Πόπη Φωτοπούλου: Το «μυστικό» της ΒΕΜ. Έφυγε η θρυλική κυρία
σχετικά άρθρα
Ξαφνικό πένθος στον κόσμο της παράδοσης και της επιχειρηματικότητας. Η Πόπη Φωτοπούλου, η ψυχή πίσω από την ιστορική Βιοτεχνία Ελληνικών Μαντηλιών (ΒΕΜ), άφησε την τελευταία της πνοή, κλείνοντας ένα λαμπρό κεφάλαιο στην ελληνική χειροτεχνία. Η κληρονομιά της, όμως, θα ζωντανέψει σε ένα νέο μουσείο, χάρη στη γενναιόδωρη δωρεά της.
Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, εξέφρασε τη βαθιά της θλίψη, τονίζοντας την αφοσίωση της Φωτοπούλου. Ήταν αυτή που, τον Μάρτιο του 2025, δώρισε στο Υπουργείο περίπου 200 αντικείμενα. Ανάμεσά τους, μαντήλια με παραδοσιακά σχέδια από όλη την Ελλάδα, προσωπικά της ενδύματα, καθώς και πλούσιο αρχειακό και φωτογραφικό υλικό.
Αυτός ο ανεκτίμητος θησαυρός θα αποτελέσει τον πυρήνα του Μουσείου Τυποβαφικής Τέχνης και του Κέντρου Χειροτεχνίας του Υφάσματος, που δημιουργούνται στο ιστορικό συγκρότημα της πρώην ΒΕΜ στο Μεταξουργείο. Μια κίνηση που διασφαλίζει τη συνέχεια μιας μοναδικής πολιτιστικής παρακαταθήκης στον χώρο του Art Business.
Η ΒΕΜ, ή αλλιώς “Καλεμκερείο Αθηνών”, ιδρύθηκε το μακρινό 1879 στη Σύρο από την οικογένεια Οικονομόπουλου. Το 1898, μεταφέρθηκε στην καρδιά του Μεταξουργείου, στη συμβολή των οδών Πλαταιών 38 & Σφακτηρίας, όπου λειτούργησε αδιάλειπτα για έναν ολόκληρο αιώνα. Ήταν η τελευταία παραδοσιακή τυποβαφική επιχείρηση στα Βαλκάνια, ένα πραγματικό κόσμημα για τις Επιχειρήσεις με ιστορία.
Εδώ, γεννήθηκαν τα εμβληματικά σταμπωτά μαντήλια που στόλιζαν τα κεφάλια γυναικών σε όλη την ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα, στα Βαλκάνια, ακόμα και στα γυναικεία μοναστήρια ως «μαντήλια των καλογραιών». Η ΒΕΜ πρωτοπόρησε, κάνοντας τη μετάβαση από το παραδοσιακό χειροποίητο στάμπωμα με ξύλινα καλούπια (ξυλότυπους) στη μέθοδο της μεταξοτυπίας, διατηρώντας πάντα τα μοναδικά φυτικά και παραδοσιακά μοτίβα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι μεταξύ 1935 και 1940, ο μεγάλος Γιάννης Τσαρούχης, με προτροπή της Δόρας Στράτου, δημιούργησε 12 σχέδια με ελληνική θεματολογία, απογειώνοντας την παραγωγή του εργαστηρίου και την αναγνωρισιμότητά του.
Το 1995, το κτίριο χαρακτηρίστηκε διατηρητέο μνημείο, μαζί με τον μοναδικό του εξοπλισμό. Το Υπουργείο Πολιτισμού απέκτησε τον μηχανολογικό εξοπλισμό το 2003 και το κτίριο, ιδιοκτησίας του Δημοσίου, παραχωρήθηκε για χρήση στο ΥΠΠΟΑ το 1999. Σήμερα, το ιστορικό συγκρότημα βρίσκεται σε φάση αποκατάστασης, με στόχο να μετατραπεί σε ένα σύγχρονο Μουσείο Σταμπωτού Υφάσματος.
Ο θάνατος της Πόπης Φωτοπούλου σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής, αλλά η δική της προσφορά διασφαλίζει ότι η τέχνη του ελληνικού μαντηλιού θα συνεχίσει να εμπνέει και να διδάσκει τις επόμενες γενιές. Η μνήμη της θα παραμείνει ζωντανή μέσα από τα σχέδια και τις ιστορίες που κρύβουν οι ίνες των μαντηλιών της ΒΕΜ, φέρνοντας στο φως έναν αιώνα ελληνικής δημιουργίας.
