Το αόρατο οπλοστάσιο του Χίτλερ: Πώς η Τράπεζα της Αγγλίας χρηματοδότησε το Γ’ Ράιχ
Η άγνωστη ιστορία της οικονομικής αρχιτεκτονικής που επέτρεψε τον επανεξοπλισμό της Γερμανίας και η μοιραία φιλία δύο τραπεζιτών
Στην οδό Threadneedle του Λονδίνου δεσπόζει ένα κτίριο-φρούριο από το 1734. Χωρίς παράθυρα στο ισόγειο, με τείχη που υποσχέθηκαν να φυλάξουν τα μυστικά της βρετανικής αυτοκρατορίας. Εκεί, όμως, ελήφθησαν αποφάσεις που τα σχολικά βιβλία αγνοούν. Αποφάσεις που δεν αφορούσαν μόνο τα επιτόκια, αλλά τη χρηματοδοτική αρχιτεκτονική που έκανε εφικτό τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
σχετικά άρθρα
Όταν σκεφτόμαστε τα αίτια του πολέμου, το μυαλό μας πάει στην εισβολή στην Πολωνία ή τον φανατισμό του Χίτλερ. Ωστόσο, κάτω από το πολιτικό θέατρο, λειτουργούσε μια αθόρυβη μηχανή. Στο κέντρο της βρισκόταν ένας άνθρωπος που το πορτρέτο του ήταν τόσο αμφιλεγόμενο, ώστε απομακρύνθηκε από τους τοίχους της τράπεζας μόλις το 2013: ο Μόνταγκιου Νόρμαν.
Ο εκκεντρικός «Δικτάτορας του Νομίσματος»
Ο Νόρμαν, διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας για 24 χρόνια (1920-1944), δεν ήταν ένας τυπικός τραπεζίτης. Κυκλοφορούσε με κάπα και πλατύγυρο καπέλο, χρησιμοποιούσε ψευδώνυμα όπως «Καθηγητής Σκίνερ» για να αποφεύγει τους δημοσιογράφους και υπέφερε από νευρικούς κλονισμούς. Η Wall Street Journal τον χαρακτήρισε «νομισματικό δικτάτορα της Ευρώπης».
Η πιο κρίσιμη σχέση του, όμως, δεν ήταν με κάποιον πολιτικό, αλλά με τον Γερμανό ομόλογό του, τον Γιάλμαρ Σαχτ. Αυτή η προσωπική φιλία αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε η οικονομική ανάκαμψη των Ναζί. Μετά το 1919 και τις εξοντωτικές αποζημιώσεις της Συνθήκης των Βερσαλλιών, η Γερμανία βυθίστηκε στον υπερπληθωρισμό. Το 1923, οι Γερμανοί έκαιγαν χαρτονομίσματα για να ζεσταθούν. Σε αυτό το χάος, ο Σαχτ, με τη βοήθεια του Νόρμαν, κατάφερε το «θαύμα».
Η κυκλική διαδρομή του χρήματος
Η λύση ήρθε μέσω των σχεδίων Dawes και Young, τα οποία σχεδίασε ο Νόρμαν στο παρασκήνιο. Η λογική ήταν παράλογη αλλά λειτουργική: Αμερικανικές τράπεζες δάνειζαν χρήματα στη Γερμανία. Η Γερμανία πλήρωνε πολεμικές αποζημιώσεις στη Γαλλία και τη Βρετανία. Η Γαλλία και η Βρετανία χρησιμοποιούσαν αυτά τα χρήματα για να ξεπληρώσουν τα δικά τους πολεμικά δάνεια στις ΗΠΑ.
Αυτό το «οικονομικό γαϊτανάκι» διοχέτευσε δισεκατομμύρια στη γερμανική οικονομία, εκσυγχρονίζοντας τα εργοστάσια που αργότερα θα μετατρέπονταν σε μονάδες πολεμικής παραγωγής. Όταν όμως το κραχ του 1929 σταμάτησε τη ροή των αμερικανικών δανείων, η γερμανική οικονομία κατέρρευσε ξανά, στρώνοντας το χαλί για την άνοδο των εξτρεμιστών.
ΤΔΔ: Η Τράπεζα πάνω από τους Νόμους
Το 1930 ιδρύθηκε η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS) στη Βασιλεία της Ελβετίας. Για τον Νόρμαν και τον Σαχτ, ήταν το όνειρο μιας «ελίτ λέσχης κεντρικών τραπεζιτών», απρόσβλητης από την πολιτική παρέμβαση. Οι λογαριασμοί της δεν μπορούσαν να κατασχεθούν, τα αρχεία της ήταν απόρρητα και οι αξιωματούχοι της είχαν ετεροδικία.
Σε αυτό το «νομικό κενό», η χρηματοπιστωτική ισχύς αυτονομήθηκε από τη δημοκρατική λογοδοσία. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η BIS συνέχισε να λειτουργεί με Γερμανούς, Βρετανούς και Αμερικανούς διευθυντές στο ίδιο συμβούλιο, ενώ οι χώρες τους βομβαρδίζονταν.
Η κλοπή του χρυσού της Τσεχοσλοβακίας
Η πιο μελανή σελίδα γράφτηκε τον Μάρτιο του 1939, όταν οι Ναζί κατέλαβαν την Πράγα. Η τσεχοσλοβακική κυβέρνηση είχε φυλάξει 23 τόνους χρυσού στην Τράπεζα της Αγγλίας μέσω της BIS, θεωρώντας το Λονδίνο ασφαλές καταφύγιο. Με την απειλή όπλων, οι Ναζί ανάγκασαν τους Τσέχους τραπεζίτες να υπογράψουν τη μεταφορά του χρυσού στον λογαριασμό της Reichsbank.
Παρά την κυβερνητική εντολή για «πάγωμα» των τσεχικών περιουσιακών στοιχείων, ο Μόνταγκιου Νόρμαν ενέκρινε τη μεταφορά. Ο χρυσός παρέμεινε στα ίδια θησαυροφυλάκια στην οδό Threadneedle, αλλά η ιδιοκτησία άλλαξε στα κατάστιχα. Αυτά τα κεφάλαια ήταν η «ανάσα» που χρειαζόταν ο Χίτλερ για να χρηματοδοτήσει την εισβολή στην Πολωνία τρεις μήνες αργότερα.
Μεθοδολογία Mefo και Μυστικός Εξοπλισμός
Ο Σαχτ επινόησε ένα δαιμονιώδες σύστημα, τα ομόλογα Mefo, για να αποκρύψει τις στρατιωτικές δαπάνες. Επρόκειτο για μια εταιρεία-βιτρίνα που εξέδιδε υποσχετικές στις οπλικές βιομηχανίες, οι οποίες δεν εμφανίζονταν στον κρατικό προϋπολογισμό. Η διεθνής αξιοπιστία του Σαχτ, την οποία καλλιέργησε ο Νόρμαν, παρείχε την κάλυψη για να λειτουργήσει αυτό το σχήμα.
Την ίδια στιγμή, αμερικανικοί κολοσσοί όπως η Standard Oil, η Ford και η ITT επένδυαν εκατομμύρια στη Γερμανία, παρέχοντας τεχνογνωσία για καύσιμα, οχήματα και συστήματα οργάνωσης (όπως οι διάτρητες κάρτες της IBM για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης).
Η κληρονομιά της σιωπής
Μετά τον πόλεμο, η λογοδοσία ήταν ελάχιστη. Ο Σαχτ αθωώθηκε στη Νυρεμβέργη, χάρη και στη στήριξη των Βρετανών δικαστών. Ο Νόρμαν αποσύρθηκε με τίτλους ευγενείας. Η BIS, παρά την αρχική απόφαση για διάλυσή της, επιβίωσε και συνεχίζει να λειτουργεί μέχρι σήμερα.
Το μάθημα αυτής της ιστορίας δεν είναι απλώς ότι «κακοί άνθρωποι έκαναν κακά πράγματα». Είναι ότι συστήματα σχεδιασμένα να μονώνουν την οικονομική ισχύ από τη δημοκρατία, νομοτελειακά υπηρετούν το κεφάλαιο εις βάρος της ανθρωπότητας. Οι τραπεζίτες στην οδό Threadneedle μπορεί να μην πάτησαν ποτέ σε πεδίο μάχης, αλλά οι μάχες χτίστηκαν με τις υπογραφές τους.