Πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια: πόσο κοντά είναι ο κόσμος σε ενεργειακό σοκ
Οι επιθέσεις των Χούθι σε σαουδαραβικά δεξαμενόπλοια στην Ερυθρά Θάλασσα και οι απειλές του Ιράν αναζωπυρώνουν τους φόβους για κλείσιμο του Ορμούζ, ενώ οι αγορές ομολόγων στέλνουν ανησυχητικά μηνύματα
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή τις τελευταίες ημέρες έχουν αναζωπυρώσει τους φόβους για ένα ευρύτερο ενεργειακό σοκ, με την τιμή του πετρελαίου να επιστρέφει σε τριψήφια επίπεδα. Το Brent crude έχει καταγράψει άνοδο που, σύμφωνα με αναλυτές αγοράς, ξεπερνά το 40% μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, μια εξέλιξη που πολλοί παρατηρητές θεωρούσαν πιθανή, αλλά όχι τόσο άμεση.
σχετικά άρθρα
Η αφορμή για τη νέα αυτή κλιμάκωση φαίνεται πως ήταν η εμπλοκή των Χούθι στη σύγκρουση, με στοχευμένα χτυπήματα εναντίον δύο σαουδαραβικών δεξαμενόπλοιων στην Ερυθρά Θάλασσα. Το γεγονός αυτό αναβίωσε το σενάριο που πολλοί αναλυτές ενέργειας θεωρούσαν το πλέον ανησυχητικό: έναν ταυτόχρονο περιορισμό της κυκλοφορίας πετρελαίου τόσο από τον πορθμό του Ορμούζ όσο και από την Ερυθρά Θάλασσα.
Οι δηλώσεις Ιρανών αξιωματούχων αυξάνουν την ένταση
Η ρητορική από την πλευρά της Τεχεράνης έχει ενταθεί αισθητά. Ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής, Μοχάμαντ Μπακέρ Γκαλιμπάφ, προχώρησε σε δηλώσεις που ερμηνεύτηκαν ως προειδοποίηση: σε περίπτωση που δεν διασφαλιστεί η ασφάλεια της χώρας, καμία υποδομή —ούτε ενεργειακή ούτε άλλη— δεν θα θεωρείται ασφαλής στην περιοχή. Οι δηλώσεις αυτές, σε συνδυασμό με τα πλήγματα των Χούθι, έχουν αυξήσει τις ανησυχίες ότι η κρίση μπορεί να επεκταθεί πέρα από τα μέχρι τώρα όρια της.
Το ενδεχόμενο ταυτόχρονου αποκλεισμού των δύο κρίσιμων σημείων διέλευσης —της Διώρυγας του Σουέζ στα βόρεια και του στενού Μπαμπ αλ-Μαντέμπ κοντά στην υεμενική ακτή— θα σήμαινε πρακτικά ότι σημαντικό μέρος των σαουδαραβικών εξαγωγών πετρελαίου δεν θα μπορούσε πλέον να διοχετευτεί προς τη Δύση. Ο τερματικός σταθμός της Γιάνμπου, στη δυτική ακτή της Σαουδικής Αραβίας, έχει δυναμικότητα εξαγωγών έως 4,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ ο αγωγός που διασχίζει τη χώρα από τον Περσικό Κόλπο έως την Ερυθρά Θάλασσα μπορεί να μεταφέρει έως 7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Αν αυτές οι διαδρομές αποκλειστούν παράλληλα με το Ορμούζ, το ενεργειακό έλλειμμα θα μπορούσε να διευρυνθεί σημαντικά.
Η στάση Ουάσιγκτον και το δίλημμα Τραμπ
Η αμερικανική διοίκηση φέρεται να έχει θέσει σαφές τελεσίγραφο προς το Ιράν και τους Χούθι: νέα χτυπήματα εναντίον σαουδαραβικών πλοίων θα συνοδευτούν από στρατιωτική απάντηση. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η κυβέρνηση δεν προτίθεται προς το παρόν να αναζητήσει διαπραγματευτική διέξοδο, εκτιμώντας ότι η οικονομική πίεση στην αντίπαλη πλευρά θα αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να πλησιάζει σε απόφαση για στρατιωτικό χτύπημα εναντίον ιρανικών στόχων ευρείας κλίμακας, χωρίς ωστόσο να έχει καθοριστεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Αναλυτές σημειώνουν πως μια ενδεχόμενη υποχώρηση της Ουάσιγκτον στο τρέχον στάδιο θα μπορούσε να ερμηνευτεί από τους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ ως αδυναμία προστασίας των ενεργειακών υποδομών και των εμπορικών οδών στην περιοχή —κάτι που η αμερικανική πλευρά επιθυμεί να αποφύγει.
Πλήγμα στη ναυτιλία και εκτίναξη του κόστους ασφάλισης
Μία από τις πλέον απτές συνέπειες της κλιμάκωσης εντοπίζεται στον ναυτιλιακό κλάδο. Οι ασφαλιστικές εταιρείες έχουν αρχίσει να αναπροσαρμόζουν δραστικά τα ασφάλιστρα για πλοία που διέρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα και το Ορμούζ. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν, το ασφάλιστρο για ένα δεξαμενόπλοιο αξίας 100 εκατομμυρίων δολαρίων μπορεί πλέον να ανέλθει έως και τα 10 εκατομμύρια δολάρια —σχεδόν 40 φορές υψηλότερο από το επίπεδο του προηγούμενου τριμήνου. Παράλληλα, η ναύλωση ενός υπερδεξαμενόπλοιου τύπου VLCC έχει ξεπεράσει τα 400.000 δολάρια την ημέρα.
Το κόστος αυτό, σε συνδυασμό με τον κίνδυνο καθυστερήσεων, οδηγεί πολλούς παράγοντες της αγοράς πετρελαίου να αποφεύγουν τη διέλευση από τα συγκεκριμένα σημεία, γεγονός που ενισχύει περαιτέρω την ανοδική πίεση στις τιμές.
Οι στρατηγικές αποθεματικές των ΗΠΑ βρίσκονται υπό πίεση
Παραδοσιακά, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να απαντήσει σε παρόμοιες κρίσεις με νέα άντληση από τα Στρατηγικά Αποθέματα Πετρελαίου (SPR). Ωστόσο, τα τρέχοντα αποθέματα βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1983, με τα συνολικά αποθέματα να διαμορφώνονται γύρω στα 311 εκατομμύρια βαρέλια —μόλις 60 εκατομμύρια πάνω από το όριο που θεωρείται λειτουργικά κρίσιμο. Κάτω από τα 180 εκατομμύρια βαρέλια, οι υπόγειες σπηλιές αποθήκευσης δεν λειτουργούν πλέον με αξιοπιστία, γεγονός που καθιστά αδύνατη μια πλήρη εκκένωση των αποθεμάτων.
Ακόμη κι αν χρησιμοποιούνταν όλα τα διαθέσιμα αποθέματα, οι αναλυτές εκτιμούν ότι θα καλύπτονταν μόλις 8 με 10 ημέρες ενδεχόμενου ελλείμματος, δεδομένου του μεγέθους της πιθανής διακοπής προμήθειας. Αυτό εξηγεί, εν μέρει, γιατί οι αγορές τιμολογούν την τρέχουσα κατάσταση ως μόνιμη μεταβολή στις συνθήκες προσφοράς και όχι ως παροδικό φαινόμενο.
Πληθωρισμός, επιτόκια και αντίδραση των αγορών ομολόγων
Η άνοδος του πετρελαίου αναμένεται να ασκήσει νέα πίεση στον πληθωρισμό, ο οποίος μόλις πρόσφατα είχε αποκλιμακωθεί στο 3,5%. Οι αγορές πλέον τιμολογούν σημαντική πιθανότητα νέας αύξησης επιτοκίων από τη Fed εντός του 2027, με ορισμένους αναλυτές να κάνουν λόγο για πιθανότητα άνω του 90% για τουλάχιστον μία αύξηση τους επόμενους μήνες.
Η αντίδραση στην αγορά ομολόγων ήταν άμεση: η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου ξεπέρασε το 4,7%, ξεπερνώντας τα επίπεδα της περιόδου γνωστής ως «liberation day» πέρυσι τον Απρίλιο. Η απόδοση του 30ετούς ομολόγου έφτασε το 5,17%, επίπεδο υψηλότερο από αυτό της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά, σύμφωνα με αναλυτές, αυξανόμενη ανησυχία των επενδυτών για μακροπρόθεσμη διατήρηση υψηλού πληθωρισμού, κάτι που περιπλέκει περαιτέρω τη δημοσιονομική εικόνα των ΗΠΑ, με το δημόσιο χρέος να πλησιάζει τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Οι μετοχικές αγορές δέχονται πλήγμα
Η αύξηση των αποδόσεων στα ομόλογα είχε άμεσο αντίκτυπο και στις μετοχικές αγορές, με τις αμερικανικές μετοχές να καταγράφουν απώλειες που, σύμφωνα με εκτιμήσεις, ξεπέρασαν το 1,3 τρισεκατομμύριο δολάρια σε κεφαλαιοποίηση. Ιδιαίτερα επηρεασμένος εμφανίζεται ο κλάδος τεχνολογίας, ο οποίος ήδη αντιμετωπίζει αυξημένο ανταγωνισμό από κινεζικές εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης και είναι ευαίσθητος σε αυξήσεις του κόστους χρηματοδότησης για νέες υποδομές, όπως τα κέντρα δεδομένων.
Τι θα κρίνει την επόμενη ημέρα
Το βασικό ερώτημα που απασχολεί πλέον αναλυτές και αγορές είναι αν η κλιμάκωση θα οδηγήσει σε ευρύτερη στρατιωτική εμπλοκή ή αν θα βρεθεί κάποιος τρόπος αποκλιμάκωσης πριν οι συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία γίνουν μη αναστρέψιμες. Ορισμένοι παρατηρητές εκτιμούν ότι μόνο μια ορατή επιδείνωση των οικονομικών δεικτών στις ΗΠΑ θα μπορούσε να ωθήσει την αμερικανική πλευρά σε πιο συγκρατημένη στάση, ενώ άλλοι θεωρούν πιθανή μια νέα στρατιωτική ενέργεια τις επόμενες εβδομάδες. Σε κάθε περίπτωση, η κατάσταση παραμένει ρευστή, με τις αγορές πετρελαίου, τις αγορές ομολόγων και τις χρηματιστηριακές αγορές να αντιδρούν καθημερινά στις εξελίξεις. Το αν οι τιμές του πετρελαίου θα κινηθούν προς τα 110 ή και τα 120 δολάρια το βαρέλι, όπως εκτιμούν ορισμένοι αναλυτές, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν θα υπάρξει νέα κλιμάκωση στο μέτωπο του Ορμούζ και της Ερυθράς Θάλασσας τις προσεχείς ημέρες.
