Η εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα και η ραγδαία τους προέλαση σκόρπισε φόβο, ανησυχία και ανείπωτη θλίψη στους Έλληνες. Παρά την ηρωική αντίσταση του ελληνικού Στρατού, οι Γερμανοί στις 27 Απριλίου 1941 έφτασαν στην Αθήνα.
σχετικά άρθρα
Το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου (ΤΣΗ) βρέθηκε αποκλεισμένο. Ο Διοικητής του, Αντιστράτηγος Ιωάννης Πιτσίκας, προσπάθησε απεγνωσμένα να λάβει διαταγές για συνθηκολόγηση, ώστε οι ήρωες του αλβανικού μετώπου να μην αιχμαλωτιστούν από τους φανφαρόνους Ιταλούς. Η αυτοκτονία του πρωθυπουργού Αλέξανδρου Κορυζή επιβάρυνε δραματικά την κατάσταση. Η συνθηκολόγηση Τσολάκογλου επέτρεψε τελικά στους άνδρες του ΤΣΗ να επιστρέψουν με τα πόδια στα σπίτια τους.
Όμως, πολλοί δεν άντεξαν. Κάποιοι Έλληνες επέλεξαν τον θάνατο ως ύστατη πράξη αντίστασης και αξιοπρέπειας μπροστά στην εθνική ταπείνωση. Θυμόμαστε τις πιο γνωστές αυτές περιπτώσεις, που συμβολίζουν το αδάμαστο ελληνικό φρόνημα.
Ιωάννης Ζήσης (Υποστράτηγος)
Ο Ιωάννης Ζήσης, γεννημένος το 1881 στη Μάκρη Φθιώτιδας, ήταν Υποστράτηγος και Διοικητής της Ταξιαρχίας του Έβρου το 1941. Στις 7 Απριλίου 1941, τα ελληνικά τμήματα υπό τις διαταγές του Ζήση πέρασαν σε τουρκικό έδαφος για να αποφύγουν την αιχμαλωσία. Εκεί, αφοπλίστηκαν από τους Τούρκους, οι οποίοι ανακοίνωσαν ότι θα παρέμεναν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης έως το τέλος του πολέμου.
Ο Ζήσης αιφνιδιάστηκε. Έχοντας σώσει την Ταξιαρχία του από τους Γερμανούς, δεν μπορούσε να δεχτεί την αιχμαλωσία από τους Τούρκους. Θεώρησε αυτή την εξέλιξη ταπεινωτική, απομονώθηκε και αυτοκτόνησε με το υπηρεσιακό του περίστροφο στα Ύψαλα Ανατολικής Θράκης, στις 9 Απριλίου 1941. Το όνομά του κοσμεί σήμερα στρατόπεδο στην Αλεξανδρούπολη.
Κωνσταντίνος Βερσής (Ταγματάρχης)
Ο Κωνσταντίνος Βερσής, γεννημένος στην Αθήνα το 1901, εντάχθηκε στον Στρατό ως Ανθυπολοχαγός Πυροβολικού το 1921. Διακρίθηκε στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Τον Οκτώβριο του 1940, υπηρετούσε ως Διοικητής Μοίρας του Ε’ Συντάγματος Πυροβολικού της θρυλικής 8ης Μεραρχίας Ηπείρου, συμμετέχοντας σε σκληρές μάχες στη γραμμή Ελαίας – Καλαμά.
Τον Απρίλιο του 1941, μετά τη συνθηκολόγηση Τσολάκογλου, οι Έλληνες στρατιώτες έπρεπε να παραδώσουν τον οπλισμό τους έως τις 26 Απριλίου. Στις 23 Απριλίου, φτάνοντας με τη Μοίρα του στη Ραψίστα Ιωαννίνων, ο Βερσής, μην αποδεχόμενος τους ταπεινωτικούς όρους, διέταξε τους άνδρες του να συγκεντρώσουν τα πυροβόλα και να τραγουδήσουν τον Εθνικό Ύμνο στραμμένοι προς νότο, προς την υπόλοιπη Ελλάδα.
Αφού χαιρέτησε στρατιωτικά τα πυροβόλα, διέταξε την καταστροφή τους. Κατά τη διάρκεια των εκρήξεων, αυτοκτόνησε. Ο Άγγελος Τερζάκης αναφέρει ότι «Κατά το μεσημέρι, την ώρα που παραδίδονταν στους Γερμανούς τα πυροβόλα, αυτοκτόνησε ο ταγματάρχης Βερσής και δύο λοχίες. Είχανε κρατήσει τον όρκο πως ο πυροβολητής πεθαίνει πάνω στο πυροβόλο του, αλλά… δεν το εγκαταλείπει». Το Στρατόπεδο της Άρτας φέρει το όνομα του Κωνσταντίνου Βερσή. Δυστυχώς, τα επίθετα των δύο λοχιών παραμένουν άγνωστα.
Γρηγόριος Χονδρός (Αντισυνταγματάρχης)
Ο έφεδρος Αντισυνταγματάρχης Πεζικού Γρηγόριος Χονδρός, γεννημένος το 1894 στο Μεσολόγγι, ήταν το 1941 Διοικητής του 88ου Συντάγματος Πεζικού και έλαβε διαταγή να αμυνθεί στη διάβαση Βεύης. Μετά την υποχώρηση του 1ου Τάγματος, ο Χονδρός ηγήθηκε επίθεσης για την ανακατάληψη του υψώματος Μάλα Ρέκα στις 12 Απριλίου 1941.
Ο γενναίος αξιωματικός τραυματίστηκε θανάσιμα από τα γερμανικά πυρά και εξέπνευσε προ των εχθρικών θέσεων. Ωστόσο, η πιθανότερη εκδοχή, όπως αναφέρουν διαδικτυακές πηγές και ο Νικόλαος Π. Σοϊλεντάκης, είναι ότι ο Χονδρός αυτοκτόνησε. Ίσως βαριά τραυματισμένος ή βλέποντας το αδιέξοδο, έδωσε τέλος στη ζωή του για να μην πέσει στα χέρια των Γερμανών.
Αντώνιος Ζώης (Μακεδονομάχος)
Ο Μακεδονομάχος Αντώνιος Ζώης, γεννημένος το 1869 στο Μοναστήρι, πολέμησε στον Μακεδονικό Αγώνα από το 1904. Συμμετείχε και στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, απελευθερώνοντας το Μορίχοβο το 1912.
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους εγκαταστάθηκε στη Φλώρινα. Το 1940, λόγω των βομβαρδισμών, μετακόμισε στο Φλάμπουρο. Όταν είδε τη Φλώρινα να καταλαμβάνεται από τους Γερμανούς, είπε: «Και τώρα θα ’ρθουν και οι Βούλγαροι». Με το ίδιο όπλο που πολέμησε το 1912-13, έδωσε τέλος στη ζωή του στις 12 Απριλίου 1941. Ο Ζώης είχε τρεις γιους: ο ένας σκοτώθηκε στο αλβανικό μέτωπο, οι άλλοι δύο εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς.
Οι ανώνυμοι που έδωσαν τέλος στη ζωή τους στα οχυρά
Ο Νικόλαος Π. Σοϊλεντάκης αναφέρει στα βιβλία του ότι στα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά» «μαρτυρείται ότι αυτοκτόνησαν ένας δάσκαλος και ένα χωριατόπαιδο». Οι πράξεις τους παραμένουν ανώνυμες, αλλά η θυσία τους ζωντανή στη μνήμη μας.
Πηνελόπη Δέλτα (συγγραφέας)
Η μεγάλη συγγραφέας Πηνελόπη Δέλτα (1879-1941) επέλεξε τον θάνατο την ημέρα που οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα, στις 27 Απριλίου 1941. Αν και έπασχε από σκλήρυνση κατά πλάκας και βαριά κατάθλιψη μετά τη δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη, η είσοδος των ναζί ήταν το τελειωτικό χτύπημα.
Πήρε δηλητήριο και πέθανε λίγες μέρες αργότερα, στις 2 Μαΐου 1941. Το έντονο πατριωτικό της αίσθημα την οδήγησε στην άρνηση να δεχθεί την κατοχή. Τάφηκε στον κήπο του σπιτιού της, όπως είχε ζητήσει, με την επιγραφή «ΣΙΩΠΗ» στον τάφο της.
Κωνσταντίνος Κουκίδης (Εύζωνας ή μέλος της ΕΟΝ)
Η περίπτωση του Κωνσταντίνου Κουκίδη είναι ίσως η πιο πολυσυζητημένη. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της, ο Κουκίδης ήταν εύζωνας ή μέλος της ΕΟΝ, φρουρός της ελληνικής σημαίας στην Ακρόπολη στις 27 Απριλίου 1941. Όταν οι Γερμανοί ανέβηκαν για να υψώσουν τη σβάστικα, αρνήθηκε να παραδώσει τη γαλανόλευκη.
Τυλίχτηκε με αυτή και έπεσε από την Ακρόπολη. Η πρώτη αναφορά έγινε στις 9 Μαΐου 1941 από την εφημερίδα «Daily Mail». Το λεύκωμα του ΚΚΕ «Έπεσαν για τη ζωή» (1994) και ο αντιστασιακός Σπύρος Μήλας επιβεβαίωσαν τη θυσία του. Το 2000, ο τότε Δήμαρχος Αθήνας Δημήτρης Αβραμόπουλος τοποθέτησε αναμνηστική πλάκα στην οδό Θρασύλλου, αναγνωρίζοντας την ιστορία παρά τις ελλείψεις επιστημονικών αποδείξεων.
Η πτώση του Κουκίδη, σύμφωνα με μαρτυρίες, βρέθηκε στην οδό Θρασύλλου. Το άψυχο σώμα του, τυλιγμένο με τη γαλανόλευκη, μεταφέρθηκε στο Α’ Νεκροταφείο. Πάνω του βρέθηκε μόνο ένα ταχυδρομικό δελτάριο με το όνομά του. Αυτές οι ιστορίες, γνωστές και άγνωστες, αποδεικνύουν το μεγαλείο ψυχής και την αταλάντευτη αγάπη για την ελευθερία που χαρακτήριζε τους Έλληνες στις πιο σκοτεινές ώρες της ιστορίας μας.
