Η Ουκρανία παγώνει τη συμφωνία με την Ευρώπη
21 Νοεμβρίου 2013
Στις 21 Νοεμβρίου 2013, η κυβέρνηση της Ουκρανίας ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά ότι αναστέλλει τις προετοιμασίες για την υπογραφή της Συμφωνίας Σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ανατρέποντας έναν πολυετή σχεδιασμό οικονομικής και εμπορικής προσέγγισης με τη Δύση. Η απόφαση αποτέλεσε σημείο καμπής στην ευρωπαϊκή οικονομική ιστορία, καθώς ανέδειξε με δραματικό τρόπο τη σύγκρουση ανάμεσα στις εμπορικές επιλογές ενός κράτους και στις γεωπολιτικές επιδιώξεις των μεγάλων δυνάμεων.
Η συμφωνία επρόκειτο να υπογραφεί στις 28 και 29 Νοεμβρίου 2013, κατά τη διάρκεια της συνόδου της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης στο Βίλνιους της Λιθουανίας.
Το σημαντικότερο οικονομικό της σκέλος ήταν η δημιουργία μιας εκτενούς και ολοκληρωμένης ζώνης ελεύθερων συναλλαγών (DCFTA), που θα διευκόλυνε την πρόσβαση των ουκρανικών επιχειρήσεων στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.
Η συμφωνία προέβλεπε τη σταδιακή μείωση εμπορικών εμποδίων, την προσαρμογή της ουκρανικής νομοθεσίας σε ευρωπαϊκά πρότυπα και τη βελτίωση των συνθηκών για τις επενδύσεις, τις υπηρεσίες και τις διεθνείς επιχειρηματικές συναλλαγές.
Ωστόσο, η ουκρανική οικονομία βρισκόταν σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Η χώρα αντιμετώπιζε χαμηλή ανάπτυξη, σημαντικές ανάγκες εξωτερικής χρηματοδότησης και έντονες πιέσεις στο νόμισμά της, ενώ μεγάλο μέρος της βιομηχανικής παραγωγής της εξαρτιόταν από εμπορικές συναλλαγές με τη Ρωσία.
Η Μόσχα αντιτασσόταν στην προοπτική οικονομικής προσέγγισης του Κιέβου με την Ευρωπαϊκή Ένωση, επιδιώκοντας να διατηρήσει την Ουκρανία στη δική της σφαίρα εμπορικής και πολιτικής επιρροής.
Οι ρωσικές πιέσεις είχαν ήδη δημιουργήσει σοβαρή αβεβαιότητα για τις ουκρανικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στους τομείς της βαριάς βιομηχανίας, των μηχανημάτων, των μεταλλουργικών προϊόντων και της ενέργειας.
Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μικόλα Αζάροφ αιτιολόγησε την απόφαση της 21ης Νοεμβρίου επικαλούμενη την ανάγκη προστασίας της εθνικής οικονομίας, διατήρησης της βιομηχανικής παραγωγής και αποκατάστασης των εμπορικών σχέσεων με τη Ρωσία.
Παράλληλα, πρότεινε την έναρξη τριμερών διαβουλεύσεων μεταξύ Ουκρανίας, Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ρωσίας, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις που θα είχε η νέα εμπορική συμφωνία.
Η αναστολή, ωστόσο, προκάλεσε άμεσες κοινωνικές αντιδράσεις. Χιλιάδες πολίτες άρχισαν να κινητοποιούνται στο Κίεβο, με επίκεντρο την πλατεία Ανεξαρτησίας, γνωστή ως Μαϊντάν.
Οι κινητοποιήσεις εξελίχθηκαν στο κίνημα του Euromaidan, το οποίο δεν περιορίστηκε στην οικονομική διαφωνία σχετικά με τη συμφωνία σύνδεσης, αλλά διευρύνθηκε σε μια συνολική αμφισβήτηση της τότε πολιτικής ηγεσίας και της κατεύθυνσης της χώρας.
Η οικονομική αντιπαράθεση κλιμακώθηκε τον επόμενο μήνα. Στις 17 Δεκεμβρίου 2013, η Ρωσία συμφώνησε να αγοράσει ουκρανικά κρατικά ομόλογα συνολικής αξίας έως 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων και να μειώσει σημαντικά την τιμή του φυσικού αερίου που προμήθευε στην Ουκρανία.
Η συγκεκριμένη συμφωνία ανέδειξε τη χρήση της χρηματοδότησης του δημόσιου χρέους και των ενεργειακών τιμών ως εργαλείων γεωπολιτικής επιρροής.
Οι εξελίξεις που ακολούθησαν οδήγησαν σε βαθιά πολιτική κρίση, στην αποχώρηση του προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς από την εξουσία τον Φεβρουάριο του 2014 και σε μια νέα περίοδο έντασης στις σχέσεις Ρωσίας και Ουκρανίας.
Η συμφωνία σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση υπογράφηκε τελικά σε δύο στάδια, τον Μάρτιο και τον Ιούνιο του 2014.
Η 21η Νοεμβρίου 2013 έμεινε στην οικονομική ιστορία ως μια ημερομηνία που απέδειξε ότι οι εμπορικές συμφωνίες δεν αποτελούν μόνο τεχνικές ρυθμίσεις για δασμούς και επενδύσεις, αλλά μπορούν να καθορίσουν τον στρατηγικό προσανατολισμό ολόκληρων κρατών.
Η υπόθεση της Ουκρανίας ανέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη στενή σχέση μεταξύ οικονομικής εξάρτησης, ενεργειακής ασφάλειας, διεθνούς χρηματοδότησης και γεωπολιτικής ισχύος.

