Το Keytruda είναι σήμερα το πιο εμπορικά επιτυχημένο φάρμακο στον κόσμο, αλλά ταυτόχρονα και ένα από τα πιο ακριβά, με αποτέλεσμα πολλοί ασθενείς που θα μπορούσαν να σωθούν να μην έχουν πρόσβαση σε αυτό. Το φάρμακο της αμερικανικής φαρμακευτικής MSD αποφέρει περίπου 30 δισ. δολάρια ετησίως, ποσό που ξεπερνά ακόμη και τα έσοδα της McDonald’s.
σχετικά άρθρα
Η ίδια η εταιρεία υποστηρίζει ότι τα φάρμακα ανοσοθεραπείας όπως το Keytruda έχουν αλλάξει ριζικά τη θεραπεία του καρκίνου, μετατρέποντας θανατηφόρες ασθένειες σε διαχειρίσιμες. Ωστόσο, το κόστος παραμένει εξαιρετικά υψηλό. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η θεραπεία ενός μόνο ασθενούς ξεπέρασε τις 180.000 λίρες, ενώ έρευνες δείχνουν ότι το NHS πλήρωνε έως και πέντε φορές πάνω από το αναμενόμενο κόστος.
Τα στοιχεία αυτά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε ένα σύστημα υγείας που βρίσκεται υπό πίεση. Το 2024, περίπου 20.000 ασθενείς εκτιμάται ότι πέθαναν περιμένοντας θεραπεία σε τμήματα επειγόντων, ενώ τα νοσοκομεία αντιμετωπίζουν καθημερινά υπερφόρτωση.
Το «φρούριο» πατεντών και τα δισεκατομμύρια
Το Keytruda (επιστημονική ονομασία pembrolizumab) είναι ένα φάρμακο ανοσοθεραπείας που ενεργοποιεί το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς ώστε να επιτεθεί στα καρκινικά κύτταρα. Χρησιμοποιείται σε πολλές μορφές καρκίνου, όπως του πνεύμονα, του δέρματος, του μαστού και του παχέος εντέρου, και έχει εγκριθεί σε 106 χώρες.
Η ανάπτυξη τέτοιων φαρμάκων είναι ακριβή και χρονοβόρα, γι’ αυτό και προστατεύονται από πατέντες που διαρκούν συνήθως 20 χρόνια. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι η MSD έχει δημιουργήσει ένα εκτεταμένο δίκτυο πατεντών γύρω από το Keytruda, ώστε να διατηρήσει το μονοπώλιο για μεγαλύτερο διάστημα.
Συγκεκριμένα, έχουν εντοπιστεί πάνω από 1.200 πατέντες σε 53 χώρες, ενώ τουλάχιστον 211 από αυτές επεκτείνουν την προστασία έως το 2042, δηλαδή 14 χρόνια μετά τη λήξη των αρχικών πατεντών το 2028. Επιπλέον, υπάρχουν εκατοντάδες αιτήσεις σε εκκρεμότητα.
Οι πατέντες αυτές καλύπτουν αλλαγές σε δοσολογίες, συνδυασμούς με άλλα φάρμακα και νέες χρήσεις, δημιουργώντας ένα σύστημα που, σύμφωνα με ειδικούς, λειτουργεί ως «ναρκοπέδιο» για τους ανταγωνιστές. Ο Tahir Amin από την οργάνωση I-MAK περιγράφει τη στρατηγική ως μια προσπάθεια να καταστεί όσο το δυνατόν δυσκολότερη και ακριβότερη η είσοδος άλλων εταιρειών στην αγορά.
Η MSD απορρίπτει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι οι πατέντες κατατίθενται για την προστασία νέων επιστημονικών ανακαλύψεων και ότι το φάρμακο προσφέρει «αξία αντίστοιχη του κόστους του».
Το ερώτημα της δοσολογίας και το πραγματικό κόστος
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τη δοσολογία. Η MSD προτείνει 200 mg κάθε τρεις εβδομάδες ή 400 mg κάθε έξι εβδομάδες, όμως μελέτες σε άλλες χώρες έδειξαν ότι χαμηλότερες δόσεις, προσαρμοσμένες στο βάρος του ασθενούς, μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματικές.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτίμησε ότι, μόνο για έναν τύπο καρκίνου του πνεύμονα, η χρήση χαμηλότερων δόσεων θα μπορούσε να μειώσει το κόστος κατά 5 δισ. δολάρια έως το 2040.
Παράλληλα, τίθεται ζήτημα για το πώς σχεδιάζονται οι κλινικές δοκιμές. Ο καθηγητής Mark Ratain από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο σημειώνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις δεν είναι σαφές ποια είναι η ελάχιστη απαραίτητη δόση, κάτι που ενδέχεται να οδηγεί σε υψηλότερη κατανάλωση του φαρμάκου.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, βρίσκεται σε εξέλιξη νέα μελέτη για το αν η θεραπεία μπορεί να χορηγείται αραιότερα, διατηρώντας την ίδια αποτελεσματικότητα.
Ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό
Το πραγματικό κόστος για τα δημόσια συστήματα υγείας παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστο, καθώς οι συμφωνίες με τις φαρμακευτικές εταιρείες είναι εμπιστευτικές. Ωστόσο, διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το Keytruda είναι ένα από τα φάρμακα στα οποία δαπανώνται τα περισσότερα χρήματα.
Στη Σκωτία, για παράδειγμα, το σύστημα υγείας δαπάνησε 16,6 εκατ. λίρες για 738 ασθενείς σε ένα έτος, ενώ κατά μέσο όρο το κόστος φτάνει τις 20.000 λίρες ανά ασθενή.
Ερευνητές υποστηρίζουν ότι αν το φάρμακο τιμολογούνταν χαμηλότερα, το NHS θα μπορούσε να εξοικονομήσει πάνω από 500 εκατ. λίρες, χρήματα που θα μπορούσαν να επενδυθούν σε άλλες υπηρεσίες και να αποτρέψουν έως και 3.000 θανάτους.
Ωστόσο, οι αρμόδιες αρχές επισημαίνουν ότι οι αποφάσεις βασίζονται σε ισορροπία μεταξύ πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες και ορθολογικής χρήσης των διαθέσιμων πόρων.
Το βασικό δίλημμα παραμένει: ένα φάρμακο που σώζει ζωές, αλλά κοστίζει τόσο ακριβά ώστε επιβαρύνει συνολικά το σύστημα υγείας. Και σε έναν κόσμο με περιορισμένους πόρους, κάθε τέτοια απόφαση έχει συνέπειες — όχι μόνο για τους ασθενείς που το λαμβάνουν, αλλά και για εκείνους που μένουν εκτός.
