Οι πολεοδομίες αντιμετωπίζουν θέματα υποστελέχωσης και θητειών
Πρόσφατες εξελίξεις και οι παραιτήσεις γενικών γραμματέων του ΥΠΕΝ και του ΥΠΠΟ αναδεικνύουν εκ νέου δομικά προβλήματα στη λειτουργία των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ).
Οι πολεοδομίες αντιμετωπίζουν θέματα υποστελέχωσης και θητειών
Οι αναφορές για αθέμιτες συναλλαγές στις υπηρεσίες, σχετικά με τον χαρακτηρισμό κτιρίων, τη μείωση προστίμων ή την επιτάχυνση αδειοδοτήσεων, υπογραμμίζουν δύο βασικές πτυχές των φαινομένων διαφθοράς:
σχετικά άρθρα
α) Η υποστελέχωση των ΥΔΟΜ, η οποία συνδέεται με τα περιορισμένα κίνητρα των μηχανικών για απασχόληση στον δημόσιο τομέα.
β) Η μακροχρόνια παραμονή προσώπων σε καίριες θέσεις ευθύνης, κυρίως στα γνωμοδοτικά όργανα που χορηγούν εγκρίσεις ή προεγκρίσεις, χωρίς επαρκή έλεγχο πεπραγμένων. Η ανεπάρκεια υπαλλήλων του κλάδου ΠΕ Μηχανικών (Αρχιτέκτονες, Πολιτικοί Μηχανικοί, Τοπογράφοι και Μηχανολόγοι) οδηγεί σε υποστελέχωση και έλλειψη εναλλαγής στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Σημειώνεται ότι οι ΥΔΟΜ, παρά το γεγονός ότι η έκδοση οικοδομικών αδειών έχει πλέον ανατεθεί σε ιδιώτες μηχανικούς, διατηρούν την ευθύνη έγκρισης των όρων δόμησης και χορήγησης προεγκρίσεων οικοδομικών αδειών.
Η Ετήσια Έκθεση του ΑΣΕΠ επισημαίνει ότι στον κλάδο ΠΕ Μηχανικών, οι υποψήφιοι συχνά δεν αποδέχονται τον διορισμό τους, με συνέπεια οι θέσεις να παραμένουν κενές, παρά τις επανειλημμένες προκηρύξεις. Ο κύριος λόγος είναι ότι οι θέσεις αυτές είναι υποαμειβόμενες σε σύγκριση με τις απολαβές στον ιδιωτικό τομέα, ενώ συνεπάγονται σημαντικές ευθύνες. Συνεπώς, για την προσέλκυση υπαλλήλων του κλάδου, η Διοίκηση καλείται να εξετάσει νέα κίνητρα, τόσο μισθολογικά όσο και θεσμικά, όπως η διατήρηση παράλληλης επαγγελματικής ενασχόλησης, παρότι ενδέχεται να υπάρξουν αντιδράσεις.
Αντίστοιχα κρίσιμο είναι το θέμα της συνεχούς παράτασης, κατά την τελευταία εξαετία, των θητειών σε σημαντικά γνωμοδοτικά όργανα (Συμβούλια Αρχιτεκτονικής, ΚΕΣΑ, ΣΥΠΟΘΑ), τα οποία, σύμφωνα με τις αναφορές, παρουσίασαν φαινόμενα διαφθοράς. Τα αρμόδια υπουργεία, στα οποία οι παραιτηθέντες γενικοί γραμματείς προήδρευαν σε κρίσιμα κεντρικά γνωμοδοτικά συμβούλια, φέρεται να είχαν γνώση του προβλήματος.
Διαφωνίες για το μέλλον των Υπηρεσιών Δόμησης
Τα εν λόγω ζητήματα αναδεικνύονται σε μια περίοδο εν εξελίξει αντιπαράθεσης μεταξύ κυβέρνησης και ΚΕΔΕ, σχετικά με το μέλλον των Υπηρεσιών Δόμησης. Η κυβερνητική πλευρά προτείνει τη μεταφορά των ΥΔΟΜ από τους δήμους στο Κτηματολόγιο (ΝΠΙΔ), με στόχο την αντιμετώπιση καθυστερήσεων και ελλείψεων προσωπικού. Υπέρ της μεταφοράς αρμοδιοτήτων σε έναν ενιαίο κρατικό φορέα έχει ταχθεί και το ΤΕΕ, υποστηρίζοντας ότι η υφιστάμενη αποσπασματική λειτουργία των πολεοδομιών δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου, ενώ η συγκέντρωση των εξουσιών θα μπορούσε να συνδράμει στην εφαρμογή ενιαίων κανόνων, στη βελτίωση της διαφάνειας και στην επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης.
Η ΚΕΔΕ, αντιθέτως, έχει εκφράσει την αντίθεσή της στην αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τους δήμους, υποστηρίζοντας ότι τα φαινόμενα διαφθοράς οφείλονται στο λειτουργικό καθεστώς των πολεοδομιών και τη σχέση τους με το ΥΠΕΝ. Οι ΥΔΟΜ εφαρμόζουν το θεσμικό πλαίσιο που καθορίζεται από την κεντρική διοίκηση, ενώ οι δήμαρχοι δεν εμπλέκονται άμεσα στην έκδοση πολεοδομικών αποφάσεων. Επιπλέον, καθώς μεγάλο μέρος της διαδικασίας διεκπεραιώνεται ψηφιακά από ιδιώτες μηχανικούς μέσω συστημάτων όπως οι e-Άδειες και η e-Πολεοδομία, η διερεύνηση των ευθυνών για τα φαινόμενα διαφθοράς ενδέχεται να επεκταθεί και στους επαγγελματικούς φορείς των μηχανικών.
Στο πλαίσιο της ψηφιακής διεκπεραίωσης και της άτυπης «ιδιωτικοποίησης» της πολεοδόμησης, η συμμετοχή των δημοτικών υπηρεσιών στις πολεοδομικές διαδικασίες είναι περιορισμένη.
Το μοντέλο κατά το οποίο ιδιώτες μηχανικοί αναλαμβάνουν δημόσιες λειτουργίες, όπως οι Ελεγκτές Δόμησης που αντικατέστησαν την προηγούμενη ελεγκτική γραφειοκρατία, εμφανίζει πλέον περιορισμούς, καθώς δεν φαίνεται επαρκές στην περιφρούρηση της νομιμότητας και της διαφάνειας.
Η διαφθορά προσαρμόζεται στο περιβάλλον της ψηφιοποίησης, καθώς οι θεσμικές και λειτουργικές αδυναμίες του συστήματος, όπως η πολυνομία, η ασάφεια, η υποστελέχωση και οι συνεχείς παρατάσεις θητειών, φαίνεται να ενθαρρύνουν αθέμιτες συναλλαγές. Παρά τις υποτιθέμενες εγγυήσεις των ψηφιακών εργαλείων (e-Άδειες, Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης) και τις διαβεβαιώσεις για θωράκιση της πολεοδομικής διαδικασίας έναντι των αυθαιρεσιών με ψηφιακούς οδηγούς και ανεξάρτητους ελέγχους, τα φαινόμενα διαφθοράς εκδηλώθηκαν σε οργανωμένη βάση.
Τέλος, η αντίληψη ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση εμφανίζει εγγενή ροπή προς τη διαφθορά σε σχέση με υπηρεσίες του κεντρικού κράτους αμφισβητείται. Οι πρόσφατες υποθέσεις έδειξαν ότι η διαφθορά, αν και εκδηλώνεται σε τοπικό επίπεδο, μπορεί να ενορχηστρώνεται και να συντονίζεται σε κεντρικό.