ραγδαίο ντόμινο που συμπαρασύρει τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης.
σχετικά άρθρα
Πρόσφατα, η γαλλική υπηρεσία εσωτερικής αντικατασκοπείας (DGSI) τερμάτισε τη συνεργασία της με την αμερικανική εταιρεία, αντικαθιστώντας την με την ChapsVision, μια γαλλική εταιρεία που ιδρύθηκε μόλις το 2019. Η κίνηση αυτή δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, καθώς είχε προηγηθεί η Γερμανία. Η γερμανική υπηρεσία πληροφοριών (BfV) είχε ήδη επιλέξει την ChapsVision αντί της Palantir έναν μήνα νωρίτερα. Μέσα σε διάστημα έξι εβδομάδων, οι αποφάσεις αυτές δημιούργησαν ένα προηγούμενο που έδειξε ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορούν να κινηθούν με εκπληκτική ταχύτητα, αρκεί να υπάρχει η πολιτική βούληση για την επίτευξη τεχνολογικής αυτονομίας.
Η ισπανική κλιμάκωση και ο ρόλος της κρατικής μηχανής
Η πραγματική ποιοτική μετατόπιση, ωστόσο, ήρθε από την Ιβηρική χερσόνησο. Σύμφωνα με αποκαλύψεις του ισπανικού ερευνητικού μέσου El Confidencial, το γραφείο του Ισπανού πρωθυπουργού έδωσε σαφή οδηγία σε όλες τις δημόσιες επιχειρήσεις και τις κρατικά ελεγχόμενες οντότητες που διαχειρίζεται η SEPI (η κρατική εταιρεία βιομηχανικών συμμετοχών) να αποφύγουν τη σύναψη νέων συμβάσεων με την Palantir Technologies.
Αυτό το βήμα είναι μνημειώδες. Σε αντίθεση με τη Γαλλία και τη Γερμανία που κινήθηκαν θεσμό προς θεσμό, ξεκινώντας από τις μυστικές υπηρεσίες, η Ισπανία δρα σε επίπεδο συνόλου του κράτους. Η οδηγία δεν αφορά περιφερειακούς οργανισμούς. Περιλαμβάνει την Telefónica, τον μεγαλύτερο τηλεπικοινωνιακό πάροχο της Ισπανίας ο οποίος διαθέτει υποδομές ζωτικής σημασίας σε πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ, την Indra, τον κορυφαίο εργολάβο αμυντικών ηλεκτρονικών συστημάτων της χώρας, και τη Navantia, την εθνική εταιρεία ναυπήγησης πολεμικών πλοίων που εξάγει σε χώρες όπως η Αυστραλία.
Η απομάκρυνση της Palantir από αυτούς τους κολοσσούς σημαίνει πρακτικά ότι τα δεδομένα που ρέουν μέσα από τα ισπανικά αμυντικά συστήματα, τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και τις κρίσιμες κρατικές υποδομές, δεν θα επεξεργάζονται πλέον από αμερικανικό λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης που υπόκειται στην αμερικανική δικαιοδοσία. Αν η Ισπανία θέλει να ναυπηγήσει ένα νέο πολεμικό πλοίο, θα το κάνει χωρίς έναν «αλγοριθμικό επόπτη» με έδρα το Ντένβερ του Κολοράντο.
Νομοθετώντας εκ των υστέρων για την εθνική ασφάλεια
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της ισπανικής απόφασης είναι ο τρόπος με τον οποίο υλοποιείται. Το νομικό πλαίσιο που υποστηρίζει αυτή την έξωση βρίσκεται ακόμα σε φάση διαμόρφωσης. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν δύο σχετικά νομοσχέδια: το ένα αφορά την προστασία και ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων και το άλλο τη βιομηχανία και τη στρατηγική αυτονομία. Και τα δύο βρίσκονται σε φάση τροπολογιών.
Παρότι κανένας νόμος δεν απαγορεύει ρητά το ξένο λογισμικό σε στρατηγικές εταιρείες προς το παρόν, και τα δύο νομοσχέδια ενισχύουν το πλαίσιο για την πιστοποίηση ασφαλείας και τον έλεγχο των εξαρτήσεων. Η Ισπανία, ακολουθώντας το γαλλικό μοντέλο, εφαρμόζει πρώτα την πολιτική οδηγία άμεσα και αφήνει τη νομική αρχιτεκτονική να ακολουθήσει. Είναι η γεωπολιτική εκδοχή ενός πορτιέρη που πετάει κάποιον έξω από το κλαμπ, ενώ ταυτόχρονα γράφει τον κανονισμό ενδυμασίας. Η Γαλλία έκανε ακριβώς το ίδιο με την ChapsVision, αναθέτοντας τη σύμβαση της DGSI ενώ το πακέτο για την τεχνολογική κυριαρχία γραφόταν ακόμα στις Βρυξέλλες.
Το επικοινωνιακό αυτογκόλ της αμερικανικής διοίκησης
Πέρα από την εύλογη ανάγκη για ευρωπαϊκή ανεξαρτησία, η ίδια η Palantir συνέβαλε τα μέγιστα στην εκδίωξή της. Η δημόσια ρητορική του διευθύνοντος συμβούλου της, Alex Karp, ο οποίος πανηγύριζε για τον ρόλο της εταιρείας στην επιλογή στόχων βομβαρδισμού, έδωσε σε κάθε Ευρωπαίο αξιωματούχο το τέλειο πολιτικό άλλοθι.
Δεν χρειάζεται να κατασκευάσει κανείς ένα περίπλοκο αφήγημα περί κυριαρχίας, όταν ο επικεφαλής του παρόχου ανάλυσης δεδομένων της χώρας σου δημοσιεύει μανιφέστα για την αμερικανική τεχνολογική υπεροχή και υμνεί πολεμικές συγκρούσεις. Αυτή η στάση αποτέλεσε ένα σεμινάριο εταιρικής επικοινωνιακής κατάρρευσης. Σε μια περίοδο που η Ευρώπη πιέζεται ενεργειακά και γεωπολιτικά, τέτοιες δηλώσεις καθιστούν την αμερικανική εταιρεία “τοξική” για τα ευρωπαϊκά πολιτικά συστήματα.
Το ευρύτερο ευρωπαϊκό ψηφιακό ανάχωμα
Η περίπτωση της Palantir είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου σε μια ευρύτερη στρατηγική. Η θέση της εταιρείας στην Ευρώπη επιδεινώνεται ταυτόχρονα σε όλες τις διαστάσεις. Η Γαλλία και η Γερμανία την αντικατέστησαν στις πληροφορίες, η Ισπανία την απαγόρευσε από τις κρατικές εταιρείες, ενώ το πακέτο κρατικής κυριαρχίας της ΕΕ περιορίζει τους Αμερικανούς παρόχους cloud από το να χειρίζονται ευαίσθητα κυβερνητικά δεδομένα.
Την ίδια ώρα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντικατέστησε το Google με την Quant. Η Γαλλία μεταβαίνει σταδιακά από τα Windows στο Linux. Η Ολλανδία μπλόκαρε την αμερικανική εξαγορά του συστήματος ψηφιακής ταυτότητας, ενώ η Ιταλία ακύρωσε εξοπλιστικά προγράμματα προκρίνοντας ευρωπαϊκές λύσεις. Το λεξιλόγιο γύρω από την «ενίσχυση της αυτονομίας» συγκλίνει σε ολόκληρη την ήπειρο. Η Ευρώπη δεν παίρνει 27 ξεχωριστές αποφάσεις για να εγκαταλείψει τις αμερικανικές τεχνολογίες· παίρνει μία ενιαία απόφαση, η οποία εκφράζεται σε 27 εθνικές διαλέκτους με το ίδιο ακριβώς μήνυμα προς τους παρόχους: η περίοδος της ανεξέλεγκτης πρόσβασης έχει τελειώσει.
Οι εμπορικές συνέπειες και το μέλλον της αγοράς
Οι εμπορικές επιπτώσεις για την Palantir είναι πλέον μετρήσιμες και σοβαρές. Τα ευρωπαϊκά κυβερνητικά συμβόλαια αντιπροσώπευαν ένα σημαντικό μερίδιο των μελλοντικών εσόδων της. Χάνοντας τις μυστικές υπηρεσίες της Γαλλίας και της Γερμανίας, και τώρα ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο κρατικών επιχειρήσεων της Ισπανίας, η εταιρεία δεν χάνει απλώς τρέχοντα έσοδα, αλλά χάνει πελάτες αναφοράς (reference clients).
Κανένας υπεύθυνος προμηθειών σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν πρόκειται στο μέλλον να επιλέξει την Palantir για ένα νέο έργο, όταν τρεις από τις πέντε μεγαλύτερες οικονομίες της ηπείρου έχουν απομακρυνθεί δημόσια από αυτήν. Το πελατολόγιο συρρικνώνεται και οι εγχώριες εναλλακτικές λύσεις, οι οποίες χτίζονται σε πραγματικό χρόνο από εταιρείες που δεν υπήρχαν καν πριν από μια δεκαετία, κερδίζουν διαρκώς έδαφος.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η τάση αυτή θα επιταχυνθεί, προβλέποντας ότι τουλάχιστον δύο ακόμη κράτη-μέλη της ΕΕ θα εκδώσουν παρόμοιες οδηγίες τα επόμενα χρόνια, με τις Ολλανδία και Ιταλία να θεωρούνται οι επικρατέστεροι υποψήφιοι. Αν η ψηφιακή γεωπολιτική συνεχίσει σε αυτή την τροχιά, η αμερικανική εταιρεία που κάποτε ήταν βαθιά ενσωματωμένη στα πιο ευαίσθητα συστήματα κάθε μεγάλης δυτικής κυβέρνησης, κινδυνεύει να περιοριστεί αποκλειστικά στην αγορά των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Γαλλία άλλαξε τις “σωληνώσεις”, η Γερμανία ακολούθησε και η Ισπανία μόλις έκλεισε οριστικά τη βάνα.
