Πήτερ Κατσίχτης: Από τη Νέα Υόρκη στην UNESCO με «όχημα» την Τέχνη
Ο Πήτερ Κατσίχτης μιλά στην «iAxia» για τη διαδρομή του από τον κόσμο των επιχειρήσεων στη ζωγραφική, την έκθεσή του στην UNESCO, τη δύναμη της δημιουργίας και τις ελληνικές ρίζες που εξακολουθούν να τον καθορίζουν
Υπάρχουν άνθρωποι που διαμορφώνουν τη ζωή τους μέσα από διαφορετικούς κόσμους, χωρίς να χάνουν ποτέ την εσωτερική τους πυξίδα. Ο Πήτερ Κατσίχτης είναι μια τέτοια περίπτωση. Από την Αναβρυτή του Ταϋγέτου, όπου βρίσκονται οι πρώτες του μνήμες, έως τη Νέα Υόρκη και την Αθήνα, η διαδρομή του συνδέει την επιχειρηματική δημιουργία με την καλλιτεχνική έκφραση, την εξωστρέφεια με την επιστροφή στις ρίζες και τη φιλοδοξία με την ανάγκη της προσωπικής ελευθερίας.
Με μια μακρά και επιτυχημένη επιχειρηματική πορεία, αλλά και μια βαθιά σχέση με την Τέχνη, τόσο ως συλλέκτης όσο και ως δημιουργός, ο Κατσίχτης επέλεξε να δώσει ολοένα και περισσότερο χώρο στη ζωγραφική. Στον καμβά αναπτύσσει έναν προσωπικό κόσμο έντονων χρωμάτων, κίνησης και φωτός, μια εικαστική γλώσσα που εκφράζει την αισιοδοξία του και την ανάγκη του να αναζητά διαρκώς νέους τρόπους έκφρασης.
Σημαντικός σταθμός αυτής της δημιουργικής διαδρομής υπήρξε η πρόσφατη έκθεσή του στην έδρα της UNESCO στο Παρίσι, στην εμβληματική αίθουσα Miró, όπου φιλοξενούνται μόνιμα τα περίφημα κεραμικά έργα «Ο Τοίχος του Ήλιου» και «Ο Τοίχος της Σελήνης» του Joan Miró. Μια παρουσία με ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς το ζωγραφικό έργο του Έλληνα δημιουργού βρέθηκε σε έναν διεθνή χώρο που υπηρετεί τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, την ελευθερία της έκφρασης και την ειρηνική συνύπαρξη των λαών.
Ο Τάκης Μαυρωτάς αναγνωρίζει στη ζωγραφική του Κατσίχτη μια αδιάκοπη αναζήτηση προσωπικής αλήθειας, μέσα από τον ρυθμό, το φως και την πειθαρχημένη εργασία πάνω στα χρώματα και τις μορφές. Ο Γιώργος Κουμουτσάκος, από την πλευρά του, αναδεικνύει την αισιόδοξη και ανθρωπιστική διάσταση της δημιουργίας του, επισημαίνοντας ότι η ζωγραφική του προτρέπει στο φως και υπηρετεί το μήνυμα της συνύπαρξης ανθρώπων και πολιτισμών. Παράλληλα, η δημοσιογράφος Άννα Γριμάνη καταγράφει τη διαδρομή και τις σκέψεις του καλλιτέχνη, φωτίζοντας την προσωπικότητα πίσω από το έργο.
Πέρα, όμως, από τις εκθέσεις, τις διεθνείς αναφορές και τις επαγγελματικές κατακτήσεις, υπάρχει ο άνθρωπος, οι προσωπικές του σχέσεις και οι σταθερές που τον συνοδεύουν στη ζωή. Η Στέλλα Κατσίχτη, σύζυγός του καλλιτέχνη -συνδιοργάνωσε την έκθεση και βρίσκεται και σε αυτή τη διαδρομή σε έναν ιδιαίτερο ρόλο, εκεί όπου η προσωπική σχέση συναντά την κοινή δημιουργική προσπάθεια.

Στη συνέντευξή μας ο Πήτερ Κατσίχτης μιλά για τις επιλογές που καθόρισαν την πορεία του, τη μετάβαση από τον κόσμο των επιχειρήσεων στη ζωγραφική, τη σχέση της πειθαρχίας με την ελευθερία, τη σημασία των ριζών και τη δύναμη της δημιουργίας. Μας ξεναγεί, ουσιαστικά, σε μια προσωπική διαδρομή που δεν μετριέται μόνο με επαγγελματικές επιτυχίες ή καλλιτεχνικές αναγνωρίσεις, αλλά κυρίως με την ικανότητα του ανθρώπου να παραμένει ανήσυχος, να εξελίσσεται και να ανακαλύπτει διαρκώς νέους ορίζοντες.
-Κύριε Κατσίχτη, η διαδρομή σας μοιάζει να περιλαμβάνει δύο διαφορετικές ζωές: εκείνη του επιχειρηματία και εκείνη του ζωγράφου. Υπάρχει, τελικά, ένας κοινός άξονας που τις συνδέει;
-Δεν θα έλεγα ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές ζωές. Είναι δύο εκφράσεις της ίδιας προσωπικότητας. Η επιχειρηματική μου πορεία απαιτούσε αποφασιστικότητα, πειθαρχία, διορατικότητα και συνεχή εγρήγορση. Η ζωγραφική απαιτεί διαφορετική εσωτερική διαθεσιμότητα, αλλά και αυτή προϋποθέτει αφοσίωση και επιμονή.
Στην πρώτη περίπτωση δημιουργείς και αναπτύσσεις κάτι στον εξωτερικό κόσμο. Στη δεύτερη αναζητάς κάτι που βρίσκεται μέσα σου. Και στις δύο, όμως, χρειάζεται πάθος.

-Φύγατε πολύ νέος για την Αμερική, έχοντας μαζί σας τις μνήμες ενός μικρού ελληνικού χωριού. Πόσο από τον άνθρωπο που ήσασταν τότε εξακολουθεί να υπάρχει στον καλλιτέχνη που είστε σήμερα;
-Έφυγα από την Αναβρυτή σχεδόν ανήλικος. Έτσι έπρεπε! Νομίζω ότι ο άνθρωπος δεν αποχωρίζεται ποτέ πραγματικά τις ρίζες του. Η Αναβρυτή και ο Ταΰγετος παραμένουν μέσα μου. Οι εικόνες, οι άνθρωποι, οι εμπειρίες των πρώτων χρόνων αποτελούν ένα ανεξάντλητο απόθεμα μνήμης. Πάντα έχω στο μυαλό μου τα λόγια της μητέρας μου. Η Αμερική μού έδωσε ευκαιρίες, ορίζοντες και δυνατότητες εξέλιξης. Όμως οι ρίζες είναι εκείνες που διαμορφώνουν την εσωτερική μας ταυτότητα. Η καρδιά μου εξακολουθεί να βρίσκεται στον Ταΰγετο.
-Η μετανάστευση είναι συχνά μια πράξη θάρρους, αλλά και ένας αποχωρισμός. Τι ήταν εκείνο που σας έδωσε τη δύναμη να εγκαταλείψετε όσα γνωρίζατε και να διεκδικήσετε μια θέση σε έναν άγνωστο κόσμο;
-Ήμουν πολύ νέος και είχα αποφασίσει ότι ήθελα να πετύχω. Πίστευα στις δυνατότητές μου και ήμουν έτοιμος να εργαστώ σκληρά. Δεν αντιμετώπισα την Αμερική ως έναν εύκολο προορισμό, αλλά ως έναν τόπο ευκαιριών που έπρεπε να κατακτήσω. Βεβαίως, κάθε αναχώρηση έχει και το δικό της συναισθηματικό κόστος. Θυμάμαι πολύ έντονα τα λόγια του πατέρα μου όταν έφευγα. Μου είπε ότι δεν χρειαζόταν να μου δώσει συμβουλή, γιατί ήταν σίγουρος για εμένα. Αυτή η εμπιστοσύνη ήταν ίσως το σημαντικότερο εφόδιο που πήρα μαζί μου.

-Έχετε ζήσει σε δύο μητροπολιτικά περιβάλλοντα με διαφορετικές πολιτιστικές ταυτότητες, τη Νέα Υόρκη και την Αθήνα. Πώς επηρεάζει ένας τόπος τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε την τέχνη;
-Κάθε πόλη έχει τον δικό της ρυθμό και τη δική της ενέργεια. Η Νέα Υόρκη είναι ένας τόπος έντονης κινητικότητας, πολυμορφίας και συνεχούς ανανέωσης. Η Αθήνα έχει μια ιστορική και πολιτιστική συνέχεια που δύσκολα συναντάς αλλού. Αυτές οι διαφορετικές εμπειρίες εμπλουτίζουν την οπτική ενός δημιουργού. Δεν πιστεύω, όμως, ότι η τέχνη περιορίζεται από γεωγραφικά σύνορα. Η ουσιαστική δημιουργία συνομιλεί με τον άνθρωπο, ανεξάρτητα από την καταγωγή ή τον τόπο του.
-Η ενασχόλησή σας με τη ζωγραφική ξεκίνησε μέσα από ένα περιβάλλον γεμάτο τέχνη, μουσεία και σημαντικές προσωπικότητες. Πότε αισθανθήκατε ότι η παρατήρηση δεν σας αρκούσε πια και έπρεπε να περάσετε στην προσωπική δημιουργία;
-Η σχέση μου με την Τέχνη υπήρχε για πολλά χρόνια. Το πρώτο μου μαγαζί στην Νέα Υόρκη βρισκόταν στον ίδιο δρόμο με έναν πολύ γνωστό Οίκο Δημοπρασιών. Αρχικά το ενδιαφέρον ξεκίνησε ως παρατήρηση, ως συλλεκτική δραστηριότητα.
Σταδιακά, όμως, αισθάνθηκα την ανάγκη να εκφραστώ ο ίδιος. Η ζωγραφική έγινε ένας προσωπικός χώρος ελευθερίας. Δεν ήταν μια απόφαση που προέκυψε από κάποιον σχεδιασμό καριέρας. Ήταν μια εσωτερική ανάγκη που βρήκε τον χρόνο και τον χώρο να αναπτυχθεί. Ήμουν τυχερός γιατί βρέθηκαν στο δρόμο μου πολύ σημαντικοί άνθρωποι της Τέχνης.
-Έχετε περιγράψει τη ζωγραφική ως μια μορφή διαφυγής και ελευθερίας. Από τι έχει ανάγκη να διαφύγει ένας άνθρωπος όταν δημιουργεί;
-Από τους περιορισμούς της καθημερινότητας, από τις συμβάσεις, από τις υποχρεώσεις που πολλές φορές καθορίζουν τη ζωή μας. Η ζωγραφική μού προσφέρει τη δυνατότητα να απομακρύνομαι από όλα αυτά και να βρίσκομαι σε έναν δικό μου κόσμο. Είναι μια ελευθερία που δεν χρειάζεται να εξηγηθεί ή να δικαιολογηθεί. Είναι μια προσωπική ανάγκη.
-Στα έργα σας κυριαρχούν η ένταση, η κίνηση και η αισιοδοξία του χρώματος. Είναι η αισιοδοξία μια συνειδητή καλλιτεχνική επιλογή ή ένας τρόπος να αντιμετωπίζετε τη ζωή;
-Τα χρώματα εκφράζουν την αισιοδοξία μου ως άνθρωπος. Δεν σημαίνει ότι αγνοώ τις δυσκολίες ή ότι δεν αντιλαμβάνομαι τις αντιφάσεις της εποχής μας. Απλώς επιλέγω να αναζητώ το φως. Το κόκκινο, που αγαπώ ιδιαίτερα, συνδέεται με το συναίσθημα και τη δύναμη. Το μπλε με τη θάλασσα και τον ουρανό, με τις αναμνήσεις του ταξιδιού μου προς την Αμερική. Το πράσινο και το πορτοκαλί με εικόνες της ελληνικής φύσης. Τα χρώματα είναι ένας προσωπικός κώδικας έκφρασης.

-Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, συγκρούσεις και έντονες κοινωνικές αντιθέσεις. Μπορεί η Τέχνη να λειτουργήσει ως αντίβαρο σε αυτή την πραγματικότητα χωρίς να μετατραπεί σε ένα απλό μήνυμα αισιοδοξίας;
-Η Τέχνη δεν είναι υποχρεωμένη να δίνει απαντήσεις σε όλα. Δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα ούτε κοινωνικό μανιφέστο. Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει έναν διαφορετικό χώρο σκέψης και συναισθήματος. Να προσφέρει στον άνθρωπο μια διέξοδο, μια διαφορετική οπτική. Για μένα, η δημιουργία είναι μια θετική στάση απέναντι στη ζωή. Και πιστεύω ότι αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στους δύσκολους καιρούς.
-Η παρουσίαση των έργων σας στην UNESCO, στην αίθουσα που φιλοξενεί τα εμβληματικά κεραμικά έργα του Joan Miró, δημιουργεί έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Τι σημαίνει για έναν σύγχρονο δημιουργό να εκθέτει σε έναν οργανισμό που έχει ως αποστολή την προώθηση του πολιτισμού και της ειρήνης;
-Είναι μεγάλη τιμή, αλλά και σημαντική ευθύνη. Η UNESCO είναι ένας διεθνής οργανισμός με σπουδαία αποστολή στον πολιτισμό, την εκπαίδευση, την επιστήμη και την ειρηνική συνύπαρξη των λαών. Η έκθεση στην αίθουσα Miró έχει ιδιαίτερη συμβολική σημασία. Η παρουσία των έργων του μεγάλου Ισπανού δημιουργού προσδίδει στον χώρο μια ξεχωριστή πολιτιστική διάσταση. Για μένα, το σημαντικότερο είναι ότι η ζωγραφική μου θα συναντήσει ένα διεθνές κοινό σε έναν χώρο που προάγει τις αξίες της δημιουργίας και του διαλόγου.
-Ο επιμελητής της έκθεσής σας, Τάκης Μαυρωτάς, σας περιγράφει ως έναν δημιουργό που αναζητά την προσωπική του αλήθεια, μέσα από μια τέχνη που αναδύεται με ζωντάνια και ρυθμό. Πόσο δύσκολο είναι να παραμένει κανείς πιστός στη δική του καλλιτεχνική γλώσσα;
-Η προσωπική γλώσσα δεν δημιουργείται από τη μια στιγμή στην άλλη. Χρειάζεται χρόνος, εμπειρία, δοκιμές και συνεχής δουλειά. Έχω αφιερώσει πολλά χρόνια στη ζωγραφική και εξακολουθώ να αναζητώ. Δεν θεωρώ ότι ένας καλλιτέχνης φτάνει κάποτε σε ένα οριστικό σημείο ολοκλήρωσης. Η δημιουργία είναι μια διαρκής διαδικασία. Το σημαντικό είναι να μην προσπαθείς να μιμηθείς κάποιον άλλον, αλλά να διατηρείς την ειλικρίνειά σου απέναντι σε αυτό που κάνεις.
-Αν μπορούσατε να συνομιλήσετε με τον νεαρό Πήτερ που επιβιβάστηκε στο πλοίο για την Αμερική, τι θα του λέγατε σήμερα;
-Ίσως να του έλεγα να συνεχίσει να πιστεύει στον εαυτό του και να μην εγκαταλείψει τις αναζητήσεις του. Η ζωή έχει απρόβλεπτες διαδρομές. Πολλά από όσα συμβαίνουν δεν μπορείς να τα σχεδιάσεις. Εκείνο που μπορείς να κάνεις είναι να αξιοποιείς τις ευκαιρίες, να εργάζεσαι και να παραμένεις ανοιχτός σε καινούργιες εμπειρίες.

-Έπειτα από μια τόσο μακρά επιχειρηματική και καλλιτεχνική διαδρομή, τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας κινητοποιεί; Τι σας κάνει να θέλετε να ξεκινήσετε ξανά από την αρχή κάθε φορά που στέκεστε μπροστά σε έναν άδειο καμβά;
-Η ίδια η ανάγκη της δημιουργίας. Κάθε καινούργιος καμβάς είναι μια νέα αρχή. Δεν γνωρίζεις πάντοτε από πριν πού θα σε οδηγήσει. Αυτή είναι και η γοητεία της ζωγραφικής. Υπάρχει πάντα κάτι που αναζητάς, κάτι που θέλεις να ανακαλύψεις. Και όσο υπάρχει αυτή η ανάγκη, συνεχίζεις.
-Ασχολείστε ακόμα με τις επιχειρήσεις σας ή μόνο με την Τέχνη;
-Έχω δουλέψει πολύ σκληρά στη ζωή μου με πολύ ένταση και πάθος και δικαιούμαι να ασχολούμαι στο εξής με ότι δεν με αγχώνει αλλά ομορφαίνει την ψυχή μου. Τις επιχειρήσεις τις διαχειρίζεται ο γιος μου, Θοδωρής, με επιτυχία και αυτό με κάνει υπερήφανο αλλά και ξέγνοιαστο ώστε να αφοσιωθώ στην Τέχνη.

-Αν η ζωή σας ήταν ένας πίνακας, ποιο θα ήταν το κυρίαρχο στοιχείο του; Το φως, η κίνηση, το χρώμα ή η αντίθεση;
-Θα έλεγα το χρώμα. Γιατί μέσα από αυτό εκφράζονται όλα τα υπόλοιπα. Το χρώμα έχει συναίσθημα, ένταση, ενέργεια και ζωή. Μπορεί να δημιουργήσει αντιθέσεις, να ενώσει διαφορετικά στοιχεία, να προκαλέσει σκέψεις και συναισθήματα. Και τελικά, αυτό που έχει σημασία είναι να παραμένεις ζωντανός σε όσα έχεις ακόμη να ανακαλύψεις.

