Ο πόλεμος που άλλαξε για πάντα την οικονομία
1 Σεπτεμβρίου 1939
Την 1η Σεπτεμβρίου 1939, η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία. Δύο ημέρες αργότερα, Βρετανία και Γαλλία κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία. Ήταν η αρχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ταυτόχρονα η έναρξη μιας οικονομικής ανατροπής που θα μεταμόρφωνε τις αγορές, τη βιομηχανία, τα δημόσια οικονομικά και τον ρόλο των κεντρικών τραπεζών.
σχετικά άρθρα
Η αντίδραση των αγορών ήταν σχεδόν άμεση. Το αμερικανικό υπουργείο Εμπορίου κατέγραφε ότι ήδη την πρώτη ημέρα των εχθροπραξιών αυξήθηκαν απότομα οι τιμές σε σιτάρι, καλαμπόκι, ζάχαρη, καουτσούκ, κασσίτερο και άλλες πρώτες ύλες. Η Federal Reserve περιέγραψε στη συνέχεια ένα κύμα αγορών σε εμπορεύματα, χάλυβα, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και βιομηχανικό εξοπλισμό.
Μέσα στον Σεπτέμβριο οι τιμές βασικών και στρατηγικών εμπορευμάτων στις ΗΠΑ αυξήθηκαν περίπου 25%. Μέχρι το τέλος του 1939 η απασχόληση στη μεταποίηση είχε ενισχυθεί σχεδόν 10%, οι μισθολογικές πληρωμές περίπου 16%, ενώ ο δείκτης βιομηχανικής παραγωγής της Fed ανέβηκε από 106 τον Αύγουστο σε 125 τον Δεκέμβριο.
Όσο ο πόλεμος γενικευόταν, η οικονομία άλλαζε χαρακτήρα. Η κρατική ζήτηση αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό τους συνηθισμένους μηχανισμούς της αγοράς, η παραγωγή προσανατολίστηκε σε πολεμικό υλικό, οι κυβερνήσεις επέβαλαν ελέγχους τιμών και οι κεντρικές τράπεζες ανέλαβαν καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων. Στις ΗΠΑ, το ονομαστικό ΑΕΠ αυξήθηκε από περίπου 90,5 δισ. δολάρια το 1939 σε 211,9 δισ. το 1945, ενώ το ομοσπονδιακό χρέος εκτοξεύθηκε.
Η 1η Σεπτεμβρίου 1939 επομένως δεν αποτελεί μόνο στρατιωτικό ορόσημο. Σηματοδοτεί την αρχή της μεγαλύτερης ανακατανομής κεφαλαίου, εργασίας και παραγωγικής ισχύος που είχε γνωρίσει έως τότε η παγκόσμια οικονομία.
